برليناله

"پرده" فيلم جديد جعفر پناهی در جشنواره برلين به نمايش در آمد

news-zamaneh — Wed, 13 Feb 2013 14:41:28 +0000

فیلم "پرده" ساخته جعفر پناهی، فیلمساز مطرح ایرانی برای نخستین بار در بخش اصلی شصت‌وسومين دوره جشنواره فیلم برلین در ميان تشويق تماشاگران به روی پرده رفت.

به گزارش منابع خبری، شب گذشته برای نخستین بار، فیلم "پرده" ساخته جعفر پناهی که با کمک کامبوزيا پرتوی بدون مجوز در داخل ایران ساخته شده در بخش رقابتی جشنواره فیلم برلین، در سالن برليناله ـ پالاست که مملو از جمعيت بود و در حضور برند نویمن Bernd Neumann ، وزير فرهنگ آلمان، به نمایش عمومی در آمد.

بنابر اعلام تارنمای جشنواره برلین، در فیلم "پرده" که نام انگليسی آن "پرده بسته" است، افزون بر جعفر پناهی و کامبوزیا پرتوی؛ مریم مقدم، هادی سعیدی، آزاده ترابی و آقا اولیاء نیز به ایفای نقش پرداخته‌اند.

در شب نمايش "پرده" کامبوزيا پرتوی و مريم مقدم نيز حضور داشتند.

اين فيلم که فیلمبرداری آن با دوربین کوچکی صورت گرفته با تصويری از نرده‌ و پنجره آغاز می‌شود و در طول آن دوربين خانه ويلايی را در کنار دريای خزر ترک نمی‌کند.

در طول نمايش آخرين اثر جعفر پناهی، تماشاگران حاضر در سالن برليناله ـ پالاست چند بار به تشويق وی پرداختند

"پرده"، روایتگر جدال میان واقعیت و تخیل و ماجرای یک مرد نویسنده (کامبوزیا پرتوی) است که با خروج از شهر، به ویلایش در شمال پناه می‌برد و پس از ورود به ویلا، پرده‌ها را می‌کشد و ارتباط خود را با دنیای بیرون قطع می‌کند.

منتقدان آلمانی داستان فيلم را نمادی از وضعيت کنونی جعفر پناهی در ايران دانسته‌اند که به اتهام "اقدام علیه امنیت کشور" و "فعالیت تبلیغی علیه نظام" به شش سال حبس تعزیری، ۲۰ سال محرومیت از هر نوع فیلمسازی و نوشتن فیلمنامه و هر نوع مصاحبه با رسانه‌های نوشتاری و شنیداری و دیداری داخلی و خارجی و خروج از کشور محکوم شده است.

در بخشی از فيلم جديد پناهی، در حالی که در بيرون ويلا صدای پليس و موج دريا به گوش می‌رسد یک زن جوان که در يک پارتی شرکت کرده در حال فرار از دست پلیس ناگهان وارد خانه می‌شود؛ خانه‌ای که سپس معلوم می‌شود متعلق به جعفر پناهی است. در اين زمان ناگهان خود پناهی وارد فيلم می‌شود که با ورودش تماشاگران حاضر در سالن برای او کف می‌زنند.

تماشاگران يک بار ديگر هنگامی که در فيلم، پناهی همسايه خود را ملاقات می‌کند شروع به تشويق اين فيلمساز مطرح ايرانی می‌کنند. در اين صحنه همسايه به پناهی می‌گويد: "شما روزی دوباره کار خواهيد کرد. زندگی از بسياری چيزهای ديگر به جز کار هم تشکيل شده." و پناهی پاسخ می‌دهد: "چيزهای ديگر برای من غريب‌اند."

برخی از منتقدان پيش‌بينی کرده‌اند جايزه‌ای در اين دوره از جشنواره برلين به اين فيلم جعفر پناهی تعلق خواهد گرفت.

پس از پايان نمايش "پرده" در جشنواره برلين باز هم تماشاگران به تشويق پناهی پرداختند و در پی آن کامبوزيا پرتوی و مريم مقدم به روی صحنه رفتند. پرتوی در سخنان کوتاهی گفت: "از اين‌که جعفر پناهی نتوانست اين‌جا باشد بسيار غمگينم. اما او تنها به‌شکل فيزيکی اين‌جا نيست. فکر و احساس او امشب با ماست. من اميدوارم حضور فيزيکی او نيز به حضور معنوی او نزديک شود."

فیلم جعفر پناهی و کامبوزیا پرتوی با فیلم‌هایی چون عوارض جانبی (استیون سودربرگ)، کامیل کلودل ۱۹۱۵ (برونو دومونت)، مرگ ضروری چارلی کانتریمن (فردریک باند)، سر راه من (امانوئل برکوت)، بخشی از زندگی یک خرده‌فروش (دنیس تامفرویک)، طلا (توماس ارسلان)، لیلا فوریه (پیا مارایس) و راهبه (گیوم نیکلوکس) رقابت خواهد کرد.

در روزهای میانی آذرماه سال جاری پس از انتشار خبر تولید فیلم جدید جعفر پناهی که به نظر می‌رسد همین فیلم "پرده" باشد برخی از مسئولان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از جمله مهدی عظیمی میرآبادی، سرپرست اداره کل نظارت و ارزشیابی سازمان سینمایی گفته بودند هیچ پروانه‌ای برای ساخت فیلم جدید پناهی صادر نشده است.

جعفر پناهی یکی از مطرح‌ترین فیلمسازان ایرانی است که تاکنون چند جایزه مهم سینمایی را از جشنواره‌های جهانی دریافت کرده است؛ از جمله جایزه دوربین طلایی جشنواره فیلم کن برای ساخت فیلم بادکنک سفید در سال ۱۹۹۵ میلادی، جایزه شیر طلایی جشنواره فیلم ونیز در سال ۲۰۰۰ میلادی، با فیلم دایره؛ و جایزه خرس نقره‌ای جشنواره بین‌المللی فیلم برلین برای فیلم آفساید در سال ۲۰۰۶.

تاکنون بسیاری از جشنواره‌های سینمایی و چهره‌های مطرح سینمای جهان خواهان رفع محرومیت‌های جعفر پناهی شده‌اند اما جمهوری اسلامی ایران اقدامی در این راه صورت نداده است.

پناهی چندی پیش به‌همراه نسرین ستوده، وکیل زندانی در ایران برنده جایزه آزادی بیان ساخاروف از سوی اتحادیه اروپا شد.

در مجموع ۲۴ فیلم در بخش اصلی برلیناله نمایش داده می‌شوند که در میان آن‌ها ۱۹ فیلم برای جایزه خرس طلایی و جوایز خرس نقره‌ای برلیناله رقابت می‌کنند.

آغاز به کار جشنواره فيلم برلین در غياب جعفر پناهی

news-zamaneh — Fri, 08 Feb 2013 12:05:26 +0000

مراسم گشایش شصت‌وسومین دوره جشنواره فیلم برلين (برلیناله) با نخستین نمایش جهانی فیلم استاد بزرگ به کارگردانی ونگ کار وای، کارگردان چینی و حضور چهره‌های مطرح سینمای جهان آغاز شد.

به گزارش منابع خبری، شصت‌وسومین جشنواره بین‌المللی فیلم برلین یا برلیناله روز گذشته، پنج‌شنبه ۱۹ بهمن‌ماه با نمایش فیلم "استاد بزرگ" ساخته ونگ کار وای، کارگردان نامی چینی، و با حضور رئیس داوران بخش مسابقه بین‌الملل و مسئول اهدای جوایز خرس طلایی و نقره‌ای این جشنواره، برند نویمان، وزیر فرهنگ آلمان و چهره‌های مطرح سینمای اروپا و برخی از سینماگران غیراروپایی آغاز به‌کار کرد.

شیرین نشاط، عکاس و فیلمساز ایرانی مقيم نيويورک، سازنده فیلم "زنان بدون مردان" و برنده جایزه شیر طلایی هيجدهمين دوره جشنواره فيلم ونیز به عنوان بهترین کارگردان، نیز در بین هیئت داوران این جشنواره حضور دارد.

شيرين نشاط در حال تدارک ساخت فیلمی درباره زندگی ام‌کلثوم، خواننده نامدار عرب، است و فیلمبرداری اين فیلم در پاییز سال ۲۰۱۳ میلادی در مصر آغاز خواهد شد.

سوزان بیر، آندرآس درزن، الن کوراس، تیم رابینز و آتینا تسانگاری از دیگر اعضای هیئت داوران این جشنواره هستند.

برند نویمان، وزیر فرهنگ آلمان در اين مراسم از حضور فيلم جديد جعفر پناهی در جشنواره برلين اظهار خرسندی کرد و ضمن درخواست از مسئولان جمهوری اسلامی برای رفع محرومیت جعفر پناهی از حق سفر و اجازه سفر او به آلمان گفت: شايد او حتی بتواند شخصا در جشنواره حضور يابد

موضوع جنجالی شب گشايش جشنواره اعتراض زنان نيمه‌لخت فمينيست عليه ختنه زنان در جهان بود. ساشا، کلارا، ترزا و دبی، چهار زنی بودند که بر فرش قرمز جشنواره نيمه‌لخت ظاهر شدند و اعتراض خود را به ختنه زنان نشان دادند.

ساشا به خبرنگاران گفت: "هر ۱۱ ثانيه يک زن در جهان ختنه می‌شود و اين نه فقط در آفريقا که در بين ما رخ می‌دهد اما در برلين همه چيز حول و حوش زرق و برق لعنتی می‌چرخد. ما از اين موقعيت برای نشان دادن اعتراض خود استفاده کرديم."

اين اقدام اعتراضی پس از گذشت مدتی با دخالت مأموران امنيتی پايان يافت.

از ایران، جعفر پناهی با فیلم "پرده" که بدون مجوز در ايران ساخته شده، در بخش اصلی جشنواره فیلم برلین حضور دارد.

با وجود این‌که مسئولان برلیناله طی مکاتباتی از مقامات ایرانی خواسته‌اند‌ که به جعفر پناهی اجازه سفر به آلمان را بدهند، اما هنوز پاسخی از سوی مقامات ایرانی دریافت نکرده‌اند.

برند نویمان، وزیر فرهنگ آلمان در اين مراسم از حضور فيلم جديد جعفر پناهی در جشنواره برلين اظهار خرسندی کرد و ضمن درخواست از مسئولان جمهوری اسلامی برای رفع محرومیت جعفر پناهی از حق سفر و اجازه سفر او به آلمان گفت: "شايد او حتی بتواند شخصا در جشنواره حضور يابد."

دیتر کوسلیک، رئیس جشنواره فیلم برلین نیز از جعفر پناهی برای شرکت در برلیناله دعوت کرده و از مقامات ایرانی خواسته‌ است که امکان سفر وی را فراهم کنند.

نخستین اکران جهانی فیلم "پرده" ساخته جعفر پناهی هفته آینده در این جشنواره خواهد بود.

بنابر اعلام تارنمای جشنواره برلین، در فیلم "پرده" افزون بر جعفر پناهی و کامبوزیا پرتوی؛ مریم مقدم، هادی سعیدی، آزاده ترابی و آقا اولیاء نیز به ایفای نقش پرداخته‌اند.

در آن زمان منابع خبری ایران نوشته بودند که این فیلم داستانی مستند در خارج از تهران فیلمبرداری شده و بازیگر نقش نخست آن یکی از کارگردانان مطرح سینمای ایران است.

موضوع جنجالی شب گشايش جشنواره اعتراض زنان نيمه‌لخت فمينيست عليه ختنه زنان در جهان بود

"پرده" در حالی به جشنواره فیلم برلین راه یافته است که جعفر پناهی به اتهام "اقدام علیه امنیت کشور" و "فعالیت تبلیغی علیه نظام" به شش سال حبس تعزیری، ۲۰ سال محرومیت از هر نوع فیلمسازی و نوشتن فیلمنامه و هر نوع مصاحبه با رسانه‌های نوشتاری و شنیداری و دیداری داخلی و خارجی و خروج از کشور محکوم شده است.

در این دوره از جشنواره برلین همچنین انیمیشن کوتاه "روباهی که به دنبال صدا رفت" ساخته فاطمه گودرزی، از تولیدات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، در بخش نسل این جشنواره به نمایش در می‌آید.

بخش نسل این دوره جشنواره برلین بر کودکان و نوجوانان متمرکز است که در آن۶۰ فیلم بلند و کوتاه از بیش از ۳۴ کشور شرکت دارند.

شصت‌و‌سومین جشنواره بین‌المللی فیلم برلین از ۱۹ تا ۲۹ بهمن (هفتم تا هفدهم فوریه) در شهر برلین آلمان برگزار می‌شود.

برلیناله ۲۰۱۲ به گزینش زمانه - ۵

Sat, 18 Feb 2012 22:30:56 +0000

نگاهی به فیلم سینمایی «آنچه باقی می‌ماند»، ساخته هانس کریستیان اشمید

حسام میثاقی

حسام میثاقی - یکی از آثار آلمانی‌زبان بخش مسابقه جشنواره فیلم برلین، فیلم سینمایی «آنچه باقی می‌ماند»، ساخته هانس کریستیان اشمید، کاگردانی است که پیش از این، فیلمی همچون «مرثیه» را ساخته بود. درحالی که این روزها بسیاری از نشریات و رسانه‌ها، از بازی درخشان بازیگران فیلم یاد کرده‌اند، این یادداشت سعی دارد سویه‌های دیگری از این اثر را زیر ذره‌بین قرار دهد.

یک ریتم تکراری را دو یا سه دقیقه می‌شنویم تا در یک لحظه یک سولوی کوتاه وارد موزیک شود و لذت شنیدن موسیقی را آن زمان است که حس می‌کنیم. با کمی دقت درخواهیم یافت که شاید شنیدن آن دو یا سه دقیقه، همگی برای شنیدن سولوی پایانی بوده است اما تأخیری که در تصاحب‌ کردن لذت‌مان تحمل کرده‌ایم را دوست داریم. این خصوصیت موزیک مینیمال اکتروی (Electro-minimal) امروز آلمان است. خصوصیتی که در سینمای امروز آلمان و فیلم «آن‌چه می‌ماند» نیز حس می‌کنیم. اعضای یک خانواده‌ی «معمولی» که آخر هفته‌شان را کنار هم می‌گذرانند. پدر، مادر، دو برادر، پسر کوچک یکی از برادرها و همسر برادر دیگری. اگر کلیت داستان را برای کسی تعریف کنی، هیچ نکته‌ی جذاب و جدیدی در آن کشف نخواهد کرد. در حالی که در سویی دیگر از جهان، آدم‌ها توی خیابان کشته می‌شوند و محرومیت و بحران اقتصادی کمر خیلی‌ها را شکسته است، دیدن روایت دور هم جمع‌شدن یک خانواده‌ در کشور پیشرفته‌ای مثل آلمان، شاید هیچ جذابیتی نداشته باشد.

اما چگونه است زمانی که یاکوب برادر بزرگترش را فقط هل می‌دهد، این عمل در چشم بیننده به یک فاجعه تبدیل می‌شود؟ آیا عمل هُل‌دادن یک برادر توسط دیگری فاجعه است؟‌ اگر نیست چگونه است که فاجعه جلوه می‌کند؟ یا چرا آن صدای کوتاهی که پس از دو یا سه دقیقه تکرار یک ریتم ساده که هیچ جذابیتی نداشته، شنیده می‌شود، لذت‌بخش است؟

در داستان کودک و قرقره‌ی فروید، کودکی را می‌بینیم که قرقره را پرتاب می‌کند، به شکلی که دیگر آن را نمی‌بیند و می‌گوید: «رفت». اما بعد نخ قرقره را می‌کشد و دوباره آن را پیدا می‌کند و با خوشحالی می‌گوید: «آمد». به‌واقع رفتن را تحمل می‌کند تا به لذت دوباره‌ پیدا کردن قرقره دست پیدا کند. پس از اینکه چند بار مادر، کودک را ترک می‌کند و از خانه بیرون می‌رود، و پس از مدتی بازمی‌گردد، کودک می‌فهمد که در پس آن تجربه‌ی رنج‌آور غیر لذت‌بخش که رفتن مادر است، بازگشت او نیز قرار دارد که لذت‌بخش است. اما اگر همواره گمان کنیم که تحمل آن تجربه‌ی غیر لذت‌بخش برای کودک، برای رسیدن به مقصدی نهایی یعنی لذت است، اشتباه کرده‌ایم. زمانی می‌رسد که کودک قرقره را پرتاب می‌کند و با خود می‌گوید: «رفتی که رفتی! می‌بینی که خودم پرتابت کرده‌ام و حال که نیستی هم خوشحالم.» این می‌تواند نوعی واکنش در مقابل رفتن مادر باشد. یعنی آن‌جا که جایگاه لذیذ با غیر لذیذ تعویض می‌شود. شاید حتی پس از مدتی عمل دوم که لذت بود، یعنی کشیدن دوباره‌ی قرقره اتفاق نیفتد و کودک همیشه با مادرش قهر کند. در گفتار فرویدی، می‌توانیم بگوییم که جایگاه اصل لذت با واقعیت عوض می‌شود یا به‌جایی می‌رسد که تشخیص این از آن غیرممکن می‌گردد. این زمانی است که آن ریتم تکراری و طولانی در موزیک، می‌تواند به خود لذت تبدیل شود و شنونده را در موقعیتی قرار دهد که انتظار هیچ سولوی لذت‌بخشی را نداشته باشد.

گره‌ی اصلی داستان در فیلم «آن‌چه باقی می‌ماند»، رفتن مادر است. مادر در لحظه‌ای از داستان، خانه را ترک می‌کند و دیگر باز نمی‌گردد. تلاش خانواده و پلیس برای یافتن او بی‌نتیجه می‌ماند. مادری که بیمار است و همه نگران او هستند،‌ چون دو ماه است که دیگر قرص‌هایش را استفاده نمی‌کند و احساس می‌کند، حالش بهتر است. قرقره پرتاب شده و مادر رفته است و دو پسر برای یافتن مادر تلاش می‌کنند. اولی که برادر کوچک‌تر است، محل را ترک می‌کند و به خانه‌ی خودش می‌رود. او مشکلات دیگری نیز دارد و باید به سر و سامان ‌دادن مطبش بپردازد. او یک دندان‌پزشک است و باید برای آینده‌اش تلاش کند. پسر بزرگ‌تر، در تاریکی شب برای یافتن مادر راهی جنگل می‌شود. پایش پیچ می‌خورد و زمانی که روی زمین افتاده و هیچ حرکتی نمی‌تواند بکند، مادر از راه می‌رسد و به او کمک می‌کند که راه برود. او را کنار آتش می‌برد و تیمارداری‌اش را می‌کند. اما ناگهان پسر در میان جنگل از خواب برمی‌خیزد. انگار همه‌ی این لحظه‌های خوش رؤیا بوده است و در «واقعیت»، مادر رفته و بازنگشته است. اما جهان رؤیا، آن‌جایی است که لذت می‌تواند بدون توجه به اصل واقعیت یکه‌تازی کند، مادر را بیابد و با او عشق‌بازی کند.

به‌نظر می‌رسد که فیلم باید اینجا خاتمه بیابد. یک پایان غم‌انگیز و شاید ملودرام. اما فیلم تمام نشده است. پسر به خانه برمی‌گردد. با همسرش آشتی کرده و حال با خانواده‌اش پس از یک آخر هفته می‌خواهند به خانه بازگردند. همه ‌چیز «عادی» است گویی رفتن مادر، خود بدل به لذت شده و دیگر برای یافتنش تلاشی نمی‌شود. آن رؤیا نیز نقش خود در ارضای لذت برای پسر را بازی کرده و او با خود زمزمه می‌کند که "مادر هرجا هست سالم است." قرقره پرتاب شده و دیگر برای یافتنش تلاشی نمی‌شود. اصل واقعیت بر لذت چیره شده و اگر بخواهیم بهتر بگوییم، جایگزین آن شده است. در برخورد سخت‌گیرانه‌تر (بخوانید واقعی‌تر) می‌گوییم جهانی که در جست‌وجوی مادر است، عوض نشده بلکه عوضی شده است. حتی پدر در لحظه‌ی آخر این جرأت را به خود می‌دهد و به پسرش می‌گوید "دوست‌ دخترش فردا به خانه‌‌اش می‌آید. بهتر است آن‌ها هم بمانند و او را ببینند و دور هم باشند." پسر نیز خیلی «عادی» می‌گوید باید برود و به کار و زندگی‌اش برسد. جایگزین مادر نیز به همین زودی پیدا شده و زنی که بیش از دو سال است که با پدر رابطه داشته، کم کم به خانه‌ی پدری نقل مکان می‌کند.
جهانی که اولین شکست عشقی‌اش را از مادر خورده است، یعنی مادر رفته و بازنگشته، با او قهر می‌کند. قرقره را پرتاب می‌کند و با خود می‌گوید:‌ «رفتی که رفتی! همه‌چیز مرتب است. رفتنت می‌تواند حتی لذیذ باشد.» جهانی که به ریتم تکراری و طولانی عادت کرده و در انتظار هیچ سولویی نیست و جرأت ندارد که فریاد بزند تنهاست. مادر رفته و فراموش شده و پذیرفته شده که «مادر رفته است.» *

*برای اطلاع بیشتر ن. ک به: ورای اصل لذت – زیگموند فروید، ترجمه‌ یوسف اباذری

در همین زمینه:

::پوشش خبری برلیناله ۲۰۱۲ در زمانه::

برلیناله ۲۰۱۲ به گزینش زمانه - ۴

Thu, 16 Feb 2012 08:15:51 +0000

یادداشتی بر دو فیلم «خواهر» و «میهن ما»

حسام میثاقی و سپهر عاطفی

حسام میثاقی و سپهر عاطفی - روز سه‌شنبه، درحالی که برف لطیفی می‌بارید سالن نمایش فیلم «خواهر» محصول فرانسه و سوئیس را پیدا کردیم و وارد شدیم. هیاهوی برلیناله اینجا کمتر است و اطرافیان‌مان در سالن، بیشتر از آن‌که آلمانی حرف بزنند، فرانسوی صحبت می‌کنند.

پس از پایان فیلم هم به‌سرعت خودمان را به سالن سینماکس رساندیم تا فیلم ژاپنی «میهن ما» که در بخش فروم شرکت دارد را از دست ندهیم. به‌جز سرمای برلین که گویی هرطور شده سعی دارد جلوی لذت‌بردنمان از سینما را بگیرد، هیچ‌کس جلودارمان نیست. این‌بار تصمیم گرفتیم درباره‌ی دو فیلم بنویسیم و هرکدام یکی از فیلم‌ها را انتخاب کردیم.

حسام میثاقی - (بررسی فیلم خواهر): از آن زمان که رابین‌هود از پولدارها می‌دزدید و به فقرا می‌داد خیلی گذشته است اما این داستان هیچ‌وقت تکراری نمی‌شود. تصور غلطی است اگر انگشت به دهان از اتفاقاتی که بر ما می‌گذرد حیرت کنیم و از خود سؤال کنیم آیا در قرن بیستم چنین چیزی «هنوز هم» امکان‌پذیر است. (۱) داستان فیلم «خواهر» نیز روایتی است که همچنان در زندگی ما جریان دارد: دزدی آن‌که ندارد، از آن‌که دارد. اما این بار داستان نه در خاورمیانه می‌گذرد، نه در آفریقا و نه در آمریکای لاتین،‌ بلکه در سوئیس و در کوه‌های آلپ. آن‌جا که «بعضی» مردم روی چوب‌های اسکیِ براق سُر می‌خورند.

اورسولا مایر پیش از این و در سال ۲۰۰۸، فیلم تحسین‌شده‌ی «خانه» را ساخته بود و این‌بار با کودک عصیان‌گرش به بخش مسابقه‌ی جشنواره‌ی برلین آمده است. آدم‌هایی «بالاتر» و روی آلپ با تجهیزات کامل و پر زرق و برق اسکی می‌کنند و آن «پایین‌تر» و کنار جاده آدم‌هایی در چوب‌کبریت‌هایی شبیه آپارتمان زندگی می‌کنند. سایمون پسر دوازده‌ساله‌ای است که برای تامین معاش خود و دختری که گویی خواهرش است، بالا می‌رود و هر چه بتواند می‌دزدد. عینک اسکی، چوب اسکی، کلاه، دستکش و حتی ساندویچ‌های کهنه تا بتواند به‌گفته‌ی خودش برای خانه دستمال توالت و پاستا بخرد.
بحران ویران‌گر اقتصادی دهه‌ی ۳۰ را «دزد دوچرخه» به‌تصویر کشید و آن‌جا هم پسری بود که در پایان کُت پاره‌ی پدرش را می‌کشید و گریه می‌کرد. پدرش دوچرخه‌ای دزدیده بود چون دوچرخه‌اش را دزدیده بودند و حال زیر سیلی‌های مردم، روبروی پسرش تحقیر می‌شد. آن پایان تلخ روایت‌گر درونیات مردمی بود که برای خوردن یک سیب‌زمینی برای شام دست به هرکاری می‌زدند. جنگ جهانی اول تمام شده بود و بوی جنگی بدتر به مشام می‌رسید. دهه‌ی شصت اما با «چهارصدضربه» فرانسوا تروفو آمد. آنتون؛ عصیان می‌کرد و این‌بار گویی خونِ آدم‌ها به جوش آمده بود. پسرک این‌بار لباس‌هایش پاره نبود و اشک نمی‌ریخت. این‌بار بوی باروت به مشام نمی‌رسید، بلکه صدای اعتراض دهه‌ی شصت بود که خون آنتون را به‌جوش آورده بود.

این‌بار و در سال ۲۰۱۲، محرومیت و حاشیه‌نشینی دیگر نیاز به تصویر کشیدن کت‌های پاره و تکه‌های نان که با ولع خورده می‌شوند، ندارد. درحالی که هنوز تصویر رایج و «به‌هنگام» از فقیر و محروم، کودکی است که استخوان‌هایش از بدن بیرون زده و پستانِ تهی‌ِ مادرش را التماس می‌کند. منظور از به‌هنگام، تصور غالب از مفاهیم و پدیده‌هاست که به واسطه‌ی دستگاه‌های تولید فرهنگ، رسانه‌های امروز، منتشر و قورت داده می‌شوند. آگامبن زمانی که از انسان معاصر حرف می‌زند او را «نابه‌هنگام» خطاب می‌کند.(۲) یعنی برخلاف تصور غالب و برخلاف آن‌چه هر روز تکرار می‌شود. تلاشی برای حرکت در خلاف جریان آب برای پیدا کردن مسیری جدید، شاید برای رسیدن به اقیانوسی دیگر.

پس «خواهر» می‌تواند معاصر و نابه‌هنگام باشد. درحالی که دوربین‌ها برای نمایش محرومیت به روستاهای حاشیه‌نشین خاورمیانه سرازیر می‌شوند تا از سویی تصویر غالب از محروم ساخته شود، و از سوی دیگر کلاسیک‌های دهه‌ی ۳۰ با ژست‌هایی رومانتیک بازسازی شوند، «خواهر» انگشت را روی یکی از به‌ظاهر مرفه‌ترین نقاط جهان می‌گذارد و کثافت را از دل‌اش بیرون می‌کشد. سایمون ظاهر مناسبی دارد و برای خرید کاغذ توالت و پاستا دزدی می‌کند. همین نیازهای به‌ظاهر سانتی‌مانتال، آن‌قدر جدی هستند که او شب‌ها گرسنه بخوابد و برای داشتن ذره‌ای نوازش، مثل آدم‌های دیگر به خواهرش (بخوانید مادر)، تمام پولی که دارد را پرداخت کند.

برگ آسِ خالق اثر در اینجا کودک عصیان‌گر است. کودک به منزله‌ی کسی که در مقابل سیستم آموزشی، خانواده و دیگر نهادهای «انسان‌ساز» قرار دارد، عصیان می‌کند و طغیان را کلید می‌زند. آنتون در چهارصد ضربه، ابتدا از مدرسه فرار می‌کند؛ سپس از خانواده، بعد دست به دزدی می‌زند و در نهایت از دارالتادیب هم فرار می‌کند. سایمون در «خواهر» نیز، بدون رسوب در نقش قربانی، برای زنده‌ماندن تلاش می‌کند. وقتی پایان تلخ «دزد دوچرخه» در سال‌های بحران اقتصادی و چشمان امیدوار آنتون در پایان «چهارصد ضربه» را می‌بینم، به این فکر می‌کنم که پایان «خواهر» به‌راستی کدام سو می‌ایستد؟‌ گویی آن‌قدر همه‌چیز دست‌مالی‌شده که میان پایان تلخ و پایان شیرین نمی‌توان یکی را انتخاب کرد و ایستادن میان این دو نیز به‌نوعی دیگر مسخره جلوه می‌کند. در پایان فیلم، سایمون را می‌بینیم که در یک کابین به سویی می‌رود و خواهر را در کابینی دیگر می‌بیند که به سمت مخالف حرکت می‌کند. هر دو به هم نگاه می‌کنند و دست‌ها را محکم به پنجره می‌چسبانند. تصویر سیاه می‌شود .

امتیاز: ۸/۱۰
(۱)عروسک و کوتوله – والتر بنیامین – انتشارات گام نو، ۱۳۸۷
(۲)معاصر چیست – جورجو آگامبن – انتشارات گام نو، ۱۳۸۹

سپهر عاطفی (بررسی فیلم میهن ما): به دیدن فیلم سینمایی «میهن ما» آمده‌ام و از پر شدن سینما تعجبی نمی‌کنم. طبیعی است که فیلمی در رابطه با سرزمین مرموز و عجیب کره‌ی شمالی توجه زیادی به خود جلب کند. کشوری که به ندرت خبری از آن به بیرون درز می‌کند و افسانه‌های راست و دروغ در مورد آن بسیار است.

فیلم با یک توضیح شروع می‌شود: کسانی که در کره‌ی شمالی زندگی می‌کنند، معمولاً تا آخر عمر آن‌جا می‌ماند و شانس کمی برای خروج از کشور دارند.

سون‌هو فرزند یک خانواده‌ی کره‌ای ساکن ژاپن است که پس از ۲۵ سال تحت شرایطی خاص و به دلایل پزشکی- تومور مغزی- و برای مدت ۳ ماه فرصت یافته است تا به ژاپن سفر کند. پدرش که به نظر می‌رسد تا همین امروز به کره‌شمالی وفادار مانده است، نوجوان ۱۶ ساله‌ی خود را سال‌ها پیش با امید روانه‌ی پیونگ-یانگ کرده بود. شخصیت محوری فیلم ری، خواهر جوان سون‌هو است که بر خلاف پدرش از ایدئولوژی کره‌شمالی منزجر و متنفر است.

فیلم پر از صحنه‌های دراماتیک و احساسی است. لحظه‌های رسیدن و جدا شدن، دیدن دوستان قدیمی، عشق غبار گرفته اما یک طرف همیشگی این صحنه‌ها یعنی سون‌هو، کمتر احساسی از خود بروز می‌دهد. او به طرز غریبی کم حرف شده است، گریه نمی‌کند حتی فریاد نمی‌زند و گویی ۲۵ سال زندگی در کره از او یک ‌آدم مکانیکی ساخته است. در مقابل ری، پر از شوق و شور است، احساساتش را بروز می‌دهد و هر گاه عصبانی شود حتی بغضش را بر سر مامور امنیتی کره‌ای که هر روز چند ساعتی را در کنار خانه‌ی آن‌ها می‌گذراند فریاد می‌زند.

سون‌هو در قسمتی از فیلم وقتی از پیونگ-یانگ خبر می‌رسد که به جای ۳ ماه باید فورا و بعد از کمتر از یک هفته به کره برگردد به ری که شکسته و غمگین است و دائما می‌گوید درک نمی‌کند که چرا او باید به این زودی برگردد می‌گوید:« برای تو سخت است چون فکر می‌کنی، اما من کم‌کم یاد گرفته‌ام که فکر نکنم و فراموش کنم.»

فیلم‌هایی از جنس «میهن ما» به دلیل روایت یک شرایط خاص، معمول در دام شعار گرفتار می‌شوند. این فیلم نیز از این شرایط مستثنی نیست و این ایراد در بعضی صحنه‌ها و دیالوگ‌های فیلم به چشم می‌آید. برای مثال می‌توان به نمایش دوباره‌ی تصویر بسته‌ی رهبران کره‌ی شمالی که پیش از این، و در نماهای دیگر دیده شده بودند اشاره کرد.

میهن ما عدم اجازه‌ی سفر توسط دولت‌، برای شهروندان کره را برنمی‌تابد و انزجار خود را در صحنه‌ی پایانی فیلم نشان می‌دهد. در قسمتی از فیلم، سون‌هو از ری که با هم برای خرید به مرکز شهر رفته‌اند با اشاره به یک چمدان فروشی می‌پرسد: «این‌ چمدان است؟» طوری که انگار در حسرت چندین ساله‌ی سفر است ولی پس از دیدن قیمت بالای آن (طبیعتا برای هدیه دادن به ری، زیرا خودش اجازه‌ی سفر ندارد)، قید خریدنش را می‌زند. در صحنه‌ی پایانی فیلم ری، چمدان را خریده و با چهره‌ای مصمم از خیابان عبور می‌کند.

یونگ هی یانگ کارگردان جوان و ژاپنی-کره‌ای فیلم که پیش از این و با مستند «پیونگ-یانگ عزیز» به موفقیتی نسبی دست یافته پس از فیلم گفت داستان فیلم را از زندگی واقعی خودش الهام گرفته است. خانواده‌ی او جزو کره‌ای‌های ساکن ژاپن هستند و۳ برادرش در کره زندگی می‌کنند.
امتیاز: ۶.۵/۱۰

در همین زمینه:

::پوشش خبری برلیناله ۲۰۱۲ در زمانه::

برلیناله ۲۰۱۲ به گزینش زمانه - ۳

Wed, 15 Feb 2012 10:09:38 +0000

یادداشتی بر فیلم «رقصنده‌ سایه» ساخته جیمز مارش

سپهر عاطفی و حسام میثاقی

سپهر عاطفی و حسام میثاقی - سالن همان‌قدر شلوغ است که زمان پخش فیلم‌های دیگر شلوغ بود. شاید این خصوصیت جشنواره‌های فیلم باشد که در یک دوره‌ی زمانی خاص، "فیلم دیدن"‌ در شهر تبدیل به یک گرایش غالب یا به قول آلمانی‌ها "ترند" ( Terend) می‌شود و آدم‌ها، کیف‌های برلیناله را روی شانه می‌اندازند و در مترو و اتوبوس کاتالوگ جشنواره را ورق می‌زنند.

«رقصنده‌ی سایه» آخرین ساخته‌ی جیمز مارش کارگردان انگلیسی است که پس از تجربه‌ی چند مستند خوب، حال با یک اثر داستانی پا به جشنواره‌ی برلین گذاشته است. کلایو اوون، بازیگر انگلیسی که با «نزدیک‌تر» نامزد اسکار شد و با «شهر گناه» و «اینساید من» مشهور نیز در فیلم بازی می‌کند. آندرا رایسبرو بازیگر نقش کولت نیز در سال ۲۰۰۸ در فیلم «بی‌خیال سرخوش» اثر مایک لی نقش‌آفرینی کرده است.

سپهر عاطفی: داستان فیلم «رقصنده‌ی سایه» در دهه‌ی ۹۰ میلادی اتفاق می‌افتد. در ایرلند شمالی و لندن، جایی که کولت یک عضو ارتش جمهوری‌خواه ایرلند پس از عملیات ناموفق بمب‌گذاری در مترو لندن توسط مک (کلیو اوون) مأمور سازمان امنیت انگلستان شناسایی و بازداشت می‌شود. مک همه‌ی جزئیات در مورد زندگی وی را می‌داند، او می‌داند که بیش از بیست سال پیش برادر کوچک‌تر کولت در یک حادثه و درگیری خیابانی به اشتباه گلوله خورده است و همچنین می‌داند که او پسر کوچکی دارد که بسیار به او وابسته است. با استفاده از همین نقاط ضعف‌ است که کولت می‌پذیرد بین ۲۵ سال حبس در انگلستان و همکاری، دومی را انتخاب کند.

رقصنده‌ی سایه، یک اثر متوسط

با استفاده از همین شروع است که تام بردلی، نویسنده‌ی رمان و فیلم‌نامه‌ی رقصنده‌ی سایه که خود در زمان حوادث مربوط به ایرلند خبرنگار بوده است به روایت یکی از جنجالی‌ترین نقاط تاریخی-سیاسی بریتانیا می‌پردازد. فیلم با توضیح روابط در ارتش جمهوری‌خواه ایرلند و سازمان اطلاعات انگلستان به پیش می‌رود.

سازمان‌هایی که در عین حال که به نوعی در حال مبارزه با یکدیگر هستند، اشتراکاتی نیز دارند. اعضای ارتش جمهوری‌خواه ایرلند خشونت را برای مبارزه‌ی خود برگزیده‌اند‌، و هر جا که لازم باشد اعضای خودی را نیز برای اعتراف تحت فشار قرار می‌دهند. در آن‌سوی ماجرا سازمان اطلاعات انگلستان برای جلب همکاری قول‌هایی می‌دهد که لزوماً به آن‌ها وفادار نیست و هر جا که لازم ببیند ‌آنها را نقض می‌کند. حتی همکاران و نفوذی‌های خود در ارتش را به شکل مهره‌هایی می‌بیند که تاریخ انقضایشان که به پایان رسید، کشته شدنشان اهمیت چندانی ندارد.

در این میان رابطه‌ی مک و کولت رابطه‌ی مهمی است که جای کار بیشتری از آنچه در فیلم می‌بینیم می‌طلبید. آن‌ها از دو سازمان مخالف هستند در عین حال اشتراکاتی نیز دارند. شاید همین اشتراکات است که ‌ایشان را چنان به هم نزدیک می‌کند که در آستانه‌ی یک رابطه‌ی احساسی قرار می‌گیرند. هیچ‌کدام جای پای ثابتی در سازمان خود ندارند. دسترسی مک به بعضی پرونده‌های مربوط به ارتش جمهوری‌خواه محدود می‌شود، کولت نیز بعد از شکست در دومین مأموریت و لو رفتن محل ترور، مورد شک قرار می‌گیرد و توسط خودی‌ها بازجویی می‌شود.

نقطه‌ی قوت فیلم اما بدون شک در پایان ناگهانی و غیر قابل پیش‌بینی‌اش است. جایی که تمام حدس‌ها در مورد آینده‌ی کولت و مک با یک صدای مهیب رنگ می‌بازد. این احتمالاً نقطه‌ی پایانی برای هزینه‌هایی‌ست که خانواده کولت، در راه مبارزه‌ی خود نیز می‌پردازد.

با همه‌ی این تفاصیل نمی‌توان این فیلم جیمز مارش را چیزی بیشتر از یک اثر متوسط دانست.
امتیاز ۷/۱۰

حسام میثاقی: «وقتی اسم کوچکش را می‌دانی، پس حتماً با هم خیلی صمیمی هستید. نه؟» این جمله‌ای است که کوین در ملاقاتش با کولِت بیان می‌کند. کولت که بر سر دوراهی وفاداری یا خیانت قرار گرفته و در هر صورت ممکن است زندگی او و فرزندش به‌خطر بیفتد، حال باید به کوین که یکی دیگر از اعضای ارتش جمهوری‌خواه ایرلند است، عدم همکاری‌اش با سرویس امنیتی انگلستان را ثابت کند. جیمز مارش پس از مستند موفق «مردی روی سیم» و تریلر جمع وجور و تکان‌دهنده‌ی «پادشاه»، حال با «رقصنده‌ی سایه» در جشنواره برلین و در بخش خارج از مسابقه شرکت کرده است.

وقتی اسم کوچکش را می‌دانی، پس حتماً با هم خیلی صمیمی هستید. نه؟

گره‌ی اصلی روایت تا میانه‌ی داستان، کشمکشی است که کولت را درگیر ساخته و فرصت هرگونه عملی را از او گرفته است. رفتارش نسبت به اطراف، واکنشی است یعنی پیش از آنکه بتواند عملی را مدیریت کند، اتفاق دیگری افتاده و باید عکس‌العمل نشان دهد. بنابراین، پرداخت شخصیت کولت می‌تواند آزمون سختی باشد که مارش تا حدود زیادی از عهده‌ی انجام آن برآمده است. کولت پرحرف نیست اما گذشته‌ای که پیش از این و در ابتدای داستان از او ترسیم شده، راه را برای غوطه‌خوردن در شخصیت کم‌حرفش فراهم می‌کند. اما از سوی دیگر شاید کولت بیش از حد برای یک تریلر جنایی خسته‌کننده و منفعل به‌نظر برسد.

پس از گذشت نیمی از فیلم، اضافه‌شدن روایت‌های فرعی، علامت‌های سؤال بیشتری را در مقابل بیننده قرار می‌دهد. حال، تنها تعلیق و کشمکش‌های درونی کولت نیست که داستان را برای دنبال‌کردن جذاب می‌کند؛ بلکه سؤال دیگری نیز به‌وجود آمده: جاسوس دوم کیست؟ همین روایت فرعی نیز در پایان در پیوند با گره‌ی اصلی، نقشی حیاتی را در هدایت داستان و گره‌گشایی پایانی ایفا می‌کند. فیلم با یک شوک پایان می‌یابد. شوکی که می‌توانست به پاشنه‌ی آشیل فیلم تبدیل شود اما خوب بر اثر می‌نشیند.

رابطه‌ی کولت و مک اما می‌توانست بهتر از این‌ها پرداخت شود. مک، مأمور سرویس امنیتی انگلیس، پس از کولت شخصیت اصلی فیلم است اما تا پایان نیز، بیننده با هیچ بعدی از شخصیت او آشنا نمی‌شود و بعید به‌نظر می‌رسد با بازی سرد کلایو اون، ارتباط زیادی با او برقرار کند. زمانی که مک، در دفاع از کولت به رئیس خود در سرویس امنیتی می‌گوید: «او یک پسر دارد»، دیالوگش به‌شدت نچسب و غیرقابل باور به‌نظر می‌رسد. چرا ناگهان مک باید شروع به دفاع از کولت کند و برای نجات جان او با ژستِ مرد اخلاق‌گرای فیلم‌های اکشن از آسمان نازل شود؟ این امر زمانی قابل باور می‌نِمود که برای پرداخت شخصیت مک، تلاش بیشتری می‌شد و برای این نیاز دراماتیک (نجاتِ کولت) ‌زمینه‌هایی فراهم می‌آمد.

اضافه‌شدن روایت‌های فرعی، علامت‌های سؤال بیشتر

کولت با نقش‌های متفاوتی روبروست. مادر، فرزند، خواهر، عضو ارتش جمهوری‌خواه ایرلند و جاسوس. در این بین این‌طور به‌نظر می‌رسد که سویه‌ی مادری که نگران فرزندش است بیش از همه به‌چشم می‌آید. همین سویه را در مقابل تلاش عجیب مک برای نجات کولت که با استدلال «او یک پسر دارد» انجام می‌شود قرار دهید تا یک ملودرام بی‌رنگ و بو داشته باشید. همین ژِست تکراری و دست‌مالی‌شده که در تمامی دقایق فیلم برای حفظ آن تلاش می‌شود، موجب می‌‌گردد که کارگردان از دخالت مستقیم در جریان داستان و روایت تاریخی‌ای که مشغول تعریف آن است خودداری کند. چنین نگاهی می‌تواند این برداشت را به همراه داشته باشد که ارتش جمهوری‌خواه ایرلند، سرویس امنیتی انگلستان و روایت‌های تاریخی که از آن‌ها در فیلم استفاده شده‌اند، به آلتی برای بازگویی درامی کلیشه‌ای برای تماشا در آخر هفته همراه با چسِ‌ فیل تبدیل شده‌اند.

از سویی نیز نمی‌توان گفت مارش برای دخالت‌گری تلاشی نکرده است اما تلاش او در حد یک ناخُنک کودکانه باقی می‌ماند. اینکه رئیس مک خیلی ساده به او می‌گوید "سرویس امنیتی برای این مأمور هزینه‌ای پرداخت نمی‌کند" و دیالوگ‌هایی این‌چنین شاید تنها بتواند جای یک متلک به سیستم امنیتی انگلستان در یک فیلم اکشنِ دم‌ دستی را پر کند.

«رقصنده‌ی سایه» آن‌قدر خوب نیست که بتوانیم بگوییم فیلم خوبی است و آن‌قدرها هم بد نیست که بگوییم فیلم بدی است! اما دست‌کم می‌گوییم از مردی که روی سیم راه رفته بود، بیشتر انتظار داشتیم.
امتیاز: ۶/۱۰

در همین زمینه:

::پوشش خبری برلیناله ۲۰۱۲ در زمانه::

برلیناله ۲۰۱۲ به گزینش زمانه - ۲

Mon, 13 Feb 2012 05:24:27 +0000

یادداشتی بر فیلم «بازی‌های بچگانه» ساخته آنتونیو خاواریاس

حسام میثاقی و سپهر عاطفی

حسام میثاقی و سپهر عاطفی - پس از حدود بیست دقیقه انتظار در سرمای استخوان‌سوز برلین وارد سالن فردریش‌ اشدات پالاست می‌شویم. این‌بار جای بهتری نصیبمان می‌شود و امیدواریم فیلم بهتری نیز ببینیم.

در میان بازیگران اصلی فیلم که در بخش مسابقه جشنواره شرکت دارد، نام باربارا لنی به‌چشم می‌خورد که در فیلم آخر آلمودوار، «در پوستی که زندگی می‌کنم» نیز نقش‌آفرینی کرده بود. خوان دیگو بوتو هم پیش از این در سال ۲۰۰۰، در فیلمی به کارگردانی جان مالکوویچ در کنار خاویر باردم به ایفای نقش پرداخته بود.

حسام میثاقی: خاطره‌ای که حال تبدیل به تروما شده، منشاء کشمکش‌هایی است که ذهن شخصیت‌ها و دنیای اطرافشان را در فیلم «بازی‌های بچه‌گانه» زیر و رو می‌کند. آنتونیو خاواریاس اسپانیایی که از سال ۲۰۰۶ به بعد، هیچ فیلم بلندی نساخته بود، حال با یک تریلر رمزآلود و تکان‌دهنده به جشنواره برلین آمده است.

دانیل، خاطره‌ی تلخی از کودکی‌اش را همچون غده‌ای سرطانی همواره در طول زندگی‌اش حمل کرده است. غده‌ای که دردناکی‌اش به واسطه‌ی احساس گناهی تشدید می‌شود که ناشی از مرگ دخترکی در گورستان است. اما او مدت‌هاست که از این تروما فاصله گرفته و نطفه‌ی درگیری‌های ذهنی‌اش زمانی بسته می‌شود که برای اولین‌بار با خولیا روبرو می‌شود. خولیا، بازنمایی برهنه‌ی گذشته در مقابل دانیل است. گذشته‌ای که همچون صلیبی از گناه همواره بر دوش او سنگینی می‌کرده و حال در قالب خولیا تولدی دوباره یافته است. این اولین باری نیست که در سینما معصومیت کودکانه در تقابل با گناهان گذشته‌ی آدم‌بزرگ‌ها قرار می‌گیرد و چه بسا آن‌ها را محاکمه می‌کند. چه محاکمه‌ای بدتر از اجبار به یادآوری؛ آن‌هم یادآوری گذشته‌ یا تاریخی که فراموش‌کردنش همیشه آسان‌تر بوده است.

خاطره‌ای که به یک تروما تبدیل شده

ترسیم جغرافیای ذهنی آشفته‌ی دانیل، با بهره‌جستن از المان‌های عینی موجود در فیلم، از جمله مواردی است که خالق اثر با موفقیت از پسِ آن برآمده است. جسم دانیل در امروز و زندگی واقعی جریان دارد اما ذهن او در جغرافیایی کاملاً متفاوت و در گذشته‌ای غوطه می‌خورد که با مرگ دخترک (کلارا) گره خورده است. دانیل، همسرش ماریا و خولیا (دخترکی که به دانیل می‌گوید کلارای کشته‌شده است و دانیل نیز این امر را حس می‌کند) در بخش زیادی از فیلم با هم زندگی می‌کنند اما در دقایق زیادی دیالوگ زیادی میان دانیل و خولیا رد و بدل نمی‌شود و در جغرافیای عینی، این ماریا است که شب و روز با خولیا حرف می‌زند و با او بازی می‌کند، اما در پس این دنیای عینی، گذشته‌ی آلوده به خون دانیل قرار دارد که دنیایی دیگر را آن سوی این جغرافیای عینی، خلق و بیننده را در مقابل تصویر میخکوب می‌کند. حضور خولیا برای ویران‌کردن دانیل کافی است. روبان قرمز یا شعری که خولیا می‌خواند، از جمله المان‌هایی هستند که به موقع از گذشته به حال منتقل می‌شوند و کابوس‌های مهلک دانیل را تشدید می‌کنند. در این بین از قاب‌بندی‌های خوب و موسیقی هیچکاک‌وار اثر نیز نمی‌توان غافل شد.

تا پیش از دقایق پایانی فیلم، مشخص نیست بیننده برای یافتن پاسخ معما، باید از واقعیت کمک بگیرد یا متافیزیک. آیا روح کلارا واقعاً در خولیا رسوخ کرده است؟ اگر اینگونه نیست، چرا خولیا خود را کلارا معرفی می‌کند؟ از سویی ماریا همسر دانیل هم دلیل رفتارهای غیرمعمول او را حسودی‌اش می‌داند چرا که ماریا این روزها بیشتر به دختر بچه توجه می‌کند. آشفته‌کردن بیننده بدون شک تعمدی و در راستای همذات‌پنداری او با شخصیت اصلی اثر است. شاید بتوان گفت «بازی‌های بچگانه» با نیم‌نگاهی به کلاسیک‌هایی همچون «جن‌گیر» و حتی فیلم اسپانیایی «چه‌کسی می‌تواند یک بچه را بکشد؟» از کنارشان با احترام می‌گذرد، راه خودش را از نقطه‌ای جدا می‌کند و برخلاف آثار متأخری همچون «تولد» محصول سال ۲۰۰۴، ناامیدکننده نیست.

در بخشی از فیلم زمانی که ماریا به دانیل می‌گوید باهم به سفری در اطراف شهر می‌روند، دانیل با خوشحالی می‌پرسد: «ما تنها می‌رویم؟» ماریا پاسخ می‌دهد: «آره، ما سه نفر تنها.» گویی منظورش این است که من، تو و گذشته‌ات، یا شاید من، تو و تاریخ‌ات به سفر خواهیم رفت. «بازی‌های بچگانه» که البته عنوانش در زبان اصلی «دیکته» است، شاید به هیچ‌وجه برای انسانی که هر روز برای فراموش‌کردن گذشته و تاریخش داروهای جدید اختراع می‌کند، دیدنی نباشد اما دیدنش را به شما توصیه می‌کنیم!

امتیاز: ۷/۱۰

ما سه نفر: من، تو و گذشته‌ات

سپهر عاطفی: اگر نفر سمت راست من را که در تمام مدت فیلم خواب بود استثناء بگیریم، «بازی بچه‌گانه» را می‌توان در دسته فیلم‌هایی قرار داد که تماشاگر را تا انتها همراه خود می‌کشاند. فیلم در چهارچوبی واقعی به پیش می‌رود اما سایه سنگین خاطرات و کابوس‌های گاه و بی‌گاه باعث می‌شود که نتوانیم آن را در ژانر درام قرار دهیم. در عین حال ترس فیلم، نه از جنس ترس‌هایی است که با استفاده از عناصر فراواقعی القاء شده باشند و نه از جنس ترس‌های معماگونه و هیچکاکی‌ست ولی در عین حال فضاهایی از هر دو را در دل خود دارد. داستان فیلم به قدری خوب پیش می‌رود که در میانه‌ی راه این ترس در دل تماشاگر به وجود می‌آيد که نکند کارگردان نتواند با یک پایان مناسب فیلم را کامل کند، اما فیلم‌نامه‌ی خوب «بازی بچه‌گانه» با کشیدن خط بطلان بر این ترس از ریتم نمی‌افتد و تا انتها با قدرت به پیش می‌رود.

تا میانه‌ی فیلم داستان به نحوی پیش رفته است که نمی‌توان باور کرد منطق فیلم با منطق دنیای واقعی مقارن باشد. در صحنه‌ای از فیلم وقتی جولیا یکی یکی نشانه‌های نزدیکی با کلارا را برای دانیل -شخصیت محوری فیلم- رو می‌کند سخت می‌توان حدس زد که این‌ها توسط فرد دیگری به وی تلقین شده است. زیرا پدر جولیا نیز پیش از این احتمالاً به خاطر فشار عذاب وجدان و پذیرفتن این‌که روح کلارا در جولیا حلول کرده است جلوی چشمان وی خودکشی کرده بود

اما ناگهان و در پیچ انتهایی فیلم مخاطب در می‌یابد که تناسخی در کار نیست و پس از آگاهی به این قسمت از داستان هم‌ذات پنداری مخاطب با دانیل قطع می‌شود و فیلم را از زاویه‌ی نگاه لورا دنبال می‌کند، زیرا در دانستن معمای داستان با تماشاگر اشتراک دارد.

کادر‌های فیلم به قدری دقیق و هنرمندانه بسته شده‌اند که می‌توان به بسیاری از آنان ارزشی همانند یک عکس مستقل داد. از سوی دیگر بازی‌های سه بازیگر اصلی فیلم، نمره قبولی می‌گیرند. شخصیت دانیل، با صحنه‌ا‌ی رومانتیک به تماشاگر معرفی می‌شود. دانیل معلم دبستان است و با همسرش لورا، زندگی عاشقانه‌ای را می‌گذراند. چهره‌ی معصوم ژان دیگو بوتو بازیگر نقش دانیل نیز امکان هر گونه پیش‌داوری منفی نسبت به شخصیت وی را از مخاطب می‌گیرد اما در عین حال مثل کلیشه‌ی فیلم‌های ژانر هراس‌آمیز این شخصیت آرام به ناگهان نقاب معصومیت را به کناری نمی‌نهد و به قاتلی بالفطره تبدیل نمی‌شود. حتی در دلخراش‌ترین صحنه‌ی فیلم نیز وی از کسی که گمان می‌کند کلارا‌ است می‌خواهد او را ببخشد، اما مرگ را تنها چاره‌ی فراموشی و دفن گذشته‌ای می‌داند که از به یاد آوردنش شرم می‌کند و هراس دارد.

گذشته‌ای که به قول ویلیام فاکنر، نویسنده‌ی آمریکایی هنوز نمرده است و حتی هنوز نگذشته است.
صرف کودک بودن نیز برای القای حس بی‌گناه بودن جولیا به بیننده کافی‌ست، البته خنده‌های معصومانه‌ی وی نیز مزید بر علت می‌شود تا قضاوت‌ها را از اشخاص جدا کنیم و نیم‌نگاهی به ریشه‌های روانی و تروماهای کودکی داشته باشیم و آن را مسبب اتفاق نهایی فیلم بدانیم.

امتیاز: ۷.۵/۱۰

در همین زمینه:

::پوشش خبری برلیناله ۲۰۱۲ در زمانه::

ویدئو: جشنواره فیلم برلین در سال ۲۰۱۲ در یک دقیقه

برلیناله ۲۰۱۲ به گزینش زمانه - ۱

Sat, 11 Feb 2012 22:44:01 +0000

یادداشتی بر فیلم «به خانه آمدن»، ساخته فردریک ویدو در جشنواره فیلم برلین

سپهر عاطفی، حسام میثاقی

سپهر عاطفی، حسام میثاقی -برلین‌ بار دیگر و برای شصت‌ و دومین بار میزبان بزرگترین جشنواره عمومی فیلم جهان است. ساعت سه بعد از ظهر شنبه، یازدهم فوریه و در سرمای منفی ۸ درجه برلین به دیدن اولین فیلم جشنواره‌ امسال می‌رویم.

شاید تعمدی در کار بوده که این جشنواره در سردترین ماه سال برگزار می‌شود، ماه فوریه که در آن دمای هوای برلین به ندرت به صفر حتی نزدیک می‌شود با گرمای رقابت نزدیک به ۴۰۰ فیلم از شرق آسیا و خاورمیانه گرفته تا اروپا و آمریکا در بخش‌های مختلف فراموش می‌شود. در نخستین بخش از مجموعه گزارش‌های "برلیناله ۲۰۱۲ به گزینش زمانه" در فردیریش اشتات‌ پالاست به تماشای فیلم «به خانه آمدن» ساخته کارگردان فرانسوی، فردریک ویدو می‌رویم.

سال گذشته نیز این سالن نمایش، محل به نمایش درآمدن بسیاری از فیلم‌های جشنواره در بخش مسابقه بود و امسال نیز گویا همین رویه تکرار خواهد شد.

سپهر عاطفی: «به خانه آمدن» داستان چندان بکری ندارد. داستان آدم‌ربایی قبلاً دستمایه ساخت فیلم‌های متفاوتی شده است اما شاید آنچه که کارگردان در این روایت به تصویر می‌کشد - یا حداقل سعی کرده به تصویر بکشد- رابطه‌هایی‌ست که در این آدم‌ربایی به وجود می‌آید، دستخوش تغییر می‌شود و از بین می‌رود. رابطه‌ وینسنت (رباینده) با گائل (ربوده شده) که در کودکی - شاید ۸ یا ۹ سالگی - دزدیده شده است. رابطه‌ دختر با پدر و مادرش پس از رهایی، رابطه‌ پدر و مادر گائل که به جدایی انجامیده است و...از نمونه‌ این روابط است. در این میان می‌توان بیشترین سهم و انرژی فیلم را در توضیح رابطه‌ وینسنت و گائل یافت؛ رابطه‌ای که به مرور و با گذشت سالیان عوض می‌شود تا جایی که شاید این گائل(دختر) است که با وجود اسیر بودن و عدم قدرت فیزیکی بالانس قدرت را به نفع خود تغییر می‌دهد و وینسنت را به خود وابسته می‌کند تا جایی که وینسنت پس از اینکه به وی فرصت فرار می‌دهد دچار بحران و پشیمانی می‌شود.

گائل در اولین فرصتی که وینسنت عامدانه برای فرار به وی می‌دهد، فرار می‌کند ولی دنیای آزاد برای وی چندان جذاب نیست چرا که در این چند سال تغییرات زیادی را از سر گذرانده. برای مثال در سکانسی از فیلم مادر گائل به او می‌گوید یک خبرنگار پیشنهاد ۷ و نیم هزار یورویی برای عکس جدیدی از او داده است و گائل می‌پرسد یعنی چند فرانک؟ که اشاره به تغییرات محیط در این چند سال دارد.

از این گذشته گائل با فرار اول به معنای واقعی آزاد نشده است و همچنان اسیر مانده است. او در یک کلینیک درمانی تحت مراقبت است و وقتی شب می‌خواهد کلینیک را ترک کند باز هم با در قفل شده مقاومت نگهبانان مواجه می‌شود. از طرف دیگر موضوع این آدم‌ربایی خوراک خوبی برای رسانه‌هاست و چندین عکاس و خبرنگار دائماً خانه‌ مادرش را زیر نظر دارند تا بتوانند عکسی از وی تهیه کنند. در صحنه‌ای از فیلم بعد از بازگشت گائل - از در پشتی برای محفوظ ماندن از عکاسان- به خانه، وقتی وی به پنجره نزدیک می‌شود، مادرش به او هشدار می‌دهد که پرده را کنار نزند زیرا عکاسان منتظر او هستند. بنابراین او هنوز آزاد نشده است و مفهوم خانه برای او دچار معناباختگی شده است؛ تا اینکه سرانجام فرار نهایی را انجام می‌دهد با یک کوله‌پشتی از خانه بیرون می‌زند و خود را به ایستگاه قطار می‌رساند تا به شهر جدیدی برود، آنجا شاید بتواند زندگی جدیدی را شروع کند.

فیلم کوچکترین اشاره‌ای به انگیزه‌ی این آدم ربایی که حدود ۸ سال به طول می‌انجامد نمی‌کند، حتی می‌توان گفت تلاش برای شناساندن شخصیت رباینده و ربوده شده از سوی کارگردان به شکست انجامیده است. چرا که از خلال دیالوگ‌ها و عکس‌العمل‌های بعضاً متناقض شخصیت‌ها نمی‌توان به قضاوت درستی در مورد ایشان رسید. نقطه ضعف دیگر این فیلم در بازی نقش اول آن آگاتا بنیتزر به چشم می‌آید به طوری که در بعضی صحنه‌ها گویی سایه‌ سنگین دوربین به عنوان یک جسم خارجی در صحنه احساس می‌شود.
امتیاز: ۵.۵/۱۰

حسام میثاقی: «در پایان، بالانس رابطه‌ی قدرت میان آدم‌ربا و دختر ربوده‌شده ویران می‌شود و دیگر این آدم‌ربا نیست که فرمان می‌راند.» فردریک ویدو، همان‌طور که در کنفرانس خبری فیلم هم عنوان می‌کند، شاید سعی داشته بر بوم شخصیت‌های مقوایی فیلمش چنین طرحی را ترسیم کند اما حاصل کار، چیزی جز اثری نامفهموم و دلسردکننده نیست. «به خانه آمدن»، دومین فیلم بلند کارگردان فرانسوی فردریک ویدو است که در بخش مسابقه‌ شصت و دومین جشنواره فیلم برلین به نمایش در می‌آید.

«به خانه آمدن» با بیننده‌اش دوست نمی‌شود. به این‌ معنا که گائل و وینسنت، دو شخصیت اصلی فیلم هیچ‌گاه در مسیر پیشرفت روایت، از جایشان تکان نمی‌خورند و هرگز برای پوست‌انداختن تلاشی نمی‌کنند. پس از پایان اثر، گویی آن‌ها همچنان، در همان نقطه‌ آغاز ایستاده‌اند و ناشناس باقی مانده‌اند. گائل پس از هشت سال از دخمه‌ای که مدت‌ها در آن زندانی بوده آزاد می‌شود و وینسنت که او را دزدیده بود، فرارش را به آرامی تماشا می‌کند. فیلم خوب آغاز می‌شود و با پیشرفت داستان، ذهن تماشاگر را برای برخورد با کشمکش‌های پیچیده‌تری آماده می‌کند، اما سقوط روایت از آنجا آغاز می‌شود که نویسنده‌ اثر، جرأت رویارویی با این چالش‌ها را پیدا نمی‌کند و فیلم را در نقطه‌ حساسی بی‌سرپرست رها می‌کند.

گائل پس از آزادی از چنگ آدم‌ربا، با جهانی روبرو می‌شود که هشت سال از آن دور بوده و از سوی خود را در جهان بیرونی غریبه می‌بیند و از سوی دیگر، با ترومای آدم‌ربا همچنان درگیر است. آیا از او متنفر است؟ شاید حتی او را دوست دارد. آیا غریبگی با جهان پیرامون، او را دوباره به سوی دخمه‌ تاریک و آدم‌ربایش هُل می‌دهد؟ اما بسیار ناامیدکننده است که این درگیری‌های ذهنی نه از زبان گائل و نه از زبان فیلم، بلکه از زبان بسته‌ سیناپس فیلم بیان می‌شود و کارگردان در کنفرانس خبری، سعی در پر کردن سوراخ‌های فیلمش می‌کند.

از وینسنت تنها این را می‌دانیم که گائل را هشت سال در دخمه‌ای زندانی کرده است. آنچه هیچ‌گاه نمی‌فهمیم این است که چرا وینسنت دست به چنین کاری زده است.‌ شاید خالق اثر می‌توانست با درگیر کردن تماشاگر با این گره و در پایان با گشودن آن، بخشی از انفعال و بلاتکلیفی فیلم را توجیه کند اما ویدو برای گشودن این گره هیچ تلاشی نمی‌کند چرا که هرگز در طول فیلم حتی به سراغ آن نرفته است. وینسنت هیچ‌گاه از یک روح سرگردان فراتر نمی‌رود چرا که هیچ‌گونه نیاز دراماتیکی برایش تعریف نشده است. وینسنت حتی اندکی هم به آدم‌رباهای معروف سینما و افسانه‌ها نزدیک نمی‌شود. دیو در افسانه‌ زشت و زیبا (The Beauty and the Beast) برای شکست طلسم، مجبور است دخترک را زندانی کند تا شاید روزی دوستش بدارد. فردی، کلکسیونر پروانه در اثر تکان‌دهنده‌ ویلیام وایلر، کلکسیونر (۱۹۶۵)، میراندا را در زیرزمین حبس می‌کند چون دوستش دارد. پازل شخصیت فردی، زمانی تکمیل می‌شود که زندانی کردن میراندا، روبروی کشتن پروانه‌ها و کالکت‌کردن آن قرار می‌گیرد و بیننده و فردی را تا پایان در داستان غرق می‌کند.

اما وینسنت مشخص نیست چرا گائل را هشت سال زندانی کرده است. او نه یک گروگان‌گیر است که مثل اکشن‌های هالیوودی پولش را طلب کند و در پایان نیز دستگیر شود و نه لایه‌های دیگری از شخصیتش رنگ‌آمیزی می‌شود که متوجه شویم چرا دست به چنین کاری زده است. یک سکانس نصفه نیمه و یک نوار کاست نمی‌تواند وینسنت مقوایی را سه‌بعدی کند. فقدان نیاز دراماتیک در تمامی شخصیت‌های اثر منجر به اختگی آن‌ها شده است. امری که بیننده را از ابتدا تا به انتها انگشت به دهان می‌گذارد و هیچگاه سعی نمی‌کند با مخاطبش دوست شود.

امتیاز: ۵/۱۰

در همین زمینه:

::پوشش خبری برلیناله ۲۰۱۲ در زمانه::

ویدئو: جشنواره فیلم برلین در سال ۲۰۱۲ در یک دقیقه

اصغر فرهادی، مريل استریپ و بهار عربی در برلیناله ۲۰۱۲

Thu, 09 Feb 2012 13:26:47 +0000

شصت‌ودومین جشنواره فیلم برلین (برلیناله) امروز در پایتخت آلمان گشایش می‌یابد.

به گزارش بخش فرهنگ رادیو زمانه، شصت‌ودومین جشنواره فیلم برلین (برلیناله) امروز، پنج‌شنبه ۲۰ بهمن‌ماه ۱۳۹۰ در سایه دگرگونی‌های سیاسی و اجتماعی و فرهنگی در جهان عرب، در مراسمی در میدان پوتسدام برلین گشایش می‌یابد و در مجموع تا نوزدهم فوریه با به نمایش گذاشتن ۳۹۵ فیلم ادامه خواهد یافت.

امشب در برلیناله پالاست در میدان پوتسدام برلین، شصت‌ودومین جشنواره فیلم برلین با فیلم "وداع با ملکه" به کارگردانی بنوا ژاکو فرانسوی گشایش پیدا می‌کند.

موضوع این فيلم رويدادهای انقلاب فرانسه است از دریچه چشم خدمتکارانی که در کاخ ورسای به‌سر می‌برند.

این فیلم که بر اساس رمانی از شانتال توماس ساخته شده، یکی از مهم‌ترین رویدادهای تاریخی در غرب را از دریچه چشم انسان‌های حاشیه‌ای که معمولاً در تاریخ از آن‌ها یاد نمی‌شود، وصف می‌کند.

در مجموع تا نوزدهم فوریه در جشنواره فیلم برلین ۱۸ فیلم بر سر به دست آوردن خرس‌های طلایی و نقره‌ای با یکدیگر رقابت خواهند کرد. بیشتر این فیلم‌ها برای نخستین بار است که در یک جشنواره سینمایی اکران می‌شوند.

ریاست هیأت داوران برلیناله در سال ۲۰۱۲ را کارگردان نام‌آشنای بریتانیایی مایک لی به عهده دارد. همچنین اصغر فرهادی از دیگر چهره‌های شاخص هیأت داوران برلیناله است

"اسير" ساخته کارگردان فیلیپینی بريانت مندوزا که در آن ایزابل هوپر، بازيگر نامی فرانسه ایفای نقش می‌کند، از فیلم‌های مهم این جشنواره به‌شمار می‌آید. در این فیلم تروریست‌های ابو صیاف یک زن غربی را که برای کمک به مردم به خاورمیانه رفته می‌ربایند.

"باربارا"، ساخته کارگردان نام‌آشنای سینمای مؤلف آلمان، کریستیان پتسولد از دیگر فیلم‌های مهم جشنواره فیلم برلین است که برای نخستین بار در این جشنواره اکران می‌شود.

پتسولد در این فیلم شرح حالی از زندگی یک زن پزشک که در آلمان شرقی زندگی و کار می‌کرده به دست می‌دهد. او قصد دارد به آلمان غربی مهاجرت کند، اما وی را به یک روستای دورافتاده می‌فرستند و تلاش می‌کنند ارتباط او با دنیای آزاد را قطع کنند.

از دیگر فیلم‌های قابل تأمل در این جشنواره، فیلمی از آنفال تریبل بندیک، کارگردان مجارستانی‌ست.

در مجموع از فیلم‌های شرکت داده شده در شصت‌ودومین جشنواره فیلم برلین چنین برمی‌آید که تلاش برگزارکنندگان جشنواره بیشتر معطوف بر کشف استعدادهای ناشناخته بوده است.

ریاست هیأت داوران برلیناله در سال ۲۰۱۲ را کارگردان نام‌آشنای بریتانیایی مایک لی به عهده دارد. آنتون کوربین، عکاس سرشناس هلندی و همچنین اصغر فرهادی از دیگر چهره‌های شاخص هیأت داوران برلیناله هستند.

مريل استریپ در فیلم تازه‌اش "بانوی آهنین" در برلیناله حضور خواهد داشت و جايزه افتخاری به وی اهدا خواهد شد

مريل استریپ در اين دوره جشنواره حضوری برجسته خواهد داشت. او در فیلم تازه‌اش "بانوی آهنین" که در برنامه رادیویی "اکران" در رادیو زمانه هم پیش از آن معرفی شد، در برلیناله حضور خواهد داشت و جايزه افتخاری به وی اهدا خواهد شد.

همچنین نسخه بازسازی‌شده‌ای از فیلم "اکتبر" به کارگردانی استاد سینمای جهان، سرگئی آیزنشتاین برای نخستین بار در برلیناله ۲۰۱۲ به نمایش درمی‌آید.

نمایش این فیلم از مهم‌ترین رویدادهای سینمایی این جشنواره به شمار می‌آید. افزون بر این سه فیلم در بخش "پانوراما" به بهار عربی می‌پردازند و به این ترتیب زمینه‌ساز بحث‌هایی در حاشیه جشنواره خواهند بود.

گزارشگران رادیو زمانه از برلین با رویکردی متفاوت برخی از فیلم‌های نه چندان شناخته‌شده اما قابل تأمل را در طی روزهای آینده معرفی خواهند کرد.

سال گذشته "جدایی نادر از سیمین"، ساخته اصغر فرهادی به‌عنوان بهترین فیلم شصت‌ویکمین جشنواره فیلم برلین، خرس طلا را از آن خود کرد. خرس نقره‌ای بهترین بازیگر زن و بازیگر مرد نیز به مجموعه بازیگران "جدایی نادر از سیمین" تعلق گرفت.

نخستين دوره جشنواره فيلم برلين در سال ۱۹۵۷ با فيلم "ربکا" از آلفرد هيچکاک گشايش يافت.

اصغر فرهادی ساکن برلين می‌شود

Tue, 22 Feb 2011 10:07:27 +0000

اصغر فرهادی، فيلم‌ساز ايرانی برنده خرس طلايی جشنواره برلين از خردادماه سال آينده (ژوئن ۲۰۱۱) برای يک سال ساکن پايتخت آلمان می‌شود.

به نوشته روزنامه تاگز‌ اشپيگل، چاپ آلمان، در ماه ژوئن آينده اصغر فرهادی کارگردان موفق ايرانی به برلين بازخواهد گشت.

اصغر فرهادی با دريافت بورس تحصيلی يک ساله از سوی سرويس تبادلات دانشگاهی آلمان (DAAD) می‌خواهد در زمينه فرهنگ ايران و آلمان به تحقيق بپردازد.

سرويس تبادلات دانشگاهی آلمان، بزرگ‌ترين مؤسسه کمک‌های مالی برای مبادلات بين‌المللی دانشجويان و دانشمندان است. اين مؤسسه از زمان تأسيس خود در سال ۱۹۲۵، از بيش از ۵/۱ ميليون نفر فارغ‌التحصيل دانشگاه‌های آلمان و خارج از اين کشور پشتيبانی کرده است.

از سرويس تبادلات دانشگاهی آلمان، به‌عنوان انجمن دانشگاهيان و دانشجويان مؤسسات عالی ياد می‌شود.

به گزارش تاگز اشپيگل، روز يک‌شنبه ۲۰ فوريه، در فردای مراسم پايانی شصت و يکمين دوره جشنواره فيلم برلين ضيافت شامی با شرکت اصغر فرهادی، بازيگران و دست‌اندرکاران فيلم «جدايی نادر از سيمين» برگزار شد که در آن ديتر کوسليک، دبير جشنواره و چندين شخصيت فرهنگی، اجتماعی و سياسی آلمان نيز حضور داشتند.

فيلم «جدايی نادر از سيمين» به کارگردانی اصغر فرهادی موفق به دريافت خرس طلايی بهترين فيلم و خرس نقره‌ای بهترين بازيگر زن و بهترين بازيگر مرد برای مجموعه بازيگران آن شد.

ضيافت روز يک‌شنبه در فضايی از شادی در يکی از قديمی‌ترين و معتبرترين رستوران‌های برلين به نام بورشارد برگزار گرديد.

برخی از بازيگران فيلم برای شرکت در مراسم پايانی جشنواره بار ديگر به برلين پرواز نمودند و سپس در روز يک‌شنبه شادی خود را با دبير جشنواره و مهمانان فرهنگی اين ضيافت تقسيم کردند.

ديتر کوسليک، دبير جشنواره پيش از اين با خوشحالی اعلام کرده بود که فيلم اصغر فرهادی از هم‌اکنون به ۷۰ کشور جهان فروخته شده است. «جدايی نادر از سيمين» قرار است امسال در سينماهای آلمان به روی پرده برود.

به گزارش اين روزنامه آقای کوسليک، ميزبان اين ضيافت، مفتخر است که دوستان تازه‌ای را در مدت جشنواره امسال يافته است.

پس از اهدای جوايز برتر شصت و يکمين دوره جشنواره فيلم برلين به فيلم «جدايی نادر از سيمين»، اين فيلم روز يک‌شنبه بار ديگر در برليناله پالاست به نمايش در آمد.

تاگز اشپيگل اين نمايش ويژه را «يک رويداد اجتماعی» ناميد که در آن صاحب‌نظران از عرصه‌های مختلف حضور داشتند و در تصاوير فيلمی از فرهنگی ديگر مردمی را کشف کردند که با آن‌ها هم‌ذات‌پنداری می‌کردند.

کلاوس وورايت، شهردار سوسيال دمکرات برلين در ضيافت روز يک‌شنبه گفت: «همه در اين مراسم به نوعی خوشحال بودند. اين بار واقعأ ضيافت برليناله پرشوری داشتيم.»

جن چپمن، تهيه‌کننده استراليايی و عضو هیأت داوران اين دوره از جشنواره، در اين مراسم گفت: «ما روزهای بسيار زيبايی را با هم پشت سر گذاشتيم. طبيعی است که اختلاف نظر‌هايی بود اما در نهايت خيلی خوب با هم کنار آمديم.»

در اين ضيافت همچون چند بار ديگر در طول جشنواره، از جعفر پناهی، فيلم‌ساز ايرانی که عضو هیأت داوران امسال بود اما به دليل محکوميت قضايی در ايران اجازه خروج از کشور را نيافت، ياد شد.

جعفر پناهی دی‌ماه گذشته از سوی دادگاه انقلاب اسلامی تهران به شش سال حبس تعزيری و ٢٠ سال محروميت از ساختن فيلم، فيلم‌نامه‌نويسی و سفر به خارج از کشور محکوم شد و همين محکوميت باعث گرديد که نتواند در شصت و يکمين دوره جشنواره فيلم برلين شرکت کند.

در مراسم گشايش جشنواره نامه سپاس‌گزاری جعفر پناهی را ايزابل روسلينی، رئيس هيأت داوران برای حاضران خواند و همه را تحت تأثير قرار داد و در مراسم پايانی نيز ديتر کوسليک صندلی خالی جعفر پناهی را روی صحنه آورد و گفت پس از قرائت پيام جعفر پناهی به جشنواره فيلم برلين در مراسم گشايش اين جشنواره، از او خبری ندارد، اما از طريق دوستان‌اش که با پناهی در ارتباط‌ هستند شنيده است که پناهی از اعلام همبستگی جشنواره فيلم برلين با او دلگرم شده و گفته که خوشبخت است که به خانواده سينما تعلق دارد و به همين دليل هم احساس تنهايی نمی‌کند.

بامداد روز گذشته اصغر فرهادی، کارگردان «جدايی نادر از سيمين» همراه با تنی چند از بازيگران و دست‌اندرکاران اين فيلم وارد ايران شدند.

احمد ميرعلايی، مدير عامل بنياد فارابی در فرودگاه به استقبال عوامل اين فيلم رفت و موفقيت بزرگ اين فيلم در شصت و يکمين جشنواره فيلم برلين را به آن‌ها تبريک گفت.

جشنواره فيلم برلين، روز يک‌شنبه، بيستم فوريه به پايان رسيد.

جعفر پناهی: مرا ۲۰ سال محکوم کرده‌اند اما نمی‌توانم آرزو نکنم

Thu, 10 Feb 2011 23:12:08 +0000

جعفر پناهی، فيلم‌ساز ايرانی عضو هيأت داوران امسال جشنواره برلين طی پيامی به اين جشنواره از آرزوهای خود نوشت.

پناهی پیام‌اش به جشنواره فیلم برلین را به شکل یک نامه به ایزابل روسلینی، مدیر هيأت داوران جشنواره برلین نوشته است. ایزابل روسلینی نامه جعفر پناهی را روز گذشته، در مراسم گشایش شصت و یکمین جشنواره فیلم برلین خواند.

جعفر پناهی در آغاز پيام خود دنيای فيلم‌ساز را «دنيای گذر بين واقعيت و خيال» دانسته و نوشته است: «فيلم‌ساز از واقعيت الهام می‌گيرد، آن را به خيال خود در می‌‌آورد و در انجام اين بازی واقعيت و خيال، فيلمی می‌‌سازد که شايد تصوير آرزوهايش باشد.»

وی در ادامه با اشاره به محکوميت‌های خود هم‌زمان از آرزوهايش نوشته است.

جشنواره برلين شامگاه پنج‌شنبه ۲۱ بهمن برابر با ۱۰ فوريه آغاز شد و صندلی خالی جعفر پناهی در جمع هيأت داوران به شکل نمادين و با قرار دادن نام او حفظ شد.

پناهی در پيام خود تأکيد کرده است که در اين ٢٠ سال محروميت از ساختن فيلم، با «خيال» خود آرزوهايش را خواهد ساخت.

اين برنده جايزه خرس نقره‌ای در سال ۲۰۰۶ نوشته است: «اعتراف می‌کنم من به‌عنوان يک فيلم‌ساز که دغدغه‌های اجتماعی دارم، هر چند نمی‌‌توانم تصويرگر محدوديت‌ها، معضلات و مشکلات روز مردم جامعه‌ام باشم، اما نمی‌‌توانم آرزو نکنم که پس از ٢٠ سال تمامی اين مسائل از جامعه‌ام رخت برنبسته باشد، تا آن‌گاه که مجال ساختن می‌‌يابم، تصويرگر رفاه، آرامش و آسايش مردم کشورم باشم.»

جعفر پناهی در اين پيام به نشانه اميد، آرزوهای خود را در برابر محروميت‌های خود آورده است. او از «کنکاش عقايد در فضای آزادانديشی»، «سفر به جهانی که ‌هيچ محدوديت جغرافيايی، نژادی، عقيدتی‌ و حتا انسانی‌ نداشته باشد»، «جهانی که در آن انسان‌ها با هر عقيده و انديشه و باور بتوانند آزادانه و به‌دور از خشونت در کنار هم زندگی‌ کنند» نوشته است.

وی در پايان نوشته است: «از اين لحظه به بعد مجبورم برای ٢٠ سال سکوت کنم، مجبورم نبينم، مجبورم نينديشم و مجبورم فيلم نسازم. به واقعيت زندان و زندانبان تن‌ می‌‌سپارم تا شايد آرزوهايم را روزی روزگاری در خيال شما بيابم. بيابم آن‌چه را که از من دريغ کرده‌اند.»

مسئولان جشنواره فيلم برلين تا لحظه آخر انتظار شرکت پناهی در شصت و يکمين دوره اين جشنواره را داشتند اما چنين انتظاری برآورده نشد و مقامات قضائی جمهوری اسلامی ايران اين اجازه را به جعفر پناهی ندادند.

در روز گشايش جشنواره برلين تقريبأ تمام رسانه‌های آلمان از جعفر پناهی و محکوميت سنگين او نوشتند و گفتند. رسانه‌های آلمان و اعضای هيأت داوران اين دوره، از پشتيبانی جشنواره برلين از اين فيلم‌ساز ايرانی ستايش کردند و آن را وظيفه جامعه سينمايی جهان دانستند.

در همين رابطه در پشتيبانی از جعفر پناهی، بعد از ظهر امروز ۲۲ بهمن برابر با ۱۱ فوريه قرار است فيلم «آفسايد» او که جايزه خرس نقره‌ای را در سال ۲۰۰۶ دريافت کرد، نمايش داده شود.

پيش از نمايش اين فيلم مراسم ويژه‌ای با شرکت برخی سينماگران جهان در باره محکوميت و زندان جعفر پناهی از طرف ديتر کوسليک، دبير جشنواره برلين برگزار می‌شود. همچنين هم‌زمان بازيگران و فيلم‌سازان ايرانی و غير ايرانی با رسانه‌ها گفت‌وگو خواهند کرد.

جعفر پناهی پس از انتخابات بحث‌برانگيز دهمين دوره رياست جمهوری در ايران جزو معترضان به نتايج اين انتخابات بود و دو بار بازداشت شد که بار دوم بيش از سه ماه در زندان به‌سر برد و پس از اعتراضات متعدد جهانی نسبت به بازداشت وی و پس از پشت سر گذاشتن يک هفته اعتصاب غذا در زندان، سرانجام در تاريخ چهارم خردادماه امسال با توديع وثيقه ۲۰۰ ميليون تومانی به طور موقت از زندان آزاد شد.