فریدون خاوند

دلار سه هزار تومانی در راه است؟

politics — Tue, 11 Sep 2012 07:25:34 +0000

گفت‌وگوی ایرج‌ ادیب‌زاده با فریدون خاوند، اقتصاددان

ایرج ادیب‌زاده − بازار ارز در تهران به شدت متشنج شده است. ارزهای خارجی در بازار ایران گویی مسابقه گذاشته‌اند. همین امروزسه شنبه یازده سپتامبر دلار آمریکا نسبت به روز گذشته ۱۴۰ تومان گرانتر شد و به مرز رکورد تاریخی ۲۴۵۰ تومان رسید. یورو ۱۸۰ تومان گرانتر شد. پوند انگلیس ۲۴۵ تومان.

احمد توکلی نماینده‌ی مجلس گفته است: « ارزش پول ملی در دو ماه گذشته ٪۵۵ کاهش پیدا کرده است.» بهمنی رئیس بانک مرکزی هم گفته است: « در شرایط جنگ اقتصادی هستیم.» از سوی دیگر ویلیام هگ وزیر خارجه بریتانیا در نشست وزرای خارجه اتحادیه اروپا در قبرس، ۱۸ شهریور ماه، خواستار تحریم‌های بین‌المللی شدیدتر ایران شد که بازهم بخش مالی، تجارت و نفت ایران را هدف قرار می‌دهند. – همین هم به بالا رفتن ارزش دلار در ایران شتاب بخشید -.

وزارت خارجه جمهوری اسلامی بلافاصله به درخواست ویلیام هگ واکنش نشان داد و پیشنهاد بریتانیا را غیرمسئولانه خواند. در این حال عبدالرضا شیخ‌الاسلامی وزیر تعاون دولت احمدی‌نژاد از افزایش قیمت دلار دفاع کرده و گفته است : « این به معنای گرانتر شدن کالاهای خارجی‌ست و روی آوردن مردم به محصولات داخلی. »

● گفت‌وگو با فریدون خاوند

برای بررسی بیشتر این اوضاع و احوال اقتصادی این روز‌های ایران با دکتر فریدون خاوند، استاد اقتصاد در دانشگاه رنه دکارت پاریس، گفت‌وگو کرده‌ام:

شما این بالارفتن و شتاب ارز در بازار ایران را نتیجه‌ چه عواملی می‌دانید؟

فریدون خاوند: اوج‌گیری نرخ برابری دلار آمریکا نسبت به پول ملی ایران‌ ریال یا تومان‌ به‌هیچ‌ وجه غیرمنتظره نبود. هفته‌ی گذشته در محافل اقتصادی تهران این شایعه قوت گرفت که نرخ دلار آمریکا به زودی به سه هزارتومان خواهد رسید که حتی آقای احمدی‌نژاد در مصاحبه‌ی چند روز پیش خودش این موضوع را تکذیب کرد و آقای بهمنی رئیس کل بانک مرکزی هم آن را شایعه تلقی کرد. در واقع در اتاق بازرگانی تهران بود که جمعی از فعالان اقتصادی تهران و ایران این مسئله را مطرح کردند.

من فکر می‌کنم که علت این اوج‌گیری یکی عوامل قدیمی ا‌ست و در اقتصاد ایران وجود داشته. همین طور مسئله‌ی نرخ تورم زیاد است که نرخ تورم رسمی بانک مرکزی ٪۲۳ است که البته اگر نرخ تورم را نقطه به نقطه حساب کنیم، باز به قول بانک مرکزی در حد ٪۲۷ است. این مسئله همیشه بر پول ملی ایران سنگینی کرده و همیشه فاصله‌ی زیادی بوده بین نرخ تورم در ایران و نرخ تورم در پول‌های عمده‌ی بین‌المللی مثل دلار و یورو.

در واقع نمی‌شود کشوری نرخ تورمی چنین سنگین داشته باشد و فاصله‌ی تورمش با مناطق دیگر این همه زیاد باشد و پولش نیز ثابت بماند. ولی دولت جمهوری اسلامی طی مدت نسبتاً طولانی، حدود ۸ـ ۷ سال، توانست به صورت مصنوعی نرخ دلار را در ایران کم و بیش ثابت نگه دارد، در سطح ۸۰۰، ۹۰۰ و هزار تومان، و عامل آن هم این بود که چون وضعیت بازار ارز مناسب بود و دولت جمهوری اسلامی دستیابی به درآمدهای ارزی کلان داشت، می‌توانست به تقاضای ارز در بازار ایران پاسخ دهد و به همین علت بود که نرخ دلار به طور مصنوعی پایین نگه داشته شد. ولی این مثل فنری‌ست که شما روی آن فشار دهید و وقتی دیگر نتوان این فشار را ادامه داد، فنر از جای خودش می‌پرد و این اتفاقی‌ست که در حال حاضر افتاده.

فریدون خاوند:
مسئله‌ی بسیار مهمی که در حال حاضر در ایران مطرح است و تمام فعالان اقتصادی هم متوجه آن شدند، این است که در کشتی اقتصاد ایران از ناخدا خبری نیست. در همه‌ی دنیا به‌خصوص مدیران بانک مرکزی و رئیس کل بانک مرکزی اعتبار و اقتدار خاصی دارند و ما این را به‌خصوص در بانک مرکزی اروپا می‌بینیم که رئیس‌اش هر صحبتی می‌کند، با هر کلمه و حرفی که بر زبان می‌آورد، چه طور بر اقتصاد و حتی بر سیاست اروپا تأثیر می‌گذارد. در ایران چنین وضعیتی نیست. آقای محمود بهمنی در واقع هر روز یک حرف می‌زند. در مورد مسئله‌ی مربوط به قیمت دلار بارها اعلام کرده است، شاید بیش از ۳۰ـ ۲۰ بار و یا بیشتر، که بزودی نرخ دلار رو به پایین برمی‌گردد و چون این اتفاق نیفتاده، بازهم تکرار می‌کند و کسی هم به حرفش گوش نمی‌دهد.

ایران، با مسئله‌ی شدت گرفتن تحریم‌ها و فشار بر صادرات نفت ایران و همین طور با افزایش تضییقات در زمینه‌های مالی و بانکی، در وضعیت بسیار بسیار دشواری قرار گرفته است، بانک مرکزی ایران دیگر مثل سابق نمی‌تواند ارز به بازار تزریق کند و به همین علت است که آن فنر رها شده و ما می‌بینیم که الان نرخ مرجع اعلام شده از طرف بانک مرکزی ۱۲۲۶ تومان برای هر دلار است، در حالی که نرخ دلار در بازار آزاد ارز ایران به ۲۴۵۰ تومان رسیده است. در واقع یک تفاوت هزارودویست‌ تومانی، حتی بالاتر از آن، بین نرخ مرجع و نرخ آزاد وجود دارد که تبعاً پیامد آن جلوگیری از هر نوع فعالیت اقتصادی عادی است در ایران.

به نظر شما این بالارفتن قیمت دلار بیشتر در کجا اثر می‌گذارد؟

در تمام عرصه‌هایی که ایران کالا وارد می‌کند، طبعاً این کالاهای وارداتی‌ با افزایش نرخ دلار گرانتر تمام می‌شود. ایران در حال حاضر بخش مهمی از کالاهای غذایی و نیازهای غذایی خودش را از خارج وارد می‌کند. از گوشت گرفته تا گندم. دارو از خارج وارد می‌شود. کارخانه‌ها بخشی از مواد اولیه خودشان را از خارج تأمین می‌کنند. تجهیزات و وسائل یدکی خودشان را از خارج وارد می‌کنند و در نتیجه در تمام زمینه‌های وارداتی تبعاً بارسنگینی به واحدهای تولیدی اضافه می‌شود و در همان حال کالاهای وارداتی دیگر نیز، ازجمله کالاهای اساسی مثل مواد غذایی و مواد دارویی‌، گران تمام می‌شوند و تبعاً نرخ تورم را در ایران از آن چیزی که هست بازهم بالاتر می‌برند.

در یک زمینه می‌تواند به نفع ایران تمام شود و آن کالاهایی‌ست که ایران می‌تواند صادر کند. مثلاً چون نرخ دلار به شدت بالا رفته است، در نتیجه اگر ایران بتواند پارچه تولید کند یا وسائل خانگی تولید کند، این‌ها در بازارهای خارجی ارزانتر تمام می‌شوند و قدرت رقابت‌شان بیشتر می‌شود. مسئله آنجاست که بنگاههایی که در ایران باید از این وضعیت استفاده کنند و بتوانند صادر کنند، آن‌ها در موقعیت مناسبی نیستند که بتوانند این کار را بکنند. البته در بعضی از زمینه‌ها... مثلاً یک‌مقداری گویا صادرات پارچه زیادتر شده است. ولی آنچه بیشتر تأثیر می‌گذارد بر ایران گران شدن واردات است و فشاری که از این ناحیه هم بر واحدهای تولیدی اعمال می‌شود و هم بر کالاهای مصرفی و در نتیجه یکی از پیامدهای دردناک آن اوج‌گیری بازهم بیشتر تورم است.

دو رویداد مربوط به بانک مرکزی در همین هفته نشان از آشفتگی اوضاع در این بانک داشت. این که پیش‌‌فروش تعداد زیادی سکه‌ی طلا را اعلام کردند و بعد هم این نگرانی به وجود آمده که بانک مرکزی نمی‌تواند سررسید سود میلیاردها تومان اوراق مشارکت را که به مردم فروخته به موقع پرداخت کند. به نظر شما اگر دولت نتواند به قول خودش عمل کند، ورشکستگی بانک مرکزی ایران اتفاق می‌افتد، همان طور که در یونان اتفاق افتاد؟

مسئله‌ی بسیار مهمی که در حال حاضر در ایران مطرح است و تمام فعالان اقتصادی هم متوجه آن شدند، این است که در کشتی اقتصاد ایران از ناخدا خبری نیست. در همه‌ی دنیا به‌خصوص مدیران بانک مرکزی و رئیس کل بانک مرکزی اعتبار و اقتدار خاصی دارند و ما این را به‌خصوص در بانک مرکزی اروپا می‌بینیم که رئیس‌اش هر صحبتی می‌کند، با هر کلمه و حرفی که بر زبان می‌آورد، چه طور بر اقتصاد و حتی بر سیاست اروپا تأثیر می‌گذارد. در ایران چنین وضعیتی نیست. آقای محمود بهمنی در واقع هر روز یک حرف می‌زند. در مورد مسئله‌ی مربوط به قیمت دلار بارها اعلام کرده است، شاید بیش از ۳۰ـ ۲۰ بار و یا بیشتر، که بزودی نرخ دلار رو به پایین برمی‌گردد و چون این اتفاق نیفتاده، بازهم تکرار می‌کند و کسی هم به حرفش گوش نمی‌دهد. مسئله‌ی دیگر غیر از این دو مسئله‌ای که شما به آن‌ اشاره کردید، مسئله‌ی بورس ارز است که قرار بود بورس ارز در ایران به‌وجود آورند و همه‌ی دست‌اندرکاران اقتصادی با این موضوع مخالفت کردند. رئیس جمهور هم در صحبت‌های خودش معلوم نیست مخالفت کرده یا موافقت کرده و در مجموع در این زمینه هم وضعیت ناهنجاری است.

بنابراین چه در عرصه‌ی فروش طلا، چه در عرصه‌ی مسئله‌ی اوراق قرضه یا چه در مورد بورس ارز و یا موارد دیگر، این که چه کسانی می‌توانند از ارز مرجع استفاده کنند، هیچ چیزی در حال حاضر روشن نیست و همین نکات مبهم و همین سیاست کژدار و مریز و از آن بدتر بدون هدف بانک مرکزی‌ست که بیش از پیش به جو عدم اطمینان دامن می‌زند و وضعیت پول ملی ایران را از آنچه هست بدتر می‌کند.

آنچه ما تا به‌حال دیده‌ایم، این که در عرض مدت کوتاهی، در واقع یکسال و نیم، نرخ برابری دلار نسبت به تومان یا ریال از ۱۰۴۵ تومان به ۲۴۵۰ تومان رسیده و فعالان اقتصادی از خودشان می‌پرسند که چه عاملی ممکن است جلوی سقوط بازهم بیشتر را بگیرد. در حالی که ما می‌بینیم به‌خصوص چشم‌انداز فروش نفت روشن نیست و حتی تیره است و شدت گرفتن تحریم‌های اقتصادی علیه ایران هم روز به روز امکانش بیشتر می‌شود.

مشکلات و برنامه‌های رئیس جمهور جدید فرانسه

Tue, 08 May 2012 11:55:03 +0000

گفت‌و‌گو با دکتر فریدون خاوند

ایرج ادیب زاده

ایرج ادیب‌زاده − یک دوره‌ پرتنش کارزار انتخاباتی ریاست جمهوری در فرانسه به پایان رسید. فرانسوا اولاند، ۵۷ ساله، هفتمین پرزیدنت در جمهوری پنجم فرانسه شد و به کاخ الیزه راه پیدا کرد، با ۶۲ / ۵۱ درصد آرا در برابر ۳۸ / ۴۸ درصد نیکولا سارکوزی.

نتیجه پایانی را وزیر کشور فرانسه در روز دوشنبه هفتم ماه مه اعلام کرد. آمار شرکت‌کنندگان ۸۰ درصد بود. ۸ / ۵ درصد رأی سفید داده‌اند، بیش از یک میلیون نفر.

به این ترتیب ۱۷ سال پس از پیروزی فرانسوآ میتران بار دیگر حزب سوسیالیست و چپ‌های متحد آن در فرانسه به قدرت رسیدند.

نیکولا سارکوزی دقایقی پس از اعلام نتیجه در برابر طرفداران پرشور خود حاضر شد و مسئولیت شکست را پذیرفت و گفت: «مردم فرانسه انتخاب خود را کردند. فرانسوا اولاند رئیس جمهور جدید فرانسه است. باید به او احترام گذاشت. چیزی که از همه بزرگ‌تر است، فرانسه کشورمان است. به بزرگی فرانسه و خوشبختی فرانسوی‌ها فکر می‌کنم. هرگز این افتخار را فراموش نمی‌کنم.»

فرانسوا اولاند هم در میان هزاران تن هوادار خود در میدان باستی پاریس حاضر شد و گفت: «من رئیس جمهور همه‌ فرانسوی‌ها هستم. شما در این انتخابات تغییر را انتخاب کردید. من به سارکوزی درود می‌فرستم که پنج سال فرانسه را رهبری کرد. همه‌ ما باید به او احترام بگذاریم.»

از فردای پایان انتخابات، یعنی از دوشنبه هفتم ماه می، انتخاب یک نخست وزیر، تشکیل دولت، تضمین یک اکثریت در مجلس ملی که انتخابات آن یک ماه دیگر است، پرداختن به صحنه‌ بین‌المللی و اروپا، به‌ویژه رابطه با آلمان که نخستین سفر خارجی اولاند به آنجا خواهد بود و مسئله‌ بحران اقتصادی از اولویت‌های رئیس جمهور جدید فرانسه خواهد بود.

اما با نگاهی به نتایج انتخابات ریاست جمهوری فرانسه در یکشنبه شب می‌بینیم که برخلاف پیش‌بینی‌ها و نظرپرسی‌ها که از اختلاف ۴ تا ۸ درصد پیروزی اولاند بر سارکوزی صحبت می‌کردند، اختلاف نزدیک به ۲ درصد بود. همین مسئله را با آقای دکتر فریدون خاوند استاد اقتصاد در دانشگاه "رنه دکارت" پاریس در میان می‌گذارم.

آقای دکتر خاوند، پیش‌بینی‌ها پیش‌تر از پیروزی کوبنده‌ ۵۸ به ۴۲، بعد ۵۵ به ۴۵ آقای اولاند حکایت می‌کرد. اما این طور نشد. چرا؟

من فکر می‌کنم عامل اصلی‌اش این است که نیکولا سارکوزی در هفته‌های آخر مبارزات انتخاباتی‌اش به‌خصوص خیلی فعال شده بود و توانست تا اندازه‌ای وضعیت را به سود خود تغییر دهد و این آماری ۵۱ـ ۴۹ تا اندازه‌ زیادی می‌تواند تداوم زندگی سیاسی نیکولا سارکوزی را تأمین کند. هرچند که خودش به صورت مبهم این طور وانمود کرد که ممکن است از زندگی سیاسی کنار بکشد.

در تمام اروپا طی مدت این چند ماه هر انتخاباتی که برگزار شده، چه راست سر کار بوده و چه چپ، دولت یا رئیس جمهوری که سر کار بوده به طور سیستماتیک انتخابات را باخته‌اند و دلیل باخت‌شان هم بحران بسیار سنگین اقتصادی است که از حدود چهار پنج سال پیش شروع شده و به‌خصوص در یکی دو سال اخیر زیر فشار بحران بدهی‌ها شدت گرفته است. بنابراین این که راست در فرانسه باخته باشد، تا اندازه‌ زیادی طبیعی‌ست. ولی به هر صورت انتظار شکست سنگین‌تری برای راست می‌رفت و حتی فاصله‌ این شکست را بیشتر تلقی می‌کردند. منتهی از قرار معلوم نیکولا سارکوزی در هفته‌های آخر پیکار انتخاباتی‌اش توانسته بود تا اندازه‌ای این رابطه را عوض کند.

آقای اولاند قائل شدن اولویت به رشد اقتصادی را از مسائل اصلی انتخاباتی‌اش اعلام کرده است. فکر می‌کنید برنامه‌ اقتصادی آقای اولاند با واقعیت کنونی اقتصادی اتحادیه اروپا و جهان همراهی دارد؟

فریدون خاوند: اولاند اصرار دارد که از این پس به جای ریاضت‌ اقتصادی ببر رشد اقتصادی تاکید شود و در این زمینه پیشنهاداتی هم دارد. از این رو امکانش هست که در روابط فرانسه و آلمان مشکلاتی به‌وجود بیاید

مسئله‌ مهم این است که فرانسه مثل بسیاری از دیگر کشورهای اروپایی در حال حاضر با مشکلات بسیار زیادی روبه‌رو است که مهم‌ترین مشکل آن بدهی زیادی است که طی این سال‌ها جمع شده. هزار و هفتصد میلیارد دلار. مشکل دیگرش این است که صنایع فرانسه قابلیت رقابت را آن‌طور که باید و شاید ندارند. کسری بودجه فرانسه همیشه به جای خودش باقی‌ست و در عرصه‌های دیگر هم فرانسه از نواقصی رنج می‌برد. اگر برنامه‌ آقای اولاند را با سیاست‌هایی که مثلاً در آلمان به وسیله‌ حکومت سوسیالیست این کشور قبل از خانم مرکل به اجراء درآمد و به اصلاح امور آلمان انجامید، مقایسه کنیم، می‌بینیم که در مجموع این برنامه‌ها با هم متفاوت است.

به جز این در تمام کشورهای اروپایی قرار بر این بود که با کسری بودجه مقابله شود و نوعی سیاست ریاضت اقتصادی اعمال شود، بدون این که رشد فراموش شود، البته رشدی بر پایه‌ درست کردن حساب‌های عمومی و بودجه عمومی و هزینه‌های دولت. آقای اولاند اصرار دارد که از این پس به جای ریاضت‌کشی اقتصادی بیشتر بر رشد اقتصادی تاکید شود و در این زمینه پیشنهاداتی هم دارد. از این رو امکانش هست که در روابط فرانسه و آلمان مشکلاتی به‌وجود بیاید. گرچه خانم مرکل به‌هیچ وجه مخالفتی با رشد ندارد، ولی تعریفی که وی از رشد اقتصادی می‌کند با تعریفی که آقای اولاند دارد متفاوت است. چون خانم مرکل معتقد است که این رشد اقتصادی باید بر اساس قوانین و انضباط‌های خاصی برقرار باشد و فقط به این منجر نشود که بودجه‌ دولت در واحدهای تولیدی و دستگاه‌های اداری برای ایجاد یک رشد مصنوعی تزریق شود.

آقای اولاند نظریات دیگری دارد. ولی از آنجا که آقای اولاند به جناح میانه‌رو حزب سوسیالیست فرانسه متعلق است، امکان دارد که در همین حزب سوسیالیست فرانسه شخصیت‌ها و چهره‌هایی باشند که بتوانند به تدریج این حزب را به طرف راه‌حل‌های مدرن‌تری نسبت به سوسیالیزم پیشین فرانسوی که سوسیالیزم نسبتاً محافظه‌کارانه‌ای هست، سوق دهند.

می‌دانیم که چپ‌های فرانسه در مقابل نیکولا سارکوزی کاملاً باهم متحد شدند و موفق هم بودند، هر چند موفقیت‌شان خیلی پررنگ نیست. اما پس از این فکر می‌کنید که چپ‌ها چگونه باهم کنار آیند؟

من فکر می‌کنم این یکی از مهم‌ترین مشکلاتی‌ست که آقای اولاند در آینده با آن روبه‌رو است. چون در بین جناح‌هایی که از او پشتیبانی می‌کردند شما با جبهه‌ چپ روبه‌رو هستید که ریاستش را آقای ملانشون به‌ عهده دارد و حزب کمونیست و چپ‌های افراطی در این جنبش آقای ملانشون نقش بزرگی دارند. خود او ستایش‌گر فیدل کاسترو و هوگو چاوز است. البته آقای اولاند بارها گفته است که تنها و تنها به برنامه‌ خودش عمل می‌کند. بستگی دارد به این که تا چه اندازه آقای اولاند بتواند جلو این گرایش‌های افراطی بایستد و من فکر می‌کنم که اگر مجبور شود امتیازهایی به این گرایش‌های افراطی دهد، وضعیت بدی پیش خواهد آمد، هم برای اقتصاد فرانسه و هم برای اقتصاد اروپا. با توجه به شناختی که از آقای اولاند دارم و در نظر گرفتن این امکان که او بر جناح‌های واقعبین‌تر حزب سوسیالیست فرانسه تکیه می‌کند، گمان می‌کنم که اولاند می‌تواند در برابر چپ‌های افراطی مقاومت کند و برنامه‌ آنها را اجراء نکند.

آقای دکتر خاوند می‌دانیم که انتخابات مجلس ملی فرانسه نزدیک به یک ماه دیگر است. در حال حاضر ریاست جمهوری را سوسیالیست‌ها دارند، مجلس سنا را سوسیالیست‌ها دارند و اگر در انتخابات مجلس ملی هم آنها پیروز شوند، حزب یکه‌تاز فرانسه خواهد شد. فکر می‌کنید این چه مشکلاتی برای دموکراسی در این کشور به‌وجود آورد؟

پیش از این میان انتخابات ریاست جمهوری و انتخابات پارلمانی این کشور فاصله زمانی زیادی بود و این عیب وجود داشت که می‌شد اکثریت پارلمانی با اکثریت پشتیبان رئیس جمهوری متفاوت باشد و در نتیجه نخست وزیر از یک حزب و رئیس جمهوری از حزب دیگری باشد و این یک نوع فلج را در مدیریت فرانسه به‌وجود می‌آورد. به خاطر جلوگیری از این اشکال، فاصله‌ زمانی انتخابات پارلمانی را با انتخابات ریاست جمهوری نزدیک کردند.

در انتخابات فرانسه مثل انتخابات بسیاری از کشورهای پیشرفته‌ دنیای صنعتی، سیاست خارجی جای زیادی ندارد. در این انتخابات هم بیشتر از مسائل داخلی فرانسه صحبت شد. با این همه به نظر می‌آید که در بسیاری از جهت‌گیری‌ها در سیاست خارجی فرانسه تغییری داده نشود

شخصاً امیدوارم که در شرایط کنونی اکثریت پارلمانی هم به دست چپ بیافتد. چرا این فکر را می‌کنم؟ به خاطر این که اگر در انتخابات پارلمانی آینده راست‌ها پیش بیفتند این امکان وجود دارد که نوعی فلج به‌وجود آید، بین نخست‌ وزیری که از دل راست‌ها بیرون می‌آید و رئيس جمهوری که متعلق به جناح چپ است. در این صورت امکان دارد که فرانسه و همین طور اروپا با یک بحران بدتری به‌خصوص در عرصه‌ سیاسی مواجه شود. من فکر می‌کنم در حال حاضر که رئیس جمهور از جناح چپ انتخاب شده، بهتر است که نخست وزیر فرانسه هم بتواند از دل اکثریت چپ پارلمان به‌وجود آید که حتی یک نوع هماهنگی باشد و کار به ایجاد این بن‌بست سیاسی نرسد.

آخرین پرسشم در مورد سیاست خارجی فرانسه است. با تغییر ریاست جمهوری، سیاست خارجی فرانسه به‌ویژه در مورد اتحادیه اروپا یا آمریکا و همین‌طور در رابطه با ایران تغییری نخواهد کرد؟

اصولاً در انتخابات فرانسه مثل انتخابات بسیاری از کشورهای پیشرفته‌ دنیای صنعتی، سیاست خارجی متأسفانه جای زیادی ندارد. در این انتخابات هم بیشتر از مسائل داخلی فرانسه صحبت شد. با این همه به نظر می‌آید که در بسیاری از جهت‌گیری‌ها در سیاست خارجی فرانسه تغییری داده نشود. به‌خصوص امیدوارم که چنین باشد. چون سیاست خارجی آقای سارکوزی به مقدار زیادی مثبت بود و برای اولین بار هم در لیبی و هم در آفریقا در جریان بحران ساحل عاج و هم در مورد مسائل سوریه ما شاهد این بودیم که فرانسه از قدرت نفوذ و اراده‌ تصمیم‌گیری به شکل ممتازی برخوردار شده و در این زمینه‌ها این امیدواری هست که سیاست آقای اولاند ادامه دهنده‌ سیاست آقای سارکوزی باشد. در مورد مسائل مربوط به ایران در چندین مصاحبه از آقای فرانسوا اولاند پرسش به‌عمل آمد که نظر او در مورد پرونده‌ هسته‌ای جمهوری اسلامی چیست. پاسخ او این بود که هیچ مخالفتی با پیشبرد سیاست ایران در زمینه‌ سیاست هسته‌ای غیرنظامی ندارد، ولی برعکس با هر گونه تلاش جمهوری اسلامی در مورد دسترسی به بمب اتم مخالفت خواهد کرد.