آیت بنی صدر

بازخوانی انقلاب فرهنگی – ۳

Sun, 27 May 2012 07:52:27 +0000

انقلاب فرهنگی پروژه‌ای سیاسی، اقدامی دانشجویی یا دیدگاهی نظری؟ (بخش سوم)

علی افشاری

علی افشاری - با صدور بیانیه شورای انقلاب و رئیس جمهور معلوم شد اراده حکومت برای جمع کردن دفا‌تر گروه‌های دانشجویی مخالف در دانشگاه‌ها جدی است. ابوالحسن بنی صدر طی پیامی خواستار جمع شدن ستاد گروه‌های سیاسی در دانشگاه‌ها شد. وی سه روز مهلت داد و گفت در صورت عدم تخلیه با مردم به دانشگاه خواهد آمد و همراه با اعضای شورای انقلاب ستاد‌ها را تعطیل می‌کند.

«ما قبلا در شورای انقلاب بحث کردیم و نتیجه پیشنهادمان را که با اکثریت آراء تصویب کرده بودیم با ایشان در میان گذاشتیم. این پیشنهاد را خود من طرح کردیم گفتیم ما نمی‌خواهیم آزادی هیچ گروهی را سلب کنیم که نفس نکشد یا تصفیه‌ای بکنیم این نیست، اما دانشگاه هم نمی‌شود ستاد باشد. اگر جایی در دنیا سراغ دارید یا انقلابی در دنیا سراغ دارید که مثلا گروهی ۵۰ اتاق بتواند در دستش باشد؛ هر طور دلش خواست دفع و امر امور بکند و به زور نمره بگیرد و چند گروه هم که این امکانات را گرفته و بخود منحصر کرده عملا آنجا را تبدیل کرده‌اند به ستاد. این ستاد‌ها باید تعطیل بشود که گروه‌های سیاسی در بیرون دانشگاه در حدود قانون اساسی برای خود ستاد تشکیل بدهند. دانشگاه جای بحث آزاد است اما جای ستاد نیست. والا حرف ما این نبوده گروهی را جلو آورده و گروهی را عقب ببریم.

مسئله دوم این است که در دانشگاه‌ها باید بعثت فرهنگی بوجود بیاید. این مسئله تاره‌ای نیست که من به آن رسیده باشم. منظور من از بعثت فرهنگی یک قسمت از دگرگونی بنیادی ایران است که به استقلال فرهنگی رسید. بدون استقلال اقتصادی استقلال سیاسی نیز بدست نمی‌آید.... ما تصمیم گرفتیم دانشگاه به کار خودش ادامه دهد. تا امتحاناتش را انجام دهد بعد هم تلاش و کوشش برای یافتن آن خطوط اصلی نظام جدید آموزش عالی که بدون آن واقعا انقلاب نا‌تمام است و گروه‌های سیاسی که هستند در دانشگاه‌ها و تعدادشان زیاد است ستاد‌های خودشان را بر چینند فقط اگر از صبح شنبه شروع کردند به برچیدن‌‌ همان روز اول می‌توانند کار را تمام کنند ولی خوب از باب اینکه اگر ابهاماتی در ذهنشان است آن‌ها را بر طرف کنند و از روی آگاهی عمل کنند سه روز فرصت دادیم. امیدواریم بعد از این سه روز دانشگاه بر گردد به محیط سالم بحث آزاد و گفت و شنودی. ولی اگر خدای نکرده ستاد‌ها را تخلیه نکردند و گمان کردند حرفی که می‌زنیم دنباله ندارد اما آنوقت مردم را دعوت می‌کنیم برای اینکه در دانشگاه‌ها حاضر بشوند و خود من و اعضای شورای انقلاب آن ستاد‌ها را تعطیل خواهیم کرد.» (ر. ک به روزنامه جمهوری اسلامی مورخ ۳۰/۰۱/۱۳۵۹ شماره ۲۵۶ ص ۳)

علی افشاری، از اعضای شورای مرکزی دفتر تحکیم وحدت در دوران اصلاحات، فعال سیاسی و مدنی

شورای انقلاب در ۲۹ فروردین ۱۳۵۹ نیز طی صدور بیانیه آغاز انقلاب فرهنگی را اعلام کرد. نکات مهم اطلاعیه شورای انقلاب به شرح زیر است:

«تغییر بنیادی نظام آموزشی و فرهنگی بر طبق جهت گیری انقلاب اسلامی و استفاده از معلمانی که درد مردم را بیابند و برای انقلاب دل بسوزانند.

محور‌ها:

۱- ستاد عملیاتی گروه‌های گوناگون – دفتر‌های فعالیت و نظایر این‌ها که در دانشگاه‌ها و موسسات آموزشی عالی مستقر شده‌اند، در ظرف سه روز از صبح شنبه تا پایان روز دوشنبه بر چیده شود. چنانچه تا پایان این مهلت تاسیسات مذکور برچیده نشود، شورای انقلاب بر قسم است که همه با هم یعنی رئیس جمهوری و اعضای شورای انقلاب مردم را فرا بخوانند و همراه با مردم در دانشگاه‌ها حاضر بشوند و این کانون‌های اختلاف را بر چینند.
۲- دانشگاه‌ها و مدارس عالی باید ترتیبی بدهند که امتحانات تا چهاردهم خرداد پایان یابد و از ۱۵ خرداد تعطیل خواهد شد تا فرصت کافی برای تهیه برنامه و نظام آموزشی بر پایه معیار‌های انقلابی داشته باشد. پذیرش دانشجویی بر اساس موازین جدید انجام خواهد یافت.
۳- هرگونه استخدام در دانشگاه‌ها از هم اکنون باید متوقف شود» (ر. ک به روزنامه جمهوری اسلامی مورخ ۳۰/۰۱/۱۳۵۹ شماره ۲۵۶ ص ۶)

اعضاء شورای انقلاب در آن مقطع عبارت بودند از:

آیت الله سید محمد حسینی بهشتی، آیت الله موسوی اردبیلی، حجت الاسلام علی اکبر هاشمی رفسنجانی، حجت الاسلام سید علی خامنه‌ای، آیت الله محمد رضا مهدوی کنی، حجت الاسلام محمد جواد باهنر، دکتر احمد صدر حاج سید جوادی، مهندس مهدی بازرگان، دکتر یدالله سحابی، مهندس کتیرایی، دکتر ابراهیم یزدی، دکتر حسن حبیبی، مهندس علی اکبر معین‌فر ،مهندس عزت الله سحابی، دکتر عباس شیبانی، دکتر ابوالحسن بنی صدر، صادق قطب‌زاده، مهندس میرحسین موسوی، احمد جلالی

حزب جمهوری اسلامی با ۱۰ نفر از ۱۹ نفر اکثریت شکننده‌ای داشت.

در خصوص انقلاب فرهنگی شکافی در شورا وجود داشت. جناح خط امام پس از مخالفت بنی صدر و دیگر اعضاء تعطیلی دانشگاه را عقب انداخت تا دانشگاه‌ها بعد از ۱۴ خرداد تعطیل شود و ان‌ها بتوانند با تصفیه و پاکسازی جریان‌های غیر خط امام و دگرگونی بنیادی نظام اموزشی و اسلامی کردن دانشگاه، موسسات آموزش عالی را به طور کامل در کنترل خود بگیرند. اما طرح بنی صدر بیرون کردن گروه‌های دانشجویی که با احزاب سیاسی همسویی داشتند از دانشگاه‌ها بود. تا شورا‌های صنفی جایگزین شوند و فضای بحث آزاد به صورت فردی در دانشگاه‌ها بر قرار باشد. او به صورت مطلق مخالف تعطیلی دانشگاه بود و منافاتی بین فعالیت عادی در دانشگاه با اجرای بعثت فرهنگی و تغییر نظام آموزشی دانشگاه‌ها نمی‌دید.

اما مشکل نظر وی این بود که دانشگاه کانون تحولات سیاسی بود و حذف گروه‌های دانشجویی به غیر سیاسی کردن دانشگاه ها می انجامید و دیگر بحث آزاد معنای مناسبش را پیدا نمی‌کرد. از سوی دیگر شورای انقلاب و جریان خط امام از اساس با آزادی در دانشگاه‌ها مشکل داشت و طرح دیدگاه‌های بدیل در دانشگاه‌ها به صورت قدرتمند را نمی‌پذیرفت. دانشجویان نیز فقط نمی‌خواستند نظراتشان را بیان کنند بلکه می‌خواستند مشارکت سیاسی فعال داشته باشند. شورای انقلاب در بیانیه انقلاب فرهنگی رسما اعلام کرد موازین جدید برای پذیرش دانشجو وضع خواهد شد. این امر مقدمه جا انداختن گزینش سیاسی و عقیدتی دانشجو بود. بنابراین مسیری که شورای انقلاب طی کرد و به سرعت خواهان جمع شدن گروه‌هایی شد که ماه‌ها بود در دانشگاه حضور داشتند . حضور آن‌ها به پشتوانه پایگاه‌های دانشجویی شان و سنت جنبش دانشجویی بود نه به اتکاء صرف به همسویی آن‌ها با گروه‌های سیاسی بیرون دانشگاه.

مصاحبه علی اکبر معین فر با روزنامه کیهان را می توان معرف دیدگاه جناج مقتبل حزب جمهوری اسلامی در شورای انقلاب دانست :«شورای انقلاب معتقد است دانشگاه ها باید به صورت اهرم فرهنگی ایران در آید. ما در این مورد اختلاف نظر با هیچ یک از گروه های سیاسی نداریم و بهمین منظور ترم دانشگاهی را تعطیل نکردیم. ما هیچ گروهی را ترور فکری نمی کنیم در نظر است از پانزدهم خرداد ماه نظام دانشگاهی با مشارکت خود دانشجویان و اساتید دگرگون شود. رسالت فرهنگی دانشگاه باید زود تر انجام می شد. تعطیلی دانشگاه ها در این ترم مطرح نیست»( ر. ک. روزنامه کیهان مورخ ۳۱/۰۱/۱۳۵۹، ص ۱)

شیخ علی تهرانی پس از سر گرفتن درگیری‌ها در دانشگاه فردوسی مشهد نامه‌ای به آیت‌الله خمینی خواستار اعلام نظر وی شد. خلاصه نامه وی به‌شرح زیر است: « بر حسب اطلاعات یقینی در اکثر دانشگاه‌های کشور و از جمله دانشگاه مهشد گروه‌هایی که مسلم تحریک شده از ناحیه بعضی از دست اندرکاران در حکومتند و گفتارشان که در جرائد منتشر شده گواه بر آن است به‌عنوان پیام نوروزی شما درباره قضیه دانشگاه‌ها از ورود اساتید و دانشجویان جلوگیری می‌کنند و مانع تشکیل کلاس‌ها می‌شوند و تا به حال درگیری‌هایی شده و اوضاع وخیم و در معرض خونریزی‌های نابه‌جاست. تقاضا آنکه برای جلوگیری از اغتشاشات و خونریزی‌ها این توهم را رفع فرمائید» (ر. ک. روزنامه کیهان مورخ ۳۱/۰۱/۱۳۵۹، ص ۱)

ابوالحسن بنی‌صدر: در دانشگاه‌ها باید بعثت فرهنگی به وجود بیاید.

پس از صدور بیانیه شورای انقلاب فعالیت دانشجویان مدافع تعطیلی دانشگاه گسترش یافت و موج شروع شده از تهران به شهرستان‌ها نیز رفت. برخورد‌ها خشن‌تر و خونین‌تر شد. تقریبا در همه جا نیروهای سپاه، کمیته، حزب‌الله، ائمه جمعه و جامعه روحانیت به حمایت موثر از انقلاب فرهنگی پرداختند. اما در داخل دانشگاه بر عکس بود. دانشجویان غیر سیاسی نیز با تعطیلی دانشگاه مخالف بودند. از سوی دیگر گروه‌های داشجویی منتقد و مخالف حکومت اکثریت دانشجویان را پست سر خود داشتند. اثنی عشری این مساله را تایید می‌کند: «به تصور من اگر آیت الله خمینی با تعطیلی دانشگاه‌ها موافقت نمی‌کردند و بیانیه مهمی را که صادر شد، نمی‌نوشتند، هم دانشگاه‌ها تعطیل نمی‌شد و هم درگیری‌ها فروکش می‌کرد چرا که هر ساعت به تعداد مخالفین افزوده می‌شد و از تعداد موافقین کم می‌گردید.

در‌‌ همان دو روز، زیاد شنیده شد که چپی‌ها از کارگران هوادار خود، گروه گروه، افرادی را برای حمایت از خود به دانشگاه می‌آوردند. اما در هر صورت تعداد موافقین و مخالفین همخوانی نداشت. مخالفین بیشتر بودند و ساعت به ساعت هم بیشتر می‌شدند. چند ساعت آخر قبل از انتشار پیام آیت الله خمینی حتی دانشجویان بی‌طرف هم که کاری به کار سیاست و مملکت نداشتند، به صف مخالفان تعطیلی پیوسته بودند.» (تأملی در چگونگی شکل‌گیری انقلاب فرهنگی فروردین سال ۵۹، به قلم محمدعلی اثنی عشری (قسمت دوم – بخش دوم)

نیرو‌های مدافع تعطیلی دانشگاه توانستند با کمک نهاد‌های حکومتی، حمایت آیت الله خمینی و بسیج پایگاه اجتماعی حکومت که حالت سازمان یافته تری داشت بر نیرو‌های مخالف غلبه کنند. اگر قرار بود فرجام کار صرفا بر مبنای موازنه قوا در داخل دانشگاه بین دانشجویان و اساتید مخص شود به احتمال زیاد مخالفان تعطیلی دانشگاه و بستن دفا‌تر گروه‌های سیاسی دانشجویی برنده می‌شدند. اگر چه آن‌ها با دگرگونی با نظام اموزشی و محتوی درسی رشته‌ها مخالفتی نداشتند. اما دانشگاه اسلامی را نمی‌پذیرفتند. البته برخی از آن‌ها بی ‌میل نبودند دانشگاه مروج ایدئولوژی مطلوب آن‌ها باشد.
گروه‌های دانشجویی مخالف انقلاب فرهنگی و تعطیلی دانشگاه‌ها عبارت بودند از:

پیشگام (سمپات سازمان فدائیان خلق)، توفان( حزب کمونیست هوادار کارگران و دهقانان (مدافع انور خوجه))، راه و کارگر، ندای کارگر، کارگران سوسیالیست (تروتسکیست)، کارگران انقلابی، مبارزین آزادی طبقه کارگر، اتحاد انقلابی برای رهایی کارگر، پیکار گران آزادی طبقه کارگر، انقلابیون آزادی طبقه کارگر، گروه کارگر، پیوند، مبارزین آزادی خلق ایران، مبارزین راه آزادی طبقه کارگر، رزمندگان آزادی طبقه کارگر، سازمان وحدت کمونیستی، دانشجویان پیشتاز (سمپات‌های اشرف دهقانی)، دانشجویان دمکرات (هواداران حزب توده)، انجمن ملی دانشجویان (گرایش مائوئیستی)، انجمن دانشجویان مسلمان (سمپات سازمان مجاهدین خلق )

البته در میانه راه انجمن دانشجویان مسلمان و دانشجویان دمکرات با بنی صدر موافقت کردند تا دفا‌تر خود را تعطیل کنند. تقریبا یک روز مانده به پایان مهلت شورای انقلاب همه گروه‌ها به غیر از پیشگام دفاترشان را تخلیه کردند چون با توجه به فشار سنگین حکومت و هزینه‌های سنگین مقاومت راهی جز تعطیلی باقی نمانده بود.

احزابی چون سازمان مجاهدین خلق، جبهه ملی، سازمان چریک‌های فدائی خلق، پیکار، جنبش مسلمانان مبارز، جاما، جنبش، رنجبران وسازمان ملی دانشگاهیان از موضع آن‌ها حمایت می‌کردند.
در مقابل انجمن‌های اسلامی دانشجویان و سازمان دانشجویان مسلمان از طرح تعطیلی دانشگاه‌ها و انقلاب فرهنگی دفاع می‌کردند.

گروه‌های حامی آن‌ها در بیرون از دانشگاه عبارت بودند از:

دفتر آیت الله خمینی، حزب جمهوری اسلامی، سپاه پاسداران، جامعه اسلامی دانشگاهیان، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، جامعه روحانیت مبارز تهران، جمعیت موتلفه، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی، بازار، حزب توده، فجر اسلام، دفتر آیت الله منتظری،

در ادامه نمونه‌هایی از مواضع موافقان انقلاب فرهنگی ذکر می‌شود.

حزب جمهوری اسلامی با صدور بیانیه‌ای چنین موضع گرفت: «هنگامیکه بعد از پیروزی انقلاب شکوه‌مند اسلامی مان توده دانشجویان مسلمان دانشگاه‌ها از سنگر دانشگاه به سنگر جامعه شتافتند و بجهاد در راه امت و آبادانی در روستا‌ها پرداختند، ضد انقلاب و گروه‌های وابسته به شرق و غرب میدانی فراخ در مقابل خود دیدند و آنچنان به تحمیل نظریات و اعمال پلید دست زدند که گویی مراکز دانشگاهی این امت، پایگاه و ستاد عملیاتی بازماندگان رژیم فاسد گذشته، اربابان جهانخوارشان بر علیه انقلاب گشته است و این چنین بود که فریاد‌های خلقی برای ایجاد دگرگونی اساسی در دانشگاه‌ها و زدودن فرهنگ استعماری و جایگزینی آن با فرهنگ اصیل و انقلابی اسلام، در‌های و هوی پوچ این گروهک‌ها و نشست‌های گوناگون که بوسیله عواملشان به بحث‌های انحرافی و طولانی کشیده می‌شود بی‌نتیجه ماند. و این بار امام امت بود که ندا در داد و ملت بپاخاسته را به دگرگونی اساسی در دانشگاه‌ها فراخواند. اکنون بر ماست و بر دانشجویان ماست که جهاد دگرگونی دانشگاه‌ها و برقراری نظام فرهنگی اسلامی در دانشگاه‌ها را تا انتها پاس بدارند.

۱- نظام دانشگاهی ما باید از یک نظام فارغ التحصیل سازی و مدرک گرایی به نظام پرورش انسان‌های انقلابی و مکتبی آنچنان که اسلام می‌خواهد تبدیل شود.
۲-نظام دانشگاهی ما باید الهام از مکتب اسلام و فرهنگ غنی آن، و با کسب فیض از فرن‌ها تجربه دانشگاهی که در مدارس و حوزه‌های علمیه ما ذخیره شده است. در خدمت انقلاب قرار گیرد.
۳- نظام دانشگاهی ما باید فرهنگ‌های وابسته حاکم بر محیط فعلی دانشگاه‌ها و وابستگان به این فرهنگ‌ها را از دانشگاه‌ها ریشه کن کند و فرهنگ استقلال و خودکفایی را جایگزین سازد.» (روزنامه جمهوری اسلامی مورخ ۳۰/۰۱/۱۳۵۹ شماره ۲۵۶ ص ۶)

شیخ علی تهرانی خطاب به آیت الله خمینی: اوضاع وخیم و در معرض خونریزی‌های نابه‌جاست.

دکتر عبدالله جاسبی بیانیه هیات مدیره جامعه اسلامی دانشگاهیان ر ا منتشر نمود. در فرازی از این بیانیه آمده است:« انقلاب شکوهمند اسلامی مردم ایران به رهبری امام خمینی توانست بسیاری از نهاد‌های ارتجاعی و وابسته به امپریالیسم را در هم کوبد و آن‌ها را به زباله‌دان تاریخ روانه کند. ولی دانشگاه‌های کشور ما پس از امر امام مبنی بر بازگشایی دانشگاه‌ها به‌‌ همان صورت سابق و با‌‌ همان برنامه و با‌‌ همان افراد مجددا شروع بکار کرد. گروه‌های طرفدار رژیم شاه و آنان که در طول دوران استبداد سیاه پهلوی نه تنها فعالیتی نداشتند بلکه در کار دانشجویان مسلمان و مبارز کارشکنی نیز می‌کردند وقتی که منافع خود را در خطر می‌دیدند و دیگر تحت عنوان طرفداری از شاه قادر به فعالیت نبودند نقاب چپ و انقلابی به چهره زدند و با این نقاب علیه انقلاب اسلامی به فعالیت افتادند. متاسفانه وزارت علوم و دولت توجه چندانی به تصفیه و تغییر نظام آموزشی نکردند و دانشگاه‌ها با‌‌ همان نظام و برنامه‌های ارتجاعی سابق که بوسیله امپرالیسم و عوامل او طرح ریزی شده بود بکار خود ادامه دادند ولی باز‌‌ همان دانشجویان مسلمان و متعهدی که در زمان طاغوت مبارزه می‌کردند دوباره دست به کار شدند و در جهت انقلاب فرهنگی و تغییر نظام آموزشی حرکتی اصیل و انقلابی را آغاز کردند. این حرکت ابتدا از تبریز سنگر مبارزات ملت ایران آغاز شد و سپس در دانشگاه‌های دیگر هم بوقوع پیوست. این حرکت اصیل اسلامی می‌رود با بستن و تعطیلی دانشگاه‌ها امکان طرح ریزی و پیاده کردن نظام آموزشی صحیح را در جهت تحقق انقلاب فراهم بیاورد. جامعه اسلامی دانشگاهیان ایران معتقد است بدون دگرگونی بنیادی در برنامه‌های آموزشی و تصفیه افرادی که در ارتباط با غرب و شرف هستند دانشگاه‌ها نمی‌توانند جایی برای برای شکوفائی دانش و در جهت تحقق خواست‌های انقلابی مردم جامعه ما باشند. «(پیشین)

انجمن‌های اسلامی دانشجویان و سازمان دانشجویان مسلمان نیز چنین اعلام موضع کردند: «ما عمل دلاورانه و انقلابی دانشجویان مسلمان تبریز را همچون مردم رزمنده تبریز تأیید نموده و متذکر می‌شویم که اعتقاد ما بر آن است که مبارزه با آمریکا جدا از پایگاه‌های داخلی آن نیست و یکی از پایگاه‌های مهم آمریکا را نظام غرب گرایانه حاکم بر دانشگاه‌ها می‌دانیم که این سیستم برده پرور و بریده از خلق همچنان به فوت خود باقیست و تحقق آرمان مقدس امام را جز با توقف و نابودی نظام فعلی حاکم بر مراکز آموزش عالی را امکان ناپذیر نمی‌دانیم. ما امروز حضور سنگین آمریکای جنایتکار و شاه خائن را همچنان در دانشگاه‌ها حس می‌کنیم. در این رابطه... ما جهت تحقق آرمان اسلامی بر آن شدیم سیستم عفن و ضد اسلامی حاکم بر دانشگاه‌ها در جهت نظامی اسلامی و انقلابی که پاسخگوی خون هفتاد هزار شهید و صد‌ها هزار مجروح انقلاب اسلامی و تحقق بخش خواست بحث ملتمان باشد، دگرگون سازیم؛ اما سیر حوادث و تهدیدات امپریالیزم آمریکا و تجاوزات رژیم دست نشانده صدام حسن خائن، و لزوم هوشیاری و آمادگی و صرف نیرو جهت رویارویی با آمریکای جنایت کار و رژیم خائن عراق جوی را ایجاد کرد که ما را به اتخاد شیوه‌ای جدید واداشت تا خط امام را در تمامی جبهه‌ها تداوم بخشیم. ما از آن لحظه که پیام امام صادر گشت و طرح انقلاب اساسی را در ذهنمان ریخت کاملا آگاه بودیم که با مخالفت شدید گروهکهای چپ و راست روبرو خواهیم شد چرا که تنها مامان آن‌ها را در دانشگاه‌ها می‌یافتیم و آن‌ها مرگ خویش را در اسلامی شدن دانشگاه‌ها می‌دیدند.

ما معتقدیم که تنها راه اسلامی نمودن دانشگاه‌ها و جایگزینی نظام انقلابی و الهی در گرو توقف نظام موجود حاکم بر دانشگاه هاست و بنای نوین اسلامی را جز بر خرابه‌های سیستم پوسیده کهن بنا نتوان ساخت. اعلام می‌داریم که همچنان با تمام نیرو مصرانه در جهت تحقق پیام امام و انقلاب فرهنگی اسلامی در دانشگاه‌ها گام برداشته و در این راه با توکل به خدا و دلگرمی به حمایت مردم قهرمان و مسلمانان از هیچگونه تلاش و مبتذل و هوچیگری مضحک ذره‌ای ترس و شک به دل راه نمی‌دهیم.»(پیشین)

در ۳۱ فروردین ماه سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران اطلاعیه‌ای منتشر کرد و تهاجم به دانشگاه‌ها را «تلاش مذبوحانه طبقه سرمایه‌دار ایران برای جلوگیری از آگاهی روز افزون زحمتکشان و سرکوب مبارزات ضد امپریالیستی آنان» خواند و این تهاجم را به رئیس جمهور وقت و گروهی که آن‌ها را «اوباشان و قمه کشانی که توسط شورای انقلاب و حزب جمهوری اسلامی رهبری می‌شوند» می‌نامید، نسبت داد. این سازمان همچنین دیگر نیروهای چپ‌گرا و ترقی‌خواه را به اتحاد عمل و پایداری فراخواند. (انقلاب فرهنگی ایران)

دانشجویان عضو گروه پیشتاز نیز اعلام کردند: «در شرایط فعلی تعطیلی دانشگاه را توطئه‌ای از طرف امپریالیزم جهانخوار آمریکا می‌دانیم و این عمل از طرف یک جناح قشری صورت گرفته است.» (ر. ک. روزنامه کیهان مورخ ۳۱/۰۱/۱۳۵۹، ص ۳)

جنبش مسلمانان مبارز با صدور بیانیه ای اعلام کرد: «در شرایط کنونی همه حرکت‌ها باید در جهت مکتب و انقلاب باشد و به جنبش های اصیل دانشجوئی رشد و شکوفایی بخشد و آن را آماده مبارزه با شیطان بزرگ آمریکا بکند. با اعتقاد به اینکه مسئولین امور توانائی اجرای طرح های انقلابی را ندارند و عملکرد آنها بیشتر در جهت حفظ و تثبیت وضعیت نهادهای موجود هست و این در جوامعی که انقلاب می‌شود منجر به عکس‌العمل‌هایی از جانب توده مردم و روشنفکران انقلابی می‌گردد لذا متصدیان امر سعی می‌کنند با طرح و اجرای شعارهایی که در قالب و فرم انقلابی و تهی از محتوی اصیل مکتبی هستند بر ضعف‌های خود پوششش بگذارند و موقعیت خود را در میان توده مردم تثبیت کنند. از برادران و خواهران دانشجویی که صادقانه خواهان تغییرات مکتبی نظام آموزشی و جایگزینی نظام اسلامی به‌جای نظام استعماری شاهنشاهی هستند می‌خواهیم مسئولانه با این رسالت برخورد کرده و از درگیر شدن با جریاناتی که عواقب سوء آن به ضرر مکتب تمام خواهد شد بپرهیزند».

جنبش مسلمانان از آیت الله خمینی خواست تا با رهنمودهای خویش جلوی بروز حوادث ناگوار و تشدید اختلافات و انحرافات را بگیرد. (ر. ک. روزنامه کیهان مورخ ۳۱/۰۱/۱۳۵۹ ص ۳)

انجمن‌های اسلامی دانشجویان و سازمان دانشجویان مسلمان: «ما عمل دلاورانه و انقلابی دانشجویان مسلمان تبریز را همچون مردم رزمنده تبریز تأیید می‌نمائیم.

سازمان مجاهدین خلق حمله به دانشگاه‌ها را خط آمریکا نامید. فرازهایی از بیانیه این سازمان در ادامه آورده می‌شود: «در شرایط قطع رابطه با امپریالیسم آمریکا و درگیری‌های مرزی ایران و عراق که برخی تفرقه‌برانگیزان تلاش می‌کنند علی رغم پیام وحدت امام اقشار مختلف کشور را به‌جان هم انداخته و از اختلافات آنها سوءاستفاده نمایند، تعطیلی مراکز آموزشی را تحت هیچ بهانه‌ای خصوصاً در آستانه دومین مرحله از انتخابات مجلس شورای ملی به صلاح کشور نمی‌دانیم. بنابراین تردیدی نیست که به‌پا کردن آشوب و هرج و مرج و جنجال در محیط های آموزشی نهایتاً آب به آسیاب دشمنان ( یعنی امپریالیست‌ها) می‌ریزد و با روح پیام امام خمینی مبنی بر استوار گردیدن نهادهای قانونی کشور در سال جدید نیز متناقض است. بنابراین اگر کسی قصد فتنه‌جویی نداشته باشد و صرفاً چنانچه گفته می‌شود بازسازی انقلاب آموزشی را اراده کرده است می‌تواند به خوبی آن را از طریق معقول و منطقی پیش برد. هرگونه تصمیم‌گیری درباره سرنوشت دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی و اجرای امر تصفیه در آنها نیز بایستی به صورت شورایی و یا از طریق شوراهای منتخب و مسئول صورت بگیرد. و بر عهده شوراهاست تا در نخستین قدم نیت و هدف های باطنی اشغال‌کنندگان دانشگاه‌ها را برملا سازند و از کلیه اساتید، کارکنان و دانشجویان متعهد دانشگاه‌ها انتظار داریم در چنین شرایط حساسی نسبت به سرنوشت مراکز آموزشی خود، این سنگرهای آزادی و آگاهی بی‌تفاوت باقی نمانند». (ر. ک. روزنامه کیهان مورخ ۳۱/۰۱/۱۳۵۹، ص ۱۲)

سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی با صدور بیانیه‌ای بر ضرورت اجرای قاطعانه تعطیلی دانشگاه ها تأکید کرد:«اکنون نوبت آن رسیده است که اساسی‌ترین گام یعنی "انقلاب فرهنگی" را در تکمیل انقلاب سیاسی و نظامی بردارید.تنها با یک انقلاب فرهنگی پیگیر و ریشه ای است که مراحل گذشته و آینده انقلاب را می توان به عمل رساند و رسوبات و میراث پلید باقی مانده را نابود کرد. اصولا انقلاب فرهنگی در اسلام از ارزشی والا تر از انقلاب های دیگر برخوردار است و بر آن به دیده منشا دگرگونی ها و اساس استحکام و ارزش انقلاب می نگرد. متاسفانه شورای انقلاب عمق خواست برادران و خواهران دانشجوی مسلمان را در نظر نگرفته است و با طرح " انحرافی" بستن ستاد همه گروه های سیاسی از کنار مسئله بنیادی " انقلاب فرهنگی " در همه نهاد ها گذشته است. امیدواریم با تجدید نظر در این پیشنهاد، به همراهی و همگامی دانشجویان مسلمان پیرو خط امام در دانشگاه های سراسر کشور چهارمین جشن بزرگ انقلاب صورت پذیرد. و این آغاز " انقلاب فرهنگی اسلامی " است. شورای انقلاب می‌باید از فرصت به‌دست آمده بهترین استفاده را کرده و با تایید خواست مشروع و انقلابی دانشجویان دانشگاه ها را تعطیل و قاطعانه به پیریزی سیستم نوین آموزشی متناسب با انقلاب اسلامی و خواست مردم بپردازد.(پیشین)

جبهه ملی ضمن محکومیت شدید طرح تعطیلی دانشگاه، هجوم به دانشگاه‌ها را مقدمه استقرار فاشیسم نامید و هشدار داد جو دوران سیاه تفتیش عقاید را بر دانشگاه‌ها حاکم نسازید.

درگیری و تنش در دانشگاه‌ها ابعاد خونینی پیدا کرد.

درگیری و تنش در دانشگاه‌ها در روز‌های ۳۰ و۳۱ اردیبهشت به اوج رسید و ابعاد خونینی پیدا کرد. در دانشگاه‌های بابلسر، فارابی، شریف؛ مهدی رضایی، پلی تکنیک، اصفهان، ارتباطات، مجتمع عالی تکنولوژی انقلاب، کرمان، ارومیه، علوم ارتباطات، عالی کامپیو‌تر، همدان و کشاورزی کرج به طور نسبی با تنش کمتری مواجه بود. اما در همه آن‌ها هجوم مردم طرفدار انقلاب فرهنگی به همراه حمایت سپاه و کمیته و خشونت نیرو‌های حزب الله منجر به تصرف دانشگاه و تخلیه دفا‌تر گروه‌های دانشجویی شد. در اکثر نقاط ابتدا امام جمعه و یا یک روحانی شاخص مردم ر ادعوت می‌کند. سپس نماز وحدت اقامه شده ونمازگزاران به طرف دانشگاه حرکت می‌کنند. شدت برخورد تابعی از میزان مقاومت گروه‌های دانشجویی دگر اندیش بوده است. تصرف این دانشگاه‌ها همراه با زخمی شدن دانشجویان همراه بود که سهم مخالفان به نحو چشمگیری بیشتر یود.

نکته جالب توجه این است که حجت الاسلام مهدوی که در برابر دانشکده علوم ارتباطات نماز خواند و سپس همراه با نماز گزاران دانشکده را تصرف کرد. دو سال بعد در پرونده صادق فطب‌زاده اعدام شد.
دکتر جعفر شمار رئیس دانشگاه تربیت معلم ، منشأ خشونت‌ها را مهاجمان از بیرون دانشگاه معرفی کرد: «در روز سی فروردین وقتی بیانیه شورای انقلاب منتشر شد من اطمینان پیدا کردم که درگیری‌ها از بین خواهد رفت اما متأسفانه بعد از ظهر جمعه به این دانشگاه حمله شد و گروهی که با چوب و چماق از خارج به محوطه این دانشگاه حمله‌ور شدند و خسارات جبران‌ناپذیری به‌بار آوردند این گروه به کتابخانه و لوازم سمعی و بصری حمله کردند. »(ر. ک. روزنامه کیهان مورخ ۳۱/۰۱/۱۳۵۹ ص۳)

خشن‌ترین برخورد‌ها در دانشگاه اهواز صورت گرفت. پس از مقاومت دانشجویان، آیت الله جنتی نیرو‌های هوادار حکومت را در شهر دانشگاهی جندی شاپور جمع کرد. با دعوت وی نماز ظهر و عصر در شهر دانشگاهی جندی شاپور برگزار شد. بعد نمازگزاران به سمت دانشگاه اهواز راه‌پیمایی کردند. آن‌ها می‌گویند گروه‌هایی که برای تخلیه دفا‌تر مقاومت می‌کردند سنگ به طرف مردم پرتاب کردند. اما مخالفین می‌گویند طرفداران تعطیلی دانشگاه با بیل و کلنگ و سلاح سرد به دانشگاه حمله کردند. درگیری سنگین ایجاد شد. ۲۰۰ نفر زخمی و۵ نفر کشته شدند. مسئول روابط عمومی شاخه اهواز حزب جمهوری اسلامی نیز در بین کشته شدگان بود. سپاه وارد شد. مسئولین سپاه مدعی شدند که یکسری کلت و اسلحه کشف کردند. ۱۰۰ نفر بازداشت شدند. رادیوی اهواز از مردم برای بیرون کردن دفاتر گروه های سیاسی کمک خواست.

در روز ۴ اردیبهشت جمعی از خانواده‌ها جلوی بیمارستان رازی اهواز جمع شده و شعار می‌دهند. موقع خروج و فرار بخشی از زخمی‌ها از بیمارستان درگیری ایجاد می‌شود و۴ نفر دیگر کشته و قریب به ۳۰ نفر مجروح می‌شوند.

البته برخی منابع روایت دیگری از فاجعه دانشگاه جندی شاپور اهواز دارند:« به ادعای آنها ۱۲ نفر در درگیری های خونین دانشگاه اهواز جان باختند. اسامی ۱۲ نفر از کشته شدگان اهواز به قرار زیرند: غلام سعیدی، فرزانه رضوان، جبراییل هاشمی، حمید درخشان، طاهره حیاتی (دانش آموز ۱۴ ساله که درمقابل دانشکده علوم با قمه کشته شد)، فرهنگ انصاری، محمود لرستانی (کارگر شرکت نفت)، سعید مکوند، محمد عزیز‌پور، مهناز معتمدی، مهدی علوی شوشتری و احسان الله آبفشانی. روز پنجشنبه چهارم اردیبهشت خانواده‌های دانشجویان زندانی به همراه دانشجویان درجلو تالار شهرداری اهواز جمع می‌شوند که با تیراندازی پاسداران مواجه شده و ۳ نفر کشته و ۲۶ نفر زخمی می‌شوند. روز ۱۲ اردیبهشت احمد موذن فارغ التحصیل دانشگاه اهواز به همراه مسعود دانیالی دیپلمه بیکار، دکتر نریمیسا پزشک درمانگاه حصیرآباد اهواز، مسعود ربیعی دانشجوی فوق لیسانس علوم تربیتی، غلام حسین صالحی دانشجوی علوم کامپیو‌تر، اسداله خرمی دانشجوی دانشکده علوم تربیتی به جرم شرکت در درگیری‌ها در یک محاکمه چند ساعته محکوم شده و تیرباران می‌شوند. دو نفر اول از دانشجویان و دانش آموزان هوادار پیکار بودند و دکتر نریمیسا با پیشگام بود که به جرم مداوای دانشجویان زخمی به جوخه‌های تیرباران سپرده شد.»

راست‌آزمایی این ادعا‌ها نیازمند مستندات بیشتری است. اما واقعیت این است که شدید‌ترین و فاجعه‌بار‌ترین برخورد‌ها در دانشگاه اهواز صورت گرفت.

جنتی نیروهایی را سازمان داد و خشن‌ترین برخوردها در دانشگاه اهواز اتفاق افتاد. دکتر نریمیسا را به جرم مداوای مجروحان اعدام کردند.

در دانشگاه علم و صنعت و تربیت معلم صد‌ها نفر از طرفین زخمی می‌شوند. در دانشگاه مشهد نیز درگیری سنگینی بین انجمن دانشجویان مسلمان همسو با سازمان مجاهدین خلق و دانشجویان خط امامی صورت گرفت. نیرو‌های سپاه وارد شدند و در ‌‌نهایت ساختمان‌ها تخلیه شد. حسن غفوری فرد استاندار وقت خراسان تایید کرد که اسلحه‌ای در داخل ساختمان انجمن دانشجویان مسلمان پیدا نشده است. در جریان درگیری ده‌ها نفر زخمی شدند. برخی از منابع غیر رسمی مدعی هستند دو دانشجو در دانشگاه مشهد به نام‌های شکرالله مشکین فام و محسن رفعتی کشته شدند. در دانشگاه زاهدان نیز برخورد‌های تندی صورت گرفت. ده‌ها دانشجو زخمی شدند. منابع غیر رسمی از کشته شدن یکی از دانشجویان پیشگام بنام صادق نظیری خبر می‌دهند.

در دانشگاه رازی کرمانشاه نیز درگیری سنگینی رخ داد. بنا به گزارش نشریه کار ارگان فدائیان خلق دو نفر از گروه پیشگام در این دانشگاه پیش از شروع انقلاب فرهنگی در اسفند ۱۳۵۸ به نحو مشکوکی پس از ربودن کشته شده و جنازه های آنها نیز در بیرون شهر انداخته شده بود. اسامی آنها عبارت بودند از : سعید عقیقی دانشجوی دانشگاه رازی " عضو پیشگام" در بهمن ماه ربوده شد و در اسفند ۵۸ جسد او را که شکنجه شده بود در تپه‌های سراب نیلوفر یافتند. و عباسعلی تقی‌پور دانشجوی سال اول شیمی دانشگاه رازی اهل کنگاور پس از یک هفته ربوده شدن جنازه‌اش در اطراف طاق بستان پیدا شد. (ر. ک ۱۵- از نشریه «کار» شماره ۵۷ ص ۱۵ و۱۶)

فضا در کرمانشاه آنقدر ترسناک و ناامن شده بود که چهره‌های شاخص حول و حوش انقلاب فرهنگی مخفی شده بودند. برخی از منابع تعداد افراد ربوده شده و کشته شده را بیش از دو نفر ذکر می کنند. در روزهای انقلاب فرهنگی نیز عده‌ای زخمی شدند و بنا به برخی آمارها یک نفر نیز جان باخت.
در رشت انصاری استاندار و هادی غفاری نیرو‌ها را به داخل دانشگاه هدایت کردند و پس از چند ساعت درگیری سنگین و خونین دانشگاه گیلان را تصرف کردند. منابع غیر رسمی مدعی هستند ۱۲ نفر در جریان حمله به دانشگاه رشت کشته شده‌اند اسامی آن‌ها عبارت است منیره موسی‌پور، امان الله ایمانی، جهانی، محمد شادمان، خسرو بنیاد، اصغر مجابرآبادی، علی صفر‌زاده (طرقی) – محصل، اصغر بیک آبادی – کارمند، پیروز برانداخت، جواد گرگری، اصغر گنجی و احمد گنجه‌ای. همچنین فرامرز حمید که از دستگیر شدگان بود در تابستان در شهر رشت در یک محاکمه به تیرباران محکوم شده و تیرباران می‌شود. د رجریان حمله عده زیادی زخمی و همچنین برخی بازداشت می‌شوند.

در دانشگاه شیراز که درگیری‌ها چند روز طول کشید به گزارش روزنامه کیهان بیش از ۴۹۱ نفر مجروح شدند. اما منابع غیر رسمی میزان مجروحان به ۱۰۰۰ نفر می‌رسید و مدعی کشته شدن ۳ نفر هستند. نسرین رستمی یکی از کشته شده‌ها است. در شیراز آیت الله دستغیب و آیت الله ربانی شیرازی به نفع دانشجویان خط امامی مردم را بسیج کردند. سپاه نیز به نفع آنان وارد شد. بخش زیادی از ساختمان های دانشکده های ادبیات و علوم شیراز در درگیری‌ها آسیب دید.

در مورد راست آزمایی ادعا‌های منابع غیر رسمی چون مستندی تا کنون ارائه نشده است نمی‌توان قضاوت کرد فقط گمانه‌ای برای تحقیق است.

با صدور اعلامیه دوم شورای انقلاب فشار بر روی گروه‌های دانشجویی دگر اندیش افزایش پیدا می‌کند. مفاد این اعلامیه به شرح زیر است:

« ملت مسلمان و مبارز ایران

شورای انقلاب با توجه به اینکه امروز در دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی سرعت مورد نظر در اجرای تصمیمات اعلامیه مورخ ۲۹ فروردین ۱۳۵۹ وجود نداشته است و نظر به اینکه شورا مصمم است با قاطعیت این تصمیمات که به تایید امام رسیده را اجرا کند. یاد آوری نکاتی را لازم می‌داند:
۱- اجرای انقلاب فرهنگی که از ابعاد مهم انقلاب اسلامی ایران است بدون مشارکت همه جانبه دانشگاهیان و دانشجویانی که در خدمت انقلاب اسلامی و رهنمود‌های امام خدمت می‌کنند، ممکن نیست.
۲- شورای انقلاب معتقد است تاخیر در این امر مهم ناشی از نابسامانی‌ها و بهمین دلیل نیز با تشنج در محیط دانشگاه‌ها مخالف است و چنین وضعی را مغایر با تدارک فرصت جهت دگرگونی بنیادی نظام آموزشی می‌داند.
۳- تصمیمات شورا در مورد برچیدن ستاد و دفا‌تر فعالیت گروه‌های مختلف شامل کلیه مراکز دفا‌تر و اتاق‌هایی است که به نحوی از انحاء به گروه‌ها مربوط می‌شود و بنابراین کتابخانه‌ها، دفتر های هنری و ورزشی و نظیر این‌ها را در بر می‌گیرد.
۴- این تصمیم هرگز به معنی عدم رعایت جو آزاد و سازنده فکری در چهارچوب قانون اساسی نیست ولی وجود این دفتر‌ها عملا موجب درگیری و آسیب دیدن جو آزاد می‌شود
۵- برچیدن این مراکز در دو روز آینده با حضور دانشجویان در دانشگاه‌ها منافات دارد بنابراین دانشجویان با شورای انقلاب همکاری می‌کنند و از این ساعت دانشگاه‌ها را تخلیه می‌کنند.
۶- هر یک از گروه‌ها برای جمع آوری وسائلی که در دفا‌تر موجود است ۵ نفر را به سرپرست دانشکده معرفی می‌کند. وسائل با حضور مسئولین اداری دانشکده‌ها مضبوط می‌گردد تا بعدا آنچه متعلق به دانشجویان است خارج شود.
۷- به کمیته مرکزی انقلاب اسلامی دستور داده شده است که حفظ امنیت دانشگاه‌ها و نمایندگان گروه‌ها را چه در جریان تخلیه و چه در جریان جابجائی بر عهده بگیرند.
۸- از مردم تقاضا می‌شود آمادگی خود را حفظ کنند. ولی در عین حال برای آسان کردن کار تخلیه از از تجمع حول و حوش دانشگاه‌ها خودداری کنند. بدیهی است در صورت لزوم با یک پیام رادیویی از مردم خواسته می‌شود تا همراه رئیس جمهور و شورای انقلاب به دانشگاه‌ها بیایند.
۹- بدیهی است اگر امور بر خلاف آنچه در فوق اشاره شده است، جریان یابد رئیس جمهور منتظر پایان روز دوشنبه اول اردیبهشت نمی‌شوند و زود‌تر به دانشگاه می‌آیند.
۱۰- پس از انجام عملیات و برقراری نظم دانشگاه‌ها از روز سه شنبه دوم اردیبهشت افتتاح خواهد شد. »(ر. ک به روزنامه جمهوری اسلامی: مورخ ۳۱ فروردین ۱۳۵۹ ص ۲)

این اعلامیه رسماً پای کمیته و نیرو‌های انتظامی را به دانشگاه‌ها باز می‌کند. ابوالحسن بنی صدر با تاکبد بر وحدت رویه تصمیم گیری از دانشحویان می‌خواهد تا فضا را آرام کنند و بگذارند دولت کارش را انجام دهد.

مهندس عزت الله سحابی درآن ایام با تاکبد بر ضرورت مدیریت امور توسط دولت در مصاحبه با روزنامه جمهوری اسلامی می‌گوید: «هر تغییر در برنامه آموزشی باید با نظر دولت و مقامات مسئول انجام شود. در اینکه باید نظام آموزشی باید تغییر کند حرفی نیست، اما با مسائلی که پیش آمده است اختیارات را از دست دولت خارج می‌کند و شلوغ می‌شود. خیلی از حرف‌های دانشجویان مسلمان حق است اما این شیوه‌ای که پیش آمده است باعث می‌شود طرف‌های مقابل ساکت ننشینند و زد و خوردی پیش بیاید و همین زد و خورد‌ها وضعیت جدید برای دولت، رئیس جمهور و رهبری ایجاد می‌کند و در مجموع چیزی عاید نمی‌شود. حالا طبیعی است اگر دانشجویان مسلمان صحنه را خالی کنند آن‌ها جلو می‌آیند. مگر اینکه دولت وارد بشود و همه این‌ها را بیرون بکند. در حال حاضر وضع بد جوری است. خبرنگار جمهوری اسلامی پرسید اگر جریانات شدت بگیرد ممکن است دولت قبل از ۱۴ خرداد تصمیم به تعطیلی دانشگاه بگیرد؟ مهندس سحابی پاسخ داد اگر جریانات شدت بگیرد دانشگاه تعطیل خواهد شد.» (ر. ک به روزنامه جمهوری اسلامی: مورخ ۳۱ فروردین ۱۳۵۹ ص ۳)

آیت الله موسوی اردبیلی نیز موضعی مشابه اتخاذ می‌کند: «بیانیه شورای انقلاب با اتفاق آراء تصویب شده است. نظر دانشجویان مسلمان صد در صد مورد تایید ما ست. ولی تنها مساله اینست که کار مستقل از دولت در این مقطع صحیح به نظر نمی‌رسد. اصل مسئله مورد تایید است و حتما باید تایید شود ولی آنچه خواسته شده در مورد این خواسته مشروع دانشجویان مسلمان اجازه بدهند دولت تصمیم بگیرد. دولت در این مقطع تعطیلی دانشگاه‌ها رابه صلاح ندیده است. در این نقطع این اتاق‌ها که بنام تحصیل است ولی عملا تعطیل است و در اتاق‌های تیمی کار‌های دیگر می‌کنند طرف سه روز تعطیل شود و بعد از ۱۵ خرداد آن سیستم انقلابی که مد نظر مردم است به صورت دگرگونی بنیادی در دانشگاه‌ها رخ بدهد و دانشگاه‌ها از شکل طاغوتی در بیایند. اگر گروه‌ها به درخواست شورای انقلاب گوش نکنند آنگاه مردم را دعوت خواهیم کرد تا دانشگاه‌ها را به آن صورتی که می‌خو اهند در بیاورند.» (مورخ ۱ اردیبهشت ۱۳۵۹ ص ۱)

اما دیدگاه‌های تندتری نیز مطرح می‌شود. محمد علی رجایی اظهار می‌دارد: «منهای دانشکده پزشکی و پیراپزشکی بقیه دانشگاه‌ها باید بسته شوند. برخی رشته‌ها زیادی هستند. برخی محتوی آموزشی دارند که به درد نیاز‌های کشور نمی‌خورد.» (پیشین)

زهرا رهنورد نیز چنین می‌گوید: «انقلاب فرهنگی در دو محور قابل بررسی است: ۱- فعالیت‌های سیاسی دانشگاه‌ها، 2- تغییر محتوی درسی دانشگاه‌ها.. فعالیت‌های سیاسی در داخل دانشگاه‌ها به نظر من حالت انحرافی پیدا کرده است. این فعالیت‌ها قطع شود ببینیم چه وضعی پیش می‌آید. چون اکثر این فعالیت‌های سیاسی در دانشگاه‌ها اولا دانشجویان ر ا قطعه قطعه کرده و در ثانی بیشتر موضع گیری در برابر انقلاب اسلامی شده است. از نظر محتوی آموزشی دانشگاه در اصل تبدیل به لانه غربزدگی شده است. چه غرب زدگی در قالب اندیشه سرمایه داری و چه غرب زدگی در قالب اندیشه کمونیستی. به نظر من اسلام مترقی و پیشرفته باید در محتوی آموزشی دانشگاه‌ها حاکم شود.» (پیشین)

انجمن‌های اسلامی دانشجویان نیز دومین بیانیه خود را صادر کردند و متذکر شدند دانشگاه‌هایی را که اشغال کرده تحویل مقامات می‌دهند. همچنین اعلام کردند برای نظارت بر حسن اجرای امور در صحنه حضور خواهند داشت. در فراز دیگری از بیانیه اظهار داشتند : دانشگاه اسلامی محل برخورد ازاد عقاید است لذا هیچکس را نباید به خاطر عقیده تحت فشار گذاشت اما جلوی توطئه و خیانت را باید گرفت. آن‌ها تنش و تشنج را محکوم کردند. «(ر. ک به روزنامه جمهوری اسلامی: مورخ ۳۱ فروردین ۱۳۵۹ ص ۱۰)

حسن حبیبی وزیر وقت علوم خواستار رفع اشغال دانشگاه‌ها از سوی دانشجویان شد تا مصوبه شورای انقلاب اجرا شود.

ستاد هماهنگی آموزش و سازماندهی ارتش بیست ملیونی در بیانیه‌ای تهدید آمیز چنین هشدار داد:« دانشجویان و دانشگاهیان عزیز بیائید تا با تغییری اصولی در محتوی نظام آموزشی بر مبنای آموزش‌های اصیل اسلامی، استقلال واقعی مراکز آموزشی را تضمین نموده و دانشگاه را بصورت سنگر اصلی مبارزات ضد امپریالیستی در آوریم. بیائید تا این مکان مقدس را لوث وجود انگل‌های وابسته به شرق و غرب پاک نموده و شرط تزکیه را مقدم بر بر اصل تعلیم مقدم بداریم. اعضاء آموزش دیده ارتش بیست ملیونی آماده‌اند که در تعقیب طرح ریاست جمهوری و شورای انقلاب که به تایید امام امت رسیده است هر چه زود‌تر بکمک دانشجویان و دانشگاهیان متعهد و مسئول شتافته و با حضور در نزد شما ستاد‌های عملیاتی گروه‌ها یا گروهکهای وابسته را که فاقد پایگاه‌های مردمی می‌باشند از مراکز آموزشی بر چینند. »(ر. ک به روزنامه جمهوری اسلامی: مورخ ۱ اردیبهشت ۱۳۵۹ ص ۱)

در این فضا اکثر مخالفین که زیر فشار بیشتری می‌رفتند و بخصوص با برخورد گروه های نظامی مواجه بودند و افزایش خشونت‌ها را تحمل پذیر ارزیابی نمی‌کردند به سمت تعطیلی دفا‌تر رفتند. انجمن دانشجویان مسلمان (نزدیک به سازمان مجاهدین خلق) پیش قدم شد و طی مذاکراتی با بنی صدر به توافق رسید. و در روز اول اردیبهشت ۱۳۵۹ دفا‌تر خود در دانشگاه تهران را تحویل داد.

اما در عین حال مخالفین در سطح نظری به مخالفت خود ادامه می‌دادند. فرازی از بیانیه زیر روشن کننده موضع آن‌ها است:« تعطیلی دانشگاه‌ها طرح یک توطئه سراسری است برای تصفیه کلیه نیرو‌های انقلابی که در بعضی دانشگاه‌ها پیاده شده است. ما مخالف اصلاح نظام رژیم گذشته نیستیم ولی معتقدیم در این اوضاع و احوال این طرح به نفع جامعه انقلابی ما نیست و در صورت انجام آن بایستی توسط توسط شورا‌های واقعی متشکل از اساتید و دانشجویان و کارمندان دانشگاه انجام گیرد. نه توسط عده‌ای که در اقلیت هستند و بر خلاف مصلحت مملکت و مصوبه شورای انقلاب طرح تعطیلی دانشگاه را دارند. »(ر. ک به روزنامه جمهوری اسلامی مورخ ۱/۰۲/۱۳۵۹ ص ۱۰)

در همین زمینه:
:: بازخوانی انقلاب فرهنگی – ۱::

::بازخوانی انقلاب فرهنگی - ۲ ::

بازخوانی انقلاب فرهنگی - ۲

Sun, 20 May 2012 08:05:28 +0000

انقلاب فرهنگی: پروژه‌ای سیاسی، اقدامی دانشجویی یا دیدگاهی نظری؟ (بخش دوم)

علی افشاری

علی افشاری - مقدمات انقلاب فرهنگی در اواخر سال ۱۳۵۸ فراهم شد و تقاضای دانشجویان مذهبی طرفدار حکومت برای تعطیلی دانشگاه و رایزنی آنها با مسئولین حکومتی افزایش یافت.
در چنین شرایطی پیام نوروزی آیت‌الله خمینی در ۱۳۵۹ منتشر می‌شود. وی در فراز‌هایی از این پیام می‌گوید:

«باید انقلاب اسلامی در تمام دانشگاه‌های سراسر ایران به وجود آید. تا اساتیدی که در ارتباط با شرق و یا غرب‌اند تصفیه گردند و دانشگاه محیط سالمی شود برای تدریس علوم عالی اسلامی.» (ر. ک به 11- روزنامه اطلاعات ۶ فروردین ۱۳۵۹ ص ۴)

این پیام آغاز فرمان برای ایجاد دگرگونی در دانشگاه‌ها، اسلامی کردن مراکز آموزش عالی و تصفیه آن از استادان دگراندیش بود. پیام وی جهت‌گیری تندی علیه کمونیست‌ها و مارکسیست‌ها داشت.
البته آیت‌الله خمینی در آن مقطع موافق تعطیلی دانشگاه نبود. اثنی عشری مدعی است که آیت‌الله خمینی پس از وقایع خشونت‌بار در دانشگاه‌ها در اواخر فرودین و اوایل اردیبشهت به سمت این تصمیم متمایل می‌شود. اما آیت‌الله خمینی در تمامی مقاطع حمایت از انقلاب فرهنگی سخن صریحی در خصوص حمایت از تعطیلی دانشگاه‌ها به میان نمی‌آورد. دکتر عبدالکریم سروش نیز می‌گوید «آیت‌الله خمینی در سال ۱۳۶۱ در بین دو دیدگاهی که خواهان بازگشایی دانشگاه و تداوم تعطیلی بودند از دیدگاه نخست حمایت کرد و اینگونه استدلال می‌کرد که اگر دانشگاه‌ها بسته بماند حوانان بیکار می‌مانند و این بیکاری معضل می‌آفریند.»

اثنی عشری می‌گوید آیت‌الله امامی کاشانی که رابط بین آن‌ها و آیت‌الله خمینی بود نظر صریحی در خصوص حمایت از تعطیلی دانشگاه نمی‌دهد.

محسن میردامادی از دانشجویان خط امام که در آن زمان در سفارت آمریکا بودند اظهار می‌دارد: «بعد از تسخیر سفارت آمریکا شورای مرکزی جدید تحکیم با هفت نفر تشکیل شد و احمدی‌نژاد نیز عضو آن بود. در ‌‌نهایت ۱۴ دانشگاه تهران جلساتی داشتند و به نتیجه می‌رسند دانشگاه را تعطیل کنند. نمایندگان آن‌ها پیش من آمدند تا با توجه به ارتباطی که با دفتر امام داشتم نظر امام را در این خصوص جویا شوم.

علی افشاری، از اعضای شورای مرکزی دفتر تحکیم وحدت در دوران اصلاحات، فعال سیاسی و مدنی

من به حجت‌الاسلام موسوی خوئینی‌ها گفتم. ایشان پیام آوردند که امام با تعطیل شدن مخالف‌اند. من پیام را منتقل کردم اما آن‌ها به گونه‌ای برخورد کردند که گویا به صحت پیام شک دارند. در حضور آن‌ها با حجت‌الاسلام سید احمد خمینی تماس تلفنی گرفتم و آن‌ها نیز صدای مکالمه را می‌شنیدند. به وی گفتم دانشجویان خواستار روشن شدن نظر امام در مورد تعطیلی دانشگاه‌ها هستند. او گفت اگر نظر امام را می‌خواهند ایشان مخالف هستند اما اگر می‌خواهند کار خودشان را بکنند، بروند انجام بدهند. این صحبت باعث شد تا اکثر دانشگاه‌های تهران‌‌ همان شب جلسات را ترک کنند. اما انجمن اسلامی دانشجویان علم و صنعت و تربیت معلم بر سر نظرشان ایستادند و به حرف امام گوش ندادند.» ( مصاحبه با محسن میردامادی )

اما آیت‌الله خمینی با تعطیلی موافق نبود ولی با تداوم وضعیت موجود دانشگاه‌ها نیز به‌شدت مخالف بود. پیام وی آغاز کلید خوردن پروژه تغییر مدیریت و ساختار دانشگاه‌ها در چهارچوب اهداف حکومت بود تا الگوی مورد نظر وی مبنی بر تک‌صدایی در قالب حزب‌الله در دانشگاه‌ها حاکم شود.

با این پیام فعالیت‌های عملی شروع شد و به نظر می‌رسد حزب جمهوری اسلامی اجرای برنامه انقلاب فرهنگی در دانشگاه‌ها را شروع کرد. دانشجویان طرفدار حکومت نیز به صورت جدی‌تر کار را جلو بردند. اما اتفاقاتی باعث شد که شورای مرکزی وقت دفتر تحکیم وحدت در انجام کار مردد شود.

اثنی عشری در این خصوص می‌گوید «شب ۲۷ یا ۲۸ فروردین ۵۹ که قرار بود این کار انجام شود و همه دانشجویان طرفدار تعطیلی دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی در انجمن‌های اسلامی مراکز خود منتظر نشسته بودند. آقای احمدی‌نژاد که به‌عنوان نماینده دانشگاه علم و صنعت در جلسه داخل ساختمان خانه‌های کارکنان سفارت آمریکا در کوچه پشت سفارت بودند، حوالی ساعت هفت بعدازظهر با انجمن تماس گرفته و گفتند این‌کار را نمی‌کنیم. دانشجویان بروند خانه‌هایشان. و دیگر ما احمدی‌نژاد را تا چند روز ندیدیم. اصلاً دانشگاه هم نیامد. من به‌عنوان عضو علی‌البدل بجای او به ستاد رفتم و آنجا بحث‌های مفصلی شد که ذیلاً توضیح می‌دهم اما قبل از آن ذکر این نکته مهم است که آقای مهندس میرحسین موسوی آن زمان سردبیر روزنامه جمهوری اسلامی بودند و با توضیحاتی که ما داده بودیم و احتمالاً صحبت‌هایی که در شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی شده بود، به شدت موافق تعطیلی دانشگاه‌ها آن هم در چارچوبی که برایشان توضیح داده شد، بودند. ایشان به بنده که مسئول روابط عمومی ستاد تعطیلی دانشگاه‌ها هم بودم، گفتند روزنامه و تمام امکاناتش کاملاً در اختیار این‌کار و کلیه اخبار آن را پوشش خواهند داد. آن شب هم چند بار تلفنی تا ساعت ۳ بامداد با هم در تماس بودیم و ایشان منتظر اعلام قطعی تعطیلی دانشگاه از طرف شورای عمومی دفتر تحکیم بودند چرا که می‌بایست روزنامه برای ساعت ۶ صبح چاپ و منتشر می‌گردید...

داخل آن جلسه به‌خاطر آوردن یک پیغام تند و جدی از جانب آقای بنی صدر چه غوغایی بود! وقتی من رسیدم و همانطور که قبلاً گفته شد احمدی‌نژاد غیبش زده بود، از اعضای اصلی فقط یک نفر مانده بود آن‌ هم آقای موسوی نماینده انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تربیت معلم تهران در دفتر تحکیم وحدت. بقیه یا اعضاء علی‌البدل بودند و یا اعضای شورای عمومی. چیزی حدود ۲۰ نفر از ۵۰ نفری که می‌بایست باشند! از موسوی پرسیدم چی شده که قرار شد موضوع منتفی گردد؟ گفت آقای علی خطائی نماینده دانشگاه ملی (شهید بهشتی) حدود ساعت هفت بعدازظهر‌‌ همان روز به جلسه آمد و از طرف رئیس دانشگاه ملی (آقای تقی‌زاده که از دوستان آقای بنی‌صدر بود) از قول جناب بنی‌صدر پیغامی را آورد. پیغام این بود: از آقای بنی‌صدر در اهواز، توسط آقای تقی‌زاده به دانشجویان دفتر تحکیم وحدت بگوئید اگر دانشگاه‌ها را تعطیل کنند، به‌عنوان فرمانده کل قوا، به تهران می‌آیم و وسط زمین چمن دانشگاه تهران، همه را به دار مجازات آویزان می‌کنم! با گفتن این پیغام آقای علی خطائی خود می‌رود و چند نفر دیگر از جمله آقای احمدی‌نژاد و دیگران هم جلسه را ترک کرده و از اقدام برای تعطیلی دانشگاه‌ها منصرف می‌شوند.

محسن میردامادی: انجمن اسلامی دانشجویان علم و صنعت و تربیت معلم بر سر نظرشان ایستادند و به حرف امام گوش ندادند.

وقتی من رسیدم از چیزی حدود ۵۰ نفر که می‌بایست باشند حدود ۲۰ نفر حضور داشتند. بحث‌های مفصلی شد. حتی به داخل سفارت تلفن زدیم که دو نفر از شورای دانشجویان خط امام بیایند. آقای رضا سیف‌الهی از دانشگاه صنعتی شریف و حبیب‌اله بیطرف از دانشگاه تهران آمدند و این دو نفر هم گفتند که این حرکت خلاف خط امام است و آیت‌الله خمینی تأیید نخواهند کرد و به همین دلیل اظهار داشتند چون اکثر شورای مرکزی یا حضور ندارند و یا مخالفند پس حق ندارید اسم دفتر تحکیم وحدت و یا اسم دانشجویان پیرو خط امام را روی خود بگذارید» (ر. ک. ۶)

ابوالحسن بنی‌صدر مخالفت با تعطیلی دانشگاه ها را تأیید می‌کند اما تاکنون سخنی پیرامون تهدید در این خصوص مطرح نکرده است.

علی شکوری‌راد نیز تأیید می‌کند که شورای مرکزی وقت دفتر تحکیم وحدت از اجرای طرح تعطیلی کنار می‌کشد: «روزهای پایانی فروردین‌ ۵۹ هماهنگی‌های لازم بین انجمن‌ها انجام شده بود و حالت انتظاری برای اعضای انجمن‌ها جهت اجرای طرح ایجاد شده بود اما روشن نبود چرا مرکزیت تحکیم وحدت تصمیم به اجرا نمی‌گیرد و به نظر می‌رسید تردیدی به وجود آمده است. در این فاصله و به دنبال این تأخیر، نسخه‌ای از طرح مکتوب دفتر تحکیم توسط یکی از هواداران سازمان مجاهدین خلق از دفتر مرکزی تازه‌تأسیس دفتر تحکیم به سرقت رفت و یک روز صبح توسط آن‌ها این طرح چند صفحه‌ای به حالت افشاگرانه در دانشگاه‌‌ها توزیع و بر دیوار‌ها نصب شد. به دنبال آن دانشگاه‌ها حالت تشنج به خود گرفتند و کلاس‌های درس اکثراً تعطیل شدند.» (ر. ک. ۵)

اما سید‌نژاد ،احمدی‌نژاد را از چهره‌های مهم انقلاب فرهنگی معرفی می‌کند :«بعد از تصرف سفارت، ‌ما به دنبال تشکیل جلسه مجمع عمومی دفتر تحکیم وحدت رفتیم. در جلسه مجمع عمومی بود که دیدگاه‌های مختلفی درباره تسخیر سفارت مطرح شد و بحث‌ها به انقلاب فرهنگی رسید. بیشتر من و آقای احمدی‌نژاد این ایده را مطرح و در خصوص ضرورت آن صحبت کردیم» (ر. ک ۲)

عباس عبدی از دانشجویان پیرو خط امام و عضو سازمان دانشجویان مسلمان دانشگاه پلی‌تکنیک نیز نقش زیادی برای احمدی‌نژاد قائل است و می‌گوید: «اما بخشی از انجمن‌ها مثل انجمن علم و صنعت، گرایش به اسلام سنتی داشتند. به الان آن‌ها نگاه نکنید که زیر تابلوی چه‌گوارا عکس می‌گیرند و با کمونیست‌های آمریکای لاتین هر روز ملاقات می‌کنند و با بی‌خدا‌ترین آدم‌ها رابطه دوستانه دارند. آن‌ها در آن زمان، این‌ها را نجس می‌دانستند و سبیل‌هایشان را مسخره می‌‌کردند. اما بچه‌های سازمان دانشجویان مسلمان با وجود اختلاف نظر با کمونیست‌ها، اهل درگیری با آن‌ها نبودند. مسأله اصلیشان این نبود (عباس عبدی در مصاحبه با شهروند امروز )

البته با بررسی اظهارات مختلف می‌توان نتیجه گرفت احمدی‌نژاد ابتدا از فعالان و انقلاب فرهنگی بوده است اما پس از سیر قضایا و آگاه شدن از نظر مخالف آیت‌الله خمینی با تعطیلی دانشگاه و دیدگاه‌های مخالف دیگر از طرح فوق کنار کشیده است.

احمدی‌نژاد نماینده دانشگاه علم و صنعت غیبش زده بود.

همان‌گونه که قبلاً عنوان شد که طیف چپ دفتر تحکیم وحدت با تعطیلی دانشگاه مخالف بود. عباس عبدی در مصاحبه با شهروند امروز توضیح می‌دهد که دانشجویان پیرو خط امام با تعطیلی دانشگاه موافق نبودند. ( پیشین)

سید‌نژاد نیز بر این واقعیت صحه می‌گذارد: «من در چارچوب رایزنی‌هایم به سفارت هم رفتم و با آقای اصغرزاده از رهبران دانشجویان خط امام و مستقر در سفارت آمریکا مذاکره کردم. با آقای اصغرزاده یک ساعتی صحبت کردم. گزارشی دادم و گفتم که انقلاب فرهنگی یک ضرورت است و برای انجام آن هم باید دانشگاه‌ها تعطیل شوند. آقای اصغرزاده خیلی روشن گفت که من صد در صد مخالف هستم چون هر چه ما در تصرف سفارت داشته‌ایم، شما پنبه خواهید کرد. آقای اصغرزاده گفت که این حرکت شما درست عکس حرکت لانه است و تفرقه ایجاد می‌کند و وحدت گروه‌ها را از بین می‌برد. گفت که امریکا مترصد چنین فرصتی است تا بر اساس فضای آشوب داخلی، عملیاتی نظامی انجام دهد. در ‌‌نهایت هم ایشان گفت که انقلاب فرهنگی بهترین هدیه به آمریکاست و محکم مخالفت کرد.»(ر. ک ۲)

صادق محصولی از اعضاء وقت انجمن اسلامی دانشجویان علم و صنعت هم دلیل مخالفت دانشجویان مستقر در سفارت آمریکا را اینگونه شرح می‌دهد: «بعضی از دوستان دفتر تحکیم که بیشتر فکر می‌کردند که این لانه جاسوسی می‌بایست به صورت مرکزی برای ادامه کار سیاسی آن‌ها ادامه داشته باشد حاضر نمی‌شدند بپذیرند و با انقلاب فرهنگی مخالفت می‌کردند. علت این مخالفت‌ها برای ما روشن بود، آن‌ها فکر می‌کردند که با راه‌اندازی این تز که یک حرکت انقلابی و دانشجویی جدید به نام انقلاب فرهنگی بود، دیگر دکان لانه جاسوسی بسته خواهدشد. زیرا بهره‌برداری سیاسی از آن می‌شد.» (ر. ک ۲)

بدین ترتیب معلوم می‌شود انقلاب فرهنگی و طرح تعطیلی دانشگاه‌ها از سوی اقلیت انجمن‌های اسلامی دانشجویان اجرا شد و به همین دلیل آن‌ها از در تمام بیانیه‌هایی که در آن ایام صادر کردند از عنوان دفتر تحکیم وحدت استفاده نکردند. البته استفاده آن‌ها از انجمن‌های اسلامی دانشجویان بر اساس اصول کار تشکیلاتی نیز درست نبوده است. چون آن‌ها به دلیل اینکه رأی اکثریت را نداشتند نمی‌توانستند از این عنوان استفاده کنند. این امر نشان می‌دهد که اقلیتی محض از دانشجویان از طرح تعطیلی دانشگاه تحت عنوان انقلاب فرهنگی حمایت می‌کردند. البته بین بخشی از اعضاء انجمن‌های اسلامی دانشجویان که مدافع انقلاب فرهنگی نیز بودند در حین اجرای طرح اختلاف پیش می‌آید. عباس عبدی توضیح می‌دهد: «ماجرا از دست آن‌ها در رفته بود و اختلافی بین برخی بچه‌ها مثل آقای آقاجری که مخالف تندروی نیروهای دانشگاه علم و صنعت بود، پیش آمده بود. آمدند با بچه‌های لانه مشورت کردند که بیایید کمک کنید تا قضیه را جمع کنیم. بچه‌های لانه هم مرا معرفی کردند که به عنوان نماینده در جلسات آن‌ها شرکت کنم. بچه‌های اصلی لانه عموماً موافق انقلاب فرهنگی نبودند و آن‌ها آمدند تا نظر اینان را جلب کنند و از حمایتشان برخوردار شوند. من به عنوان نماینده بچه‌های لانه به جمع آن‌ها رفتم و در دو مناظره تلویزیونی در کنار آن‌ها حاضر شدم. در آن مناظره تلویزیونی، من نماینده سازمان دانشجویان مسلمان بودم، آقای آقاجری نماینده انجمن‌های اسلامی دانشجویان بود، دو نفر از دانشجویان وابسته به چریک‌های فدایی خلق و سازمان مجاهدین خلق حضور داشتند.»(ر. ک ۱۶)

ابوالحسن بنی‌صدر: اگر دانشگاه‌ها را تعطیل کنند، به‌عنوان فرمانده کل قوا، به تهران می‌آیم و وسط زمین چمن دانشگاه تهران، همه را به دار مجازات آویزان می‌کنم!

البته پس از شروع درگیری‌ها و حمایت آیت‌الله خمینی از انقلاب فرهنگی و در فضای دو قطبی ایجاد شده بین دانشجویان مدافع حکومت و دانشجویان چپ و مدافع مجاهدین، کلیت دفتر تحکیم وحدت در یک طرف قرار گرفتند و از تغییر در نظام دانشگاه و جمع شدن دفا‌تر گروه‌های سیاسی دگراندیش در دانشگاه دفاع کردند.

فواد تابان از فعالان سازمان پیشگام (هواداران سازمان چریک‌های فدائی خلق) فضای آن دوران دانشگاه‌ها را چنین توصیف می‌کند:«دانشگاه برخلاف جاهای دیگر در اوایل انقلاب فضایی متفاوت داشت. در فاصله انقلاب در سال ۱۳۵۷ت ا شروع انقلاب فرهنگی در سال ۱۳۵۹ در دانشگاه‌های کشور انتخاباتی برگزار شد که اگر نگوییم همه منتخبان، باید تآکید کنم که اکثریت منتخبان را کسانی غیر از دانشجویان طرفدار جمهوری اسلامی که تحت عنوان انجمن اسلامی دانشجویان فعالیت می‌کردند، تشکیل می‌داد.»

آقای تابان می‌افزاید: «در این میان دانشجویان هوادار مجاهدین و فداییان در اکثریت بودند. از طرف دیگر دانشگاه در آن زمان تنها دانشگاه نبود بلکه مکانی برای برقراری ارتباط میان دانشجویان و گروه‌های مختلف مردم بود.».

شروع درگیری‌های خشونت‌بار

دانشگاه تبریز نقطه آغاز اتفاقات تلخی است که منجر به اخراج اساتید و دانشجویان دگراندیش و تعطیلی دانشگاه‌ها می‌شود.

در روز ۲۶ فروردین ۱۳۵۹ هاشمی رفسنجانی در دانشگاه تبریز سخنرانی داشت. سخنرانی وی نیمه‌تمام ماند. گروهی از دانشجویان معترض برنامه سخنرانی وی را مختل می‌سازند. بعد از این واقعه بین ۲۵۰ تا۶۰۰ نفر از دانشجویان و کارمندان هوادار انجمن اسلامی دانشجویان در اعتراض دفتر ریاست ساختمان تبریز را اشغال می‌کنند. این اتفاق منجر به درگیری بین آن‌ها و دانشجویان مخالف می‌شود. آن‌ها خواستار تعطیلی دفا‌تر گروه‌های دانشجویی بودند که مانع اتمام سخنرانی هاشمی رفسنجانی شده بودند. دکتر فاروقی رییس وقت دانشگاه تبریز تصرف‌کنندگان را مورد انتقاد قرار داده و گفت که سرنوشت ۱۲ هزار دانشجو را تابع احساسات چند صد نفر نخواهد کرد.

وی همچنین گفت: «من با اسلامی شدن دانشگاه ها موافق هستم ولی نمی توانم اینگونه اعمال را تأیید کنم. اسلامی شدن دانشگاه ها باید بر اساس مطالعه و بررسی باشد. » (ر.ک. روزنامه کیهان مورخ ۲۸ فروردین ۱۳۵۹، ص ۱)

شورای دانشگاه تبریز از اعضاء سازمان دانشجویان مسلمان و انجمن اسلامی کارگران و کارمندان خواست هر چه زودتر دست از اشغال دانشگاه بردارند. در جریان درگیری ساختمان ریاست چند بار بین موافقین و مخالفین دست به دست شد. تا در ‌‌نهایت با حمایت آیت‌الله اسدالله مدنی، جهاد سازندگی، جامعه روحانیت تبریز، کانون‌های اسلامی اصناف و سپاه پاسداران تبریز هواداران حکومت به طرف دانشگاه آمدند و فضا را به نفع انجمن اسلامی دانشجویان تبریز تغییر دادند. مخالفان چرایی کار را اینگونه توضیح می‌دادند: «دانشجویان در بخش پرسش و پاسخ به افشای هاشمی رفسنجانی پرداختند و به‌دنبال آن رفسنجانی نیز در آنجا تهدید به تصفیه دانشگاه‌ها نمود که با هو کردن دانشجویان مجبور به فرار شد»

فواد تابان، از فعالان سازمان پیشگام: هواداران مجاهدین و فدائیان در انتخابات دانشگاه‌ها در اکثریت بودند

اما نیرو‌های مدافع می‌گویند که به طرف هاشمی رفسنجانی سنگ و یا میله فلزی پرتاب شد و وی مجبور شد برای حفظ امنیت محل را ترک کند.

این اتفاق همچون عاملی شتاب‌بخش باعث جدی شدن اجرای طرح تعطیلی دانشگاه شد که قبلاً با تردید‌هایی در اجرا مواجه شده بود. رصد کردن حوادث نشان می‌دهد که برنامه و اراده‌ای از قبل وجود داشته و از حوادث دانشگاه تبریز به عنوان یک فرصت استفاده شد. البته دکتر محمد ملکی معتقد است که کل حادثه دانشگاه تبریز صحنه‌سازی بوده است. «در روز ۲۷ فروردین ۵۹ وقتی آقای رفسنجانی می‌روند دانشگاه تبریز سخنرانی می‌کنند یک نفر به نام حسن عبدی بلند می‌شود و شروع می‌کند علیه ایشان شعار دادن و خلاصه نظم بر هم می‌ریزد و جلسه به هم می‌خورد. اما بعد‌ها ما فهمیدیم که این‌ها همه برنامه بوده. چون قبل از این جریان هم آقای آیت، دبیر سیاسی حزب جمهوری اسلامی یک نواری را پر کرده بود و گفته بود که دانشگاه‌ها باید تعطیل شود. از‌‌ همان جا بحث بسته شدن دانشگاه‌ها جدی شد و به تهران و شورای انقلاب کشیده شد.» ( ر. ک به: در کوله پشتی هیچ بیگانه ای آزادی برای ما حمل نمی کنند)

واکنش سریع از سوی نیرو‌های حامل انقلاب فرهنگی نشان می‌دهد که آن‌ها آماده ومترصد بهره بردن از فضا بوده‌اند. نمی‌توان انتظار داشت به سرعت و بدون هماهنگی ناگاه نهاد‌های حکومتی به سمت عملی کردن تغییر وضعیت دانشگاه بروند.

به عنوان مثال در‌‌ همان روزی که دانشگاه تبریز متشنج می‌شود. کنفرانسی تحت عنوان رسالت دانشجو و دانشگاه در دانشگاه تهران برگزار می‌شود. کمیته دانشجویی برگزارکننده مراسم طی صدور قطعنامه محور‌های زیر را بیان می‌کند:«ای ملت عزیز ایران بدانید که دانشگاه‌ها که روزی پا به پای روحانیت و همراه با توده‌های مردم در مبارزه به پیش می‌تاخت امروز به گمگشتگی رسیده است. موج افکار گوناگون سفارشی و سرمایه‌گذاری‌های فکری و سیاسی اجنبی بر روی این قشر باعث به‌وجود آمدن گروه‌های مختلف و پوسیده شدن عده‌ای از درون گشته تا جایی که سایه سیاه و تیره خونریزی‌ها در این محیط مقدس نمایان شده است. بدینوسیله ما دست نیاز به پیشگاه امت دراز کرده و از آن‌ها می‌خواهیم برای تحقق این پیام امام که فرمودند باید انقلابی اساسی در تمام دانشگاه‌های سراسر ایران [کرد]، به‌پا خیزید.

محور‌ها:
۱- اجرای انقلابی اساسی در دانشگاه‌ها حتی به قیمت تعطیلی و یا تعلیق
۲- تصفیه اساتید شرق در ارتباط شرق و غرب. فقط تصفیه‌ها محدود به اساتیدی که با رژیم گذشته همکاری می‌کردند، نشود.
۳- کلیه علوم و فنون از درون مکتب رهایی بخش اسلام الهام بگیرد و دانشگاه اسلامی شود
۴- جلوگیری از بد آموزی‌های رژیم گذشته در دانشگاه نظیر مدرک گرایی، عدم ارتباط بین دین و علم، جدایی دین از سیاست، جدایی دانشجو از توده مردم. اتکاء صرف دانشجو به اشتغال
۵- کنار گذاشتن مکاتب شرقی و غربی
۶- اختصاص اوقاتی از تلویزیون به دانشگاه‌ها
در پایان از آیت‌الله منتظری خواستار نظارت بر دانشگاه‌ها شدند. آیت‌الله منتظری به این نشست پیام داده بود. »(ر.ک به: روزنامه جمهوری اسلامی مورخ ۲۸/۰۱/۱۳۵۹ شماره ۲۵۶ ص ۷)

علی اکبر معین‌فر: کار غلط را نباید با کار غلط پاسخ داد.

روزنامه چمهوری اسلامی از روز ۲۷ فروردین حرکتی را برای طرح ضرورت دگرگونی در دانشگاه‌ها شروع می‌کند. این روزنامه در مصاحبه اختصاصی با حجت‌الاسلام دکتر محمد جواد باهنر از وی در خصوص طرح‌های موجود برای رهایی دانشگاه از وابستگی می ‌پرسد و وی در جواب می‌گوید: «متأسفانه در زمینه فرهنگی کار فوق‌العاده‌ای انجام نشده، دانشگاه‌های ما هنوز نتوانسته‌اند برنامه‌ریزی و دگرگونی متناسب با انقلاب و فرهنگ انقلاب اسلامی را انجام دهند و ضرورت دارد یک دگرگونی اساسی در کل دانشگاه‌های ما به‌وجود بیاید ولو به قیمت اینکه مدتی دانشگاه‌ها تعطیل باشد. تا اینکه برنامه ریزی و سازماندهی جدیدی در کل نظام متناسب با حرکت انقلابی ما و نیاز‌های آینده ما داشته باشیم.» (ر. ک به: روزنامه جمهوری اسلامی مورخ ۲۷/۰۱/۱۳۵۹ شماره ۲۵۶ ص ۵)

باهنر همچنین در مصاحبه ای دیگر با روزنامه کیهان فاش می کند که در خصوص چگونگی تحقق انقلاب فرهنگی در شورای انقلاب اختلاف نظر [وجود داشته] است.

«در زمینه تعطیلی دانشگاه ها اطلاع رسمی در دست نیست. اما زمزمه هایی بوده مبنی بر اینکه گروه‌های اسلامی دانشگاه ها معتقدند که دانشگاه باید متناسب با نیازهای انقلاب اسلامی تغییر کند و نظام و سیستم تازه‌ای در آنجا پیاده شود. در زمینه تغییر دو نظر وجود دارد. یکی اینکه دانشگاه‌ها به همین طریق ادامه بدهند و به‌تدریج برنامه‌ریزی‌های تازه انجام شود و کادرهای مناسب انتخاب شود که احتیاج به درازمدت دارد که در واقع یک رفورم در دانشگاه‌ها‌ست. اما طریقه دوم این است که دانشگاه برای مدتی تعطیل شود و دانشجویان به فعالیت‌های انقلابی در نهضت سوادآموزی و جهادسازندگی و ... بپردازند و در فاصله‌ای که یک سال [به درازا] می‌کشد فراغی باشد تا بتوانند برنامه دقیقی برای تغییرات اساسی در دانشگاه ها پیاده کنند.»

وی در خصوص طرح این مسئله در شورای انقلاب می‌گوید : " به طور رسمی هنوز مطرح نشده است. اما در حاشیه مذاکرات شورا مطرح شده و در سال گذشته نیز ضمن مذاکراتی که در این مورد داشتیم آخرین تصمیم مبنی بر این نبود که دانشگاه‌ها به همان وضعی که دارند کار خود را ادامه دهند" (ر. ک. روزنامه کیهان مورخ ۲۸ فروردین ۱۳۵۹، ص ۲)

سید علی خامنه‌ای: این گروه‌هایی که در دانشگاه‌ها لانه کرده‌اند و علیه حکومت اسلامی در حال ضربه زدن هستند باید دانشگاه‌ها را تخلیه بکنند.

بدین‌ترتیب زمزمه تعطیلی دانشگاه‌ها توسط روزنامه جمهوری اسلامی پخش می‌شود. البته این بحث در‌‌ همان روز‌ها توسط نشریه سازمان مجاهدین خلق افشاء شده و تنش‌هایی را در درون دانشگاه‌ها ایجاد کرده بود.

روزنامه جمهوری اسلامی در روز ۲۸ فروردین خبر می‌دهد دانشجویان مسلمان تبریز اداره دانشگاه را بر عهده گرفتند.

اثنی عشری توضیح می‌دهد در شب چهارشنبه ۲۸ فروردین نمایندگان انجمن‌های اسلامی دانشجویان در محل سکونت کارکنان سفارت آمریکا که در اختیار دفتر تحکیم وحدت قرار گرفته بود، جلسه داشتند که ابتدا محمود احمدی‌نژاد طی تماس تلفنی اطلاع می‌دهد که طرح منتفی است و اعضاء به منزلشان بروند. همچنین برخی از انجمن‌ها پس از اطلاع از مخالفت شدید ابوالحسن بنی‌صدر جلسه را ترک می‌کنند. همچنین رضا سیف‌اللهی و حبیب بی‌طرف نیز نظر مخالف دانشجویان خط امام مستقر در سفارت آمریکا را منتقل می‌کنند و متذکر می‌شوند که آیت‌الله خمینی نیز تعطیلی دانشگاه را تأیید نمی‌کند. از این رو اکثریت اعضاء شورای تهران و مرکزی دفتر تحکیم وحدت از جلسه خارج می‌شوند. اما اقلیت باقی‌مانده که عمدتاً از دانشگاه‌های علم و صنعت و تربیت معلم بودند حدود ساعت ۳ صبح ۲۹ فروردین ۱۳۵۹ تصمیم به بستن دانشگاه‌ها می‌گیرند. موضوع را به میر حسین موسوی اطلاع می‌دهند که منتظر خبر آنان بود. (ر. ک ۶) بدین‌گونه تیتر اول روزنامه جمهوری اسلامی در روز ۳۰ فروردین می‌شود: «با تغییر بنیادی نظام آموزشی استعماری در مراکز آموزشی و واژگونی سیستم اسلام‌زدایی در دانشگاه‌ها، انقلاب فرهنگی آغاز می‌شود.» (روزنامه جمهوری اسلامی مورخ ۳۰/۰۱/۱۳۵۹ شماره ۲۵۶، ص ۱)

در فردای روزی که اتفاق دانشگاه تبریز رخ می‌دهد موضوع تعطیلی دانشگاه‌ها در شورای انقلاب مطرح می‌شود.

شورا در زمینه جمع کردن ستاد گروه‌های سیاسی و اعلام شورای انقلاب فرهنگی در دانشگاه‌ها تصمیم می‌گیرد. همچنین نیرو‌های وابسته به حزب جمهوری اسلامی صحبت تعطیلی دانشگاه را پیش می‌کشند. ابوالحسن بنی‌صدر که بعد از بازگشت از سفر خوزستان وارد جلسه شورای انقلاب می‌شود. وی مدعی است که نظر مخالفش با تعطیلی دانشگاه را در جلسه مطرح می‌کند و هشدار می‌دهد که در صورت تعطیلی استعفا می‌دهد و تلویحاً این طرح را به منزله توطئه علیه خودش به‌شمار می‌آورد. قرار می‌شود در این خصوص با آیت‌الله خمینی مشورت کنند. اعضاء شورا به قم می‌روند. هاشمی رفسنجانی در حضور آقای خمینی مخالفت بنی‌صدر را پیش می‌کشد و می ‌گوید وی در این صورت استعفا می‌دهد. آیت الله خمینی می‌گوید خبر ایشان نباید استعفا بدهد و در مجموع مقرر می‌گردد که دانشگاه تعطیل نشود. فقط دفا‌تر گروه‌های سیاسی جمع شود و شروع انقلاب فرهنگی اعلام گردد. رئیس جمهور نیز مأمور اجرای این مصوبه می‌شود. (ر.ک به: توضیحات بنی صدر در مورد انقلاب فرهنگی)

همچنین بنی صدر مدعی است که در شورای انقلاب خطاب به اعضاء حزب جمهوری اسلامی گفته است:«شما برنامه‌ کارتان زدن رئیس‌جمهور است. صریح حرف بزنید. دیگر اسلامی کردن دانشگاه یعنی چه؟ شما اگر قرار است دانشگاه را اسلامی کنید اول خودتان مسلمان شوید و اقلاً دروغ را ترک کنید.» (ر.ک. درس تجربه، در گفت‌وگو با حمید احمدی. خاطرات ابوالحسن بنی‌صدر، اولین رییس جمهوری ایران (انتشارات انقلاب اسلامی. ۱۳۸۰، ص ۱۱۳)

البته قبل از حضور بنی‌صدر ،موضوع تعطیلی دانشگاه‌ها در شورای انقلاب مطرح شده بود و مهندس بازرگان در مقابل اصرار اعضاء وابسته به حزب جمهوری اسلامی شورا گفته بود: « شما (حزب جمهوری) می‌خواهید سر بنی‌صدر را ببرید. اقلاً صبر کنید که از جبهه برگردد و بعد این‌کار را بکنید»

علی اکبر معین‌فر وزیر نفت وقت در واکنش به درگیری‌های دانشگاه تبریز می‌گوید: « به نظر من سلب آزادی از سخنران و شلوغ کردن جلسه سخنرانی کار غلطی است حالا از جانب هر گروهی باشد ولی پاسخ آنها که اداره دانشگاه را افراد مخالف آنها در دست بگیرند هر چقدر هم که حسن نیت داشته باشند. درست نیست. کار غلط را نباید با کار غلط پاسخ داد» (ر. ک. روزنامه کیهان مورخ ۲۸ فروردین ۱۳۵۹ ص ۲)

سید علی خامنه‌ای در خطبه‌های نماز جمعه تهران در روز ۲۷ فروردین آتش تهیه را می‌ریزد. او که در هفته‌های پیش نظر روشنی در خصوص انقلاب فرهنگی نداده بود، این‌بار ضمن حمله شدید به دانشجویان چپ از ضرورت جمع شدن ستاد‌ها در دانشگاه‌ها می‌گوید و البته در آخر از دانشجویان می‌خواهد که اقدامی انجام ندهند و بگذارند دولت مصوبه انقلاب فرهنگی را اجرا کند. فراز‌هایی از سخنان وی به‌شرح زیر است:

«کسانی که در دانشگاه‌ها درس می‌خوانند یا درس داده‌اند گواهی می‌دهند نظام دانشگاهی ما‌‌ همان نظام دانشگاهی رژیم گذشته است. امروز دانشگاه ما به‌جای اینکه محلی برای پرورش افکار اسلامی باشد متأسفانه حتی جوانان مسلمان ما، که اکثریت قاطعی را در دانشگاه‌ها حائز هستند این فرصت را نمی‌یابند تا اسلام را در دانشگاه‌ها بگویند، بیاموزند و ترویج کنند. حداقل انتظاری که ملت دارد این است که این دانشگاه لااقل زمینه رشد اندیشه‌های اسلامی را فراهم کند نه اینکه با آن مخالفت هم بکند. نه اینکه گروه‌های ضد اسلامی این فرصت ر ا پیدا بکنند که دانشگاه‌ها را پایگاه حمله به جمهوری اسلامی قرار بدهند، نه اینکه ضد انقلابی که تا دیروز در خدمت آریامهر بوده امروز یک نقاب چپ به صورت بزند با شعار‌های چپ روانه و چپ‌گرایانه در صحنه دانشگاه ظاهر بشود و جلوی هر فعالیت درست اسلامی در هر کلاس ر ا بگیرد. و نه آنکه یک گروهی که معلوم نیست از کجا جوشیده است به کدام ابرقدرت متصل است البته نامش چپ است و این نام دروغینی است با ۱۷ نفر پنجاه اتاق را در یک دانشگاه بگیرد. (...) پیام امام را آنچنان تعبیر کند و آنچنان بگوید که شایسته خود اوست.

جوانان دانشجو، دختر و پسر مسلمان دیگر نمی‌توانند این وضع را تحمل کنند. نمی‌توانند ببینند یک استاد مخالف و دشمن با اسلام سر کلاس درس به اسلام توهین می‌کند. نمی‌تواند ببیند ستاد گروه‌های مسلح ضد جمهوری اسلامی سازماندهیشان را در داخل دانشگاه بکنند. دانشگاه‌های تهران که ملت پول آن را می‌دهند می‌شود مرکزی که یک عده‌ای را به بندر ترکمن و یک عده دیگر را به کردستان بفرستند.

انشاء‌الله بزودی رئیس جمهور و شورای انقلاب تصمیماتی را که به‌فرمان امام و بر اساس رهنمود‌های ایشان گرفته‌اند اعلام می‌کنند. این گروه‌هایی که در دانشگاه‌ها لانه کرده‌اند و علیه حکومت اسلامی در حال ضربه زدن هستند باید دانشگاه‌ها را تخلیه بکنند. اگر این مراکز که مراکز فسادی شده است را به صاحبان اصلی آن یعنی ملت برنگردانند، این ملت خود خواهد رفت و این مراکز را پاکسازی خواهد کرد. و این دشمنان ملت و جمهوری اسلامی و همکاران دانسته و یا ندانسته امپریالیسم را از آنجا بیرون خواهند کرد. این تصمیم قاطعی است که رهنمودش را امام امت در پیام نوروزی دادند و شورای انقلاب و رئیس جمهور را مسئول اجرای آن کردند. دانشجویان برادران و خواهران مسلمان شما حق دارید ناراحت باشید که پرچم داس و چکش در دانشگاه بالا برود. اما سعی کنید از دولت که مسئول انجام این ابتکار است پیشی نگیرید و اقدامی نکنید. بگذارید مسئولان دولتی خودشان اقدام خواهند کرد. بگذارید کار‌ها به آرامی جلو برود. آشوب نشود فضا چندقطبی نشود. دشمن همین اضطراب و آشفتگی را می‌خواهد.» (ر. ک به: روزنامه جمهوری اسلامی مورخ ۳۰/۰۱/۱۳۵۹ شماره ۲۵۶ ص ۱۰)

در‌‌ همان روز بر اساس تصمیم جمعی از اعضاء انجمن‌های اسلامی دانشجویان، انجمن اسلامی تربیت معلم و علم و صنعت با بستن زنجیر جلوی درب دانشگاه اقدام به تعطیلی دانشگاه می‌کنند.
در دانشگاه علم و صنعت دانشجویان مدافع تعطیلی دانشگاه صبح زود ساعت هشت درب دانشگاه را می‌بندند و مانع ورود دانشجویان مخالف می شوند. این مسأله باعث درگیری در دانشگاه و زخمی شدن چند نفر می‌شود. یکی از اعضاء انجمن اسلامی دانشگاه علم و صنعت ماجرا را این چنین توضیح می‌دهد: « به دنبال پیام امام امت که انقلابی اساسی باید در تمام نهاد های کشور انجام شود و چون دانشگاه بزرگ‌ترین نقش را در اوج و یا ذلت جامعه دارد، دانشگاه‌ها باید زودتر از همه در آنها انقلاب شود. درحال حاضر نیرو هایی هستند که در مقابل انقلاب قرار گرفته‌اند و با تعطیلی دانشگاه مخالفند زیرا پایگاه توده‌ای ندارند و اعضاء خود را از میان دانشجویان انتخاب می‌کنند. گروه‌هایی مانند مجاهدین، چریک‌های فدائی خلق و پیکار می‌ترسند با تعطیلی دانشگاه‌ها که در حقیقت سیستم آمریکایی و غیر اسلامی بر آنها حکمفرماست پایگاه خود را از دست بدهند ... پس از وقایع پلی‌تکنیک و تبریز احتمال می‌دادیم که اینها ساعت هشت صبح در دانشگاه ضمن اشغال به تحصن دست بزنند و ما تنها فکرمان این بود که جلوی اینکار ر ا بگیریم و از درگیری جلوگیری کنیم. حتی از ورود کمیته به دانشگاه جلوگیری کردیم. ما معتقد هستیم برای تغییر نظام آموزشی دانشگاه باید دانشگاه‌ها تعطیل و سپس با حضور اساتید متعهد متخصص و دانشجویان مؤمن به انقلاب به بررسی این نظام بپردازیم.» (ر.ک. روزنامه کیهان مورخ ۳۰/۰۱/۱۳۵۹ ص ۳)

در دانشگاه تربیت معلم تلاش برای ممانعت از ورود دانشجویان موجب درگیری بین آن‌ها و مخالفین تعطیلی دانشگاه می‌شود. در این درگیری دانشجویان مخالف موفق می‌شوند ساختمان مدیریت دانشگاه را باز پس بگیرند.‌ این امر باعث تداوم کشمکش می‌شود.

تا اینکه یکسری از افرادی که در نماز جمعه تهران شرکت کرده بودند به حمایت دانشجویان مسمان به دانشگاه تربیت معلم می‌روند. با حضور آن‌ها برخورد‌ها شدید‌تر می‌شود و سلاح‌های سرد مورد استفاده قرار می‌گیرد. در درگیری‌ها فردی بنام پرویز ستاری کشته می‌شود. پرویز ستاری مأمور پلیس راه تهران در گروه کنترل راه‌های کرج بود. او برای شرکت در نماز جمعه و دیدار با خانواده خود به تهران آمده و بعد از نماز همراه با مردم به سمت دانشگاه تربیت معلم به‌راه افتاده بود. او عصر جمعه به نحو مشکوکی به قتل رسید. مسئولان بیمارستان سینا اعلام داشتند که وی قبل از رسیدن به بیمارستان فوت کرده است. در جیب وی تنها اعلامیه‌ای از حزب جمهوری اسلامی وجود داشت. هویت وی ابتدا نا‌معلوم بود. اما پدرش او را در پزشک قانونی شناخت. پدر وی عباسقلی ستاری علیه مجاهدین خلق و فدائیان خلق اعلام جرم کرد. (روزنامه جمهوری اسلامی مورخ ۱/۰۲/۱۳۵۹ ص ۱۰)

گروه‌های دانشجویی دگراندیش دانشگاه تربیت معلم انجمن اسلامی دانشجویان را متهم می‌کنند که با آوردن گروه‌های فشار از بیرون جو را به سمت تشنج و خشونت فیزیکی برد. اما انجمن اسلامی این اتهام را رد کرد و طی بیانیه‌ای اظهار داشت:«مردم پس از نماز جمعه ۲۹ فروردین به صورت خودجوش به طرف دانشگاه آمدند. نمایندگان انجمن اسلامی با بلندگو به داخل مردم رفته و یا تاکید بر پیام امام و شورای انقلاب خواستار ترک منطقه و عدم ورود به دانشگاه شدند. اما مردم می‌گفتند که باید پلاکارد‌ها و تابلو‌های گروه فدائی و مجاهد پایین بیاید. آن‌ها ابتدا قبول کردند بعد گفتند نه. ناگهان میلیشیای مجاهدین به مردم حمله کرد و با چوب و سنگ و سلاح سرد به جان مردم افتادند. موضع انجمن ترک مخاصمه ودرگیری و دعوت طرفین به آرامش بود. سپاه وارد شد. نمایندگان مجاهدین و فدائی‌ها گفتند حمله‌کنندگان تا دو کیلومتر عقب بروند ما دفا‌تر را تخلیه می‌کنیم. سپاه قبول کرد اما ان‌ها نپذیرفتند و گفتند این طوری دانشگاه تعطیل می‌شود. دوباره مردم حمله کردند تا اینکه کمیته وارد شد و قضایا پایان یافت. »(ر. ک به: روزنامه جمهوری اسلامی، ۳ اردیبهشت ۱۳۵۹ ص ۵)

آن‌ها مجاهدین خلق را متهم به تحریک مردم می‌کردند و می‌گفتند از چند روز قبل آماده این برخورد بودند و غذا و مهمات جمع کرده بودند. اما سازمان مجاهدین خلق این ادعا را رد کرد.

روزنامه جمهوری اسلامی با درج عکس‌هایی گروه‌های خلقی را مسئول خشونت‌های فیزیکی معرفی کرد. روزنامه مجاهد و نشریات گروه‌های چپ دانشجویی نیز حملات را متوجه چماقداران حزب‌الله کردند.

در دانشگاه علم وصنعت نیز مجدداً درگیری رخ داد اما به‌شدت تربیت معلم نبود. جامعه اسلامی دانشگاه علم و صنعت، ضمن تأیید خواست‌های انجمن اسلامی دانشجویان علم و صنعت در جهت اسلامی کردن نظام آموزشی کشور، از مردم غیور تهران خواست از آنجایی که از طرف سازمان‌های منحرف طرح‌ریزی در دانشگاه علم و صنعت شده است، لذا ضمن هوشیاری کامل، دانشجویان متعهد را در دانشگاه‌ها تنها نگذارند. ابن فراخوان باعث حضور نیرو‌های حزب‌الله در دانشگاه علم و صنعت و حمایت از تعطیلی دانشگاه شد.

در تاریخ ۲۹ فروردین ۱۳۵۹ گروهی از دانشگاه تهران به سمت پلی‌تکنیک راهپیمایی کردند و شعار‌هایی مبنی بر تصفیه دانشگاه می‌دادند. انجمن دانشجویان مسلمان و گرو ه‌های پیشگام و دمکرات و چند گروه دیگر از چند روز قبل در دانشگاه بودند و به همین مناسبت هنگامی که این گروه‌ها قصد ورود به پلی تکنیک را داشتند درگیری‌هایی بوجود آمد که طی آن دو نفر مجروح شدند. و به دلیل مقاوم تشدید دانشجویان مستقر آن‌ها نتوانستند وارد دانشگاه شوند و لذا به طرف دانشکده توانبخشی رفتند و توانستند انجا را تصرف کنند. پس از ورود به دانشگاه دفتر انجمن دانشجویان مسلمان را اشغال کرده وسایل آن را بیرون ریختند. بعد از دو ساعت نیرو‌های سپاه پاسداران وارد شده و با اخراج اشغالگران کل دانشگاه را در دست گرفتند. (ر. ک. روزنامه کیهان مورخ ۳۰/۰۱/۱۳۵۹ ص ۳)

در دانشگاه‌های تهران عمدتا دانشجویان مخالف تعطیلی زنجیره‌های انسانی مقابل درب ورودی دانشگاه تشکیل داده بودند تا مانع ورود اشغالگران از بیرون شوند.

آیت الله محمد رضا مهدوی کنی مسئول کمیته‌های انقلاب اسلامی ضمن تأکید بر سپردن انتظامات دانشگاه‌ها به شهربانی و کمیته‌ها گفت: «مأموران انتظامی و پاسداران در خارج دانشگاه مستقر شده‌اند تا عبور و مرور افرادی را که از خارج وارد دانشگاه می‌شوند کنترل کنند. پاسداران و مأموران انتظامی در موقع بروز حوادث ناگوار در داخل دانشگاه‌ها بدون اسلحه وارد دانشگاه بشوند و از تشنج جلوگیری کنند. ما در موارد خیلی بحران که امیدوارم پیش نیاید می‌توانند با خود اسلحه هم حمل کنند.» (ر. ک. روزنامه کیهان مورخ ۳۰/۰۱/۱۳۵۹ ص ۳)

در همین زمینه:
:: بازخوانی انقلاب فرهنگی – ۱::

بازخوانی انقلاب فرهنگی - ۱

Sat, 12 May 2012 22:05:39 +0000

انقلاب فرهنگی: پروژه‌ای سیاسی ، اقدامی دانشجویی یا دیدگاهی نظری؟

علی افشاری

علی افشاری - انقلاب فرهنگی یکی از مهم‌ترین رویداد‌های سیاسی و دانشگاهی پس از انقلاب است. آثار و نتایح مخرب آن هنوز باقی مانده. اما پیرامون چگونگی وقوع این رویداد هنوز تحلیلی جامع و مستند به واقعیت‌ها ارائه نشده. مهم‌ترین مانع نبود اطلاعات دست اول و مدارک معتبر برای کشف کل ماجراست. هنوز سویه‌هایی از این رویداد مبهم و تاریک مانده است.

انقلاب فرهنگی در دانشگاه‌ها را می‌توان در سه مرحله دسته‌بندی کرد: بسط تئوریک ضرورت دگرگونی انقلابی در نظام آموزشی دانشگاه، تلاش برای تعطیلی دانشگاه و بیرون کردن گروه‌های دانشجوی دگراندیش از دانشگاه، تعطیلی دانشگاه و تأسیس ستاد انقلاب فرهنگی.

در ادامه کوشش می‌شود تا با بازخوانی ماجرای انقلاب فرهنگی در دو مرحله فوق، تصویری حتی‌المقدور نزدیک به واقعیت ارائه گردد و نقش افراد و گروه‌ها نیز در برخوردی واقع‌بینانه و به‌دور از حب و بغض و سمت‌گیری‌های سیاسی مشخص شود.

تئوری‌پردازی در خصوص ضرورت تغییر بنیادی نظام آموزشی دانشگاه

از فردای انقلاب ضرورت تغییر بنیادین نظام آموزشی دانشگاه در بین نیروهای انقلابی مطرح شد و به‌تدریج گسترش یافت. در این دیدگاه اکثر گرایش‌های انقلابی اعم از چپ، لیبرال و مذهبی متفق‌القول بودند که نظام آموزشی دانشگاه ایراد دارد و باعث وابستگی به غرب می‌شود. در واقع نظام آموزشی دانشگاه پایگاه فرهنگی امپریالیسم است. دروس به نحوی تنظیم شده است که با نیاز‌های بومی و محلی کشور سازگاری ندارد و باعث می‌شود تا وابستگی اقتصادی و تکنولوژیک تثبیت گردد.

علی افشاری، از اعضای شورای مرکزی دفتر تحکیم وحدت در دوران اصلاحات، فعال سیاسی و مدنی

دکتر محمد اسلامی نخستین فردی بود که به طور مشخص طی یک سخنرانی در دبیرستان البرز تهران پیشنهاد انقلاب فرهنگی را مطرح ساخت. وی با بیان نکاتی در خصوص «فرهنگ توحیدی» و «فرهنگ شرک» ضرورت انقلاب فرهنگی برای عرضه اسلام و ساختن یک جامعه الگو را مطرح ساخت. (ر. ک به روزنامه کیهان مورخ ۲۰/۱۲/۱۳۵۷، ص ۶)

سخنرانی شمس آل‌احمد در دانشگاه تهران پیرامون هنر و انقلاب نمونه دیگری است که انقلاب فرهنگی با رویکرد توجه به اسلام را برجسته می‌سازد. وی با حمله به سیاست‌های فرهنگی نظام پهلوی، هنر در آن دوره را حلوا و نان دانسته و سپس از ضرورت «انقلاب فرهنگی» سخن به میان آورد. او اظهار داشت:

«انقلاب فرهنگی با انقلاب اجتماعی و کشاورزی فرق می‌کند. فرصت یک نسل لازم است. انقلاب ما نیازمند یک انقلاب فرهنگی است و نیازمند این است که شیفتگی نسبت به هر چه همسایه داشت را از خود دور کنیم؛ و این شیفتگی را از دست بدهیم باید متوجه گنجینه‌های خود باشیم. اروپا اروپا نشد مگر به این مرحله از خود‌شناسی در رنسانس رسید. تو باید فرهنگ خود را بشناسی همه ما تصور می‌کنیم که در بسیاری از علوم ما هنرمند نداریم. در صورتی که آگوست کنت را می‌شناسیم اما همتای او ابن خلدون را نمی‌شناسیم و حتی به مقام ابن‌سینا که ۱۴۰۰ سال پیش علم روان‌شناسی را با چنان تبحری عرضه می‌کرد آگاهی نداریم. تمام اسلام‌شناسان و ایران‌شناسان ایرانی و اسلامی را همواره همدوش و همردیف به‌کار برده‌اند و این وظیفه تو اندام عصبی جامعه است که به‌ خودسازی خودت به عنوان وظیفه انقلابی نگاه کنی.» (ر. ک. روزنامه کیهان مورخ ۰۳/۰۸/۱۳۵۸، ص ۹)

همچنین نظام دانشگاه بخشی از فرهنگ طاغوتی و ضد انقلابی تصور می‌شد. این سخن گوهرالشریعه دستغیب گویاست که می‌گوید: «حفظ نظام محمد رضا خانی دانشگاه‌ها، پلی برای رجعت امپریالیزم است.» (ن. ک به روزنامه جمهوری اسلامی، مورخ ۰۶/۰۱/۱۳۵۹، ص ۱۱) این نگرش باعث شد تا اجماعی در خصوص تغییر نظام آموزشی دانشگاه به‌وجود بیاید. اما پیرامون چگونگی عملی کردن این‌کار اختلاف نظر وجود داشت. دولت موقت در راستای سیاست گام به گام معتقد به روش‌های اصلاحی و تدریجی بود. بنابراین تا زمانی که این دولت سر کار بود نظام دانشگاهی سابق تداوم یافت. همچنین گرفتاری و مشغولیت‌های مختلف باعث شد تا اصلاح نظام آموزشی دانشگاه‌ها اولویت نیابد و با تأخیر مواجه شود. تغییراتی که صورت گرفت فعال شدن گروه‌های سیاسی در دانشگاه‌ها و کسب امکاناتی چون اتاق، تلفن، تابلو و نشریه و... بود.

همچنین در برخی دانشگاه‌ها مانند دانشگاه تهران شورا‌هایی متشکل از اساتید، دانشجویان و کارمندان برای اداره دانشگاه انتخاب شدند؛ از تدریس برخی اساتید هم که متهم به همکاری با ساواک و رژیم گذشته بودند جلوگیری شد. این ممانعت‌ها نظم و شیوه معین نداشت و هرج و مرج ماه‌های اولیه بعد از انقلاب بر آن حاکم بود. برخی از محذوفین انقلاب فرهنگی در آن دوره معتقد به پاکسازی اساتیدی بودند که با دربار و یا نهادهای دولتی همکاری کرده بودند.

در کنار این دیدگاه، نظر دیگری نیز وجود داشت: چون انقلاب اسلامی است، دانشگاه نیز باید کارکرد مکتبی و ایدئولوژیک پیدا کند. حامیان این نظر متنوع بودند. روحانیون و سنت‌گرایان مهم‌ترین دسته بودند که فرصت را برای مهار و به زیر کشیدن رقیب دیرینه مساعد می‌دیدند. برخی از آن‌ها دانشگاه را مرکز فساد فکری می‌دانستند و به علوم جدید به عنوان تهدید می‌نگریستند. آن‌ها سودای تعطیلی علوم انسانی در دانشگاه‌ها را در سر می‌پروردند. در نگاه شمار قابل اعتنایی از روحانیت، حوزه باید دانشگاه‌ها را تحت کنترل بگیرد تا مانع ترویج و تولید افکار ضد اسلامی شود. دسته دیگر که نظرشان در حزب جمهوری اسلامی منعکس می‌شد در چهارچوب نظام ایدئولوژیکی که می‌خواستند پس از انقلاب ایجاد کنند برای دانشگاه و به‌خصوص علوم انسانی رسالت ترویج اندیشه و هویت اسلامی را قائل بودند.

در کنار این دسته بودند دیدگاه‌های دیگری چون دکتر سروش، دکتر سحابی، دکتر بنی صدر، مهندس سحابی و یازرگان که از دید آنان دانشگاه اسلامی دانشگاهی بود که در آن علم، تولید نظر، پژوهش و خلاقیت به منصه ظهور می‌رسد ونیرو‌های اسلامی فرصت پیدا می‌کنند تا دیدگاه‌های دینی خود را بدون محدودیت ترویج دهند و حقانیت بینش اسلامی را بر مکاتب کمونیستی و لیبرالی نشان می‌دهند. البته آن‌ها به علوم اسلامی باور نداشتند.

همچنین در شورای انقلاب حساسیت نسبت به بالادستی گروه‌های چپ کمونیستی در دانشگاه‌ها ایجاد شده بود. در یکی از جلسات شورای انقلاب پیش از شروع سال تحصیلی ۵۹-۵۸ آیت‌الله دکتر بهشتی معتقد بود: «گروه‌های مخالف مسیر انقلاب، ممکن است از تجمع در دانشگاه‌ها و مدارس در جهت اهداف خود، بهره‌برداری کنند، طبعاً باید پیش‌بینی لازم در این امر را داشت.» اما دکتر بنی‌صدر مخالفت می‌کند و در پاسخ می‌گوید: «اگر دانشگاه تعطیل شود، عملاً در دست چپی‌ها قرار می‌گیرد.»

سپس صادق قطب‌زاده چنین می‌گوید: «چپی‌ها، طرح وسیعی را برای دانشگاه‌ها و مدارس دارند و می‌خواهند در هفته اول شروع سال درسی، همه را به اعتصاب و شورش بکشانند.»

هاشمی‌رفسنجانی: جلوی شلوغی دانشگاه‌ها را می‌توان گرفت فقط کافی است عده زیادی از بچه مسلمان‌ها تهران باشند، آنگاه از انقلاب دفاع خواهند کرد

هاشمی‌رفسنجانی هم می‌گوید: «جلوی شلوغی دانشگاه‌ها را می‌توان گرفت فقط کافی است عده زیادی از بچه مسلمان‌ها تهران باشند، آنگاه از انقلاب دفاع خواهند کرد.»

اکثریت اعضای شورای انقلاب (همسو با حزب جمهوری اسلامی)، اعتقاد دارند دانشگاه کاملاً در دست گروه‌های مخالف قرار گرفته و وضع به مرحله خطرناکی رسیده است. هاشمی رفسنجانی ‌ پیشنهاد جلوگیری فوری از آشوب‌ها و اصلاح ساختاری دانشگاه را مطرح می‌‌کند. در پاسخ به انتقادات که ممکن است این طرح با محالفت گسترده گروه‌های دانشجویی همراه شود پاسخ می‌دهد: «بگذارید آن‌ها شلوغ کنند... آن وقت جلوی مردم آن‌ها را تخطئه می‌کنیم. جلوگیری از کار گروه‌ها کاملاً ممکن است، می‌شود از شلوغی جلوگیری کرد. ما هم که از خشونت نمی‌ترسیم. امروز شروع شود، بهتر از سه ماه دیگر است.» (ن. ک به تسخیر دژ مارکسیست‌ها و تعطیلی دانشگاه‌ها)

این فضا زمینه را برای مرحله دوم که پروژه‌ای سیاسی بود مساعد ساخت. نیرو‌هایی که تعطیلی دانشگاه و انقلاب فرهنگی از انتساب غرب‌زدگی به نهاد و نظام دانشگاه بهره زیادی بردند و از ایده ضرورت انقلاب آموزشی در دانشگاه سوء‌استفاده کردند.

اخراج خشونت‌بار و خونین گروه‌های دانشجویی دگراندیش و تعطیلی دانشگاه‌ها

این مرحله از ۲۶ فروردین ۱۳۵۹ با تصرف ساختمان دانشگاه تبریز توسط دانشجویان عضو انجمن اسلامی دانشگاه تبریز شروع می‌شود و تا ۶ اردیبهشت که ستاد‌ها و دفا‌تر گروه‌های دانشجویی هسمو با جریانات سیاسی بیرون دانشگاه به طور کامل بسته شد ادامه می‌یابد. تعطیلی دانشگاه‌ها به صورت کامل از ۱۴ خرداد ۱۳۵۹ آغاز می‌شود.

خشن‌ترین و سیاه‌ترین فصل انقلاب فرهنگی در این دوره صورت گرفت. اما آنچه تحت عنوان انقلاب فرهنگی ظاهراً توسط دانشجویان انقلابی و مسلمان صورت گرفت پروژه‌ای سیاسی و از قبل برنامه‌ریزی شده بود که شروع آن را باید در ترم دوم سال تحصیلی ۱۳۵۸-۱۳۵۹ جستجو کرد. البته همه اجزاء انقلاب فرهنگی از قبل طراحی نشده بود. در خصوص کلیات آن برنامه‌ریزی و سازمان‌دهی شده بود. آنچه در صحنه عمل رخ داد به شکل کامل تطابق با یک برنامه از قبل تعیین‌شده نداشت. واکنش‌های متقابل نیروهای موافق و مخالف بخشی از روند را به صورت غیر منتظره شکل داد.

دو نیروی عمده باعث کلید خوردن پروژه سیاسی انقلاب فرهنگی شدند. آن‌ها حرکت خود را بر پایه تئوری ضرورت تغییر بنیادین نظام آموزشی دانشگاه و اسلامی کردن دانشگاه قرار دادند. این دو نیرو عبارت بودند از طیف راست دانشجویان عضو انجمن‌های اسلامی دانشجویان و مدافع آیت‌الله خمینی وهمچنین حزب جمهوری اسلامی.

----------------------------------

علی افشاری: در داخل دانشجویان خط امام نیز شکافی وجود داشت که بعد‌ها خود را نشان داد.

----------------------------------

وقتی حزب جمهوری اسلامی در ۲۷ بهمن ماه ۱۳۵۸ سر مقاله «رجعت به سوی فطرت الهی» را منتشر کرد و تداوم انقلاب را مستلزم حذف جریانات غیر خط امام تحت عنوان کفر غرب وکفر شرق دانست. معلوم شد که این سرمقاله یک مطلب عادی نیست بلکه سیاست کلان این حزب برای تصرف انحصاری قدرت و هدایت انقلاب به شکل‌گیری یک حکومت ایدئولوژیک اسلامی فقه‌سالار را نمایان می‌سازد. بر این مبنا طبیعی بود در اختیار گرفتن فضای دانشگاه‌ها که با الگوی مطلوب حزب جمهوری اسلامی فاصله چشمگیر داشت، برای مسئولان ارشد حزب جمهوری اسلامی اولویت پیدا کند.

به‌موازات ،برخی دانشجویانی که مدافع حکومت بودند و در قالب انجمن‌های اسلامی دانشجویان و سازمان دانشجویان مسلمان فعالیت می‌کردند برنامه‌هایی برای تعطیلی موقت دانشگاه سامان می‌دادند. آن‌ها در انتخابات‌های شورا‌های دانشجویی در دانشگاه‌ها شکست خوردند و در همه دانشگاه‌ها حالت اقلیت محض پیدا کردند. در اکثر قریب به اتفاق تمامی دانشگاه‌ها دانشجویان سمپات سازمان چریک‌های فدائی خلق (که تا آن موقع هنوز انشعاب نکرده بودند) و سازمان مجاهدین خلق تحت نام‌های به ترتیب دانشجویان پیشگام و انجمن دانشجویان مسلمان حائز اکثریت آراء دانشجویان شدند. این روند بر خلاف روند کلیت جامعه بود که نیروهای خط امام و سنت‌گرا بر رقبا مزیت نسبی داشتند.

چنین وضعیتی برای دانشجویان خط امام قابل تحمل نبود وآن‌ها به دنبال راهی برای تغییر وضع موجود بودند. البته آن‌ها اتفاق نظر نداشتند. برخی به اصلاح تدریجی نظام دانشگاه باور داشتند. برخی دیگر دنبال راه کار‌های انقلابی بودند. از دید آن‌ها دانشگاه باید از هویت اسلامی و مواضع آیت الله خمینی دفاع می‌کرد و حضور اندیشه‌های چپ و به‌خصوص اساتیدی که از مکتب کمونیسم دفاع می‌کردند برای آن‌ها قابل قبول نبود. آنان تفسیری ایدئولوژیک از دانشگاه داشتند و موجودیت مستقل دانشگاه به عنوان کانون نقادی اندیشه‌ها و هویت‌های موجود را به رسمیت نمی‌شناختند. این جریان مدعی بود که برخی از گروه‌های چپ و اساتید غیر مذهبی به باور‌های اسلامی و نظرات آیت‌الله خمینی توهین می‌کردند.البته طرف مقابل نیز آن‌ها ر ابه گرایش‌های ارتجاعی و مخالفت با آزادی‌ها متهم می‌نمود و القاب تندی را نثار آنان می‌کرد.

از دید عده‌ای از دانشجویان خط امامی درگیری‌هایی که نیروهای مدافع نظام در کردستان و بندر گنبد داشتند با حمایت و هدایت در دانشگاه‌ها از سوی گروه‌های مخالف همراه است. آن‌ها گروه‌های چپ و سمپات مجاهدین خلق را متهم می‌کردند که ستاد عملیاتی گروه‌های ضد انقلاب هستند و دانشگاه را به انبار اسلحه و مرکز فرماندهی تبدیل کرده‌اند. اما نیروهای مخالف این ادعا‌ها را رد می‌کردند.

به عنوان مثال علیرضا علوی‌تبار که در آن دوران در سپاه پاسداران فعالیت می‌کرده و در عین حال از دانشجویان مذهبی مدافع حکومت بوده است، اوضاع را این چنین توصیف می‌کند: «دانشجویان پیشگام که طرفدار چریک‌های فدایی بودند، تا پیش از انقلاب معتقد بودند که انقلاب را باید از جنگل‌های شمال شروع کرد، بعد که انقلاب پیروز شد به این نتیجه رسیدند که می‌توانند از کردستان این‌کار را شروع کنند. به همین دلیل رفته بودند در کردستان پایگاه زده بودند و نیروهای آن‌ها دانشجویان پیشگام در دانشگاه‌ها بودند. کارشان این بود که عضوگیری می‌کردند، تدارکات می‌کردند و تأمین مالی می‌کردند. در واقع گروه دانشجویان پیشگام پوشش ارتباطی و تدارکاتی برای جنگ با نیروهای انقلاب در کردستان بود. سر چهارراه ولی عصر روبه‌روی پارک دانشجو یک چادر زده بودند، دانشجویان طرفدار سازمان پیکار داد می‌زدند: حمله پیشمرگان کرد به جاسوسان پاسدار! ماجرا هم این بود که یک جیپ جهاد سازندگی رفته بود آنجا برای ساختن مدرسه و آن‌ها حمله کرده بودند به آن جیپ و بچه‌های داخل آن را تیرباران کرده بودند. بعد در تهران سر چهارراه ولی عصر تبلیغش را می‌کردند. اطلاعیه کومله را پخش می‌کردند و عکس بچه‌های شهید جهاد را!

علیرضا علوی‌تبار: [گروه‌های چپ] از دانشگاه یک پوشش خوب ساخته بودند که نیروهای امنیتی به آن دسترسی نداشتند.

در همین دانشگاه تهران یک میزی گذاشته بودند برای کمک به خلق ترکمن. لباس و تدارکات برای کسانی که به قول خودشان در مقابل هجوم ارتجاع در ترکمن صحرا می‌جنگیدند. یا اینکه در کردستان یک عملیات انجام می‌گرفت و کومله و ضد انقلاب به یک پادگان حمله می‌کردند. قبلش یک تظاهرات راه‌اندازی می‌شد در خیابان‌های نزدیک پادگان سنندج، تظاهراتی بود به طرفداری از اصلاحات ارضی در منطقه. اوایل نیروهای انقلاب متوجه نمی‌شد چرا درست روزی که راهپیمایی اصلاحات ارضی هست آنجا حمله به پادگان صورت می‌گیرد؟ بعد معلوم شد که در پوشش جمعیتی که آنجا می‌آیند این‌ها تدارکات خود را می‌آورند نزدیک پادگان و در مقرهایی که از قبل آماده کرده‌اند مستقر می‌کنند که بعد به پادگان حمله کنند. همه نیرو‌ها به فکر می‌افتند که یک دفعه این همه خمپاره از کجا زده شد؟ این جمعیت که می‌آمد در شلوغی، خمپاره را می‌آورند. بعد معلوم می‌شود که این تظاهرات و حمله به پادگان نقشه‌اش در دانشگاه تهران ریخته شده. این‌ها از دانشگاه یک پوشش خوب ساخته بودند که نیروهای امنیتی به آن دسترسی نداشتند. اگر به خانه تیمی می‌رفتند به راحتی شناسایی می‌شدند اما در دانشگاه به همراه جمعیت می‌آمدند، هیچ کس هم او را نمی‌شناخت، آنجا جلسه‌اش را دفتر گروهک‌ها می‌گذاشتند و هیچ کس هم خبردار نمی‌شد.» (ن. ک به: پیشین)

اما نیروهای پیشگام و گروه‌های دانشجویی مخالف سپاه و حکومت را به سرکوب خونین خلق کرد، ترکمن و عرب و نادیده گرفتن مطالبات آن‌ها و از جمله خود مختاری محکوم می‌کردند و حمایت خود را در قالب حمایت از خلق‌های تحت ستم و مظلوم تبیین می‌کردند.

در اصل گروه‌های خط امام که به دنبال حکومت یکپارچه بودند ودرگیری با گروه‌های چپ، سازمان مجاهدین، جناح موسوم به لیبرال‌ها و احزاب قومیتی را شروع کرده بودند، بخشی از موفقیت خود را در خلع ید آن گروه‌ها از حضور در فضای دانشگاهی کشور به‌شمار می‌آوردند.

برخی دیگر از دانشجویان مدافع نظام فکر می‌کردند که باید بروند و در نهاد‌های انقلابی کار کنند لذا بهتر است دانشگاه تعطیل بشود تا در غیاب آن‌ها جو دانشگاه در درست گروه‌های مخالف نیفتد. البته همین نگرانی را در خصوص حضور گروه‌های مخالف در فعالیت‌های جهاد سازندگی و یا مقابله با نا‌آرامی‌های مرزی نیز داشتند. این نگرانی در خلال گفت‌وگوی حسن آیت با دانشجوی مخاطب در ماجرای «نوار» معروف مشهود است.

لازم به ذکر است که دانشگاه‌ها در سال ۱۳۵۸ و۱۳۵۹ حالت عادی نداشتند. سطح فعالیت‌های سیاسی بالا بود و کارکرد دانشگاه تحت تأثیر تب بالای مباحث سیاسی قرار گرفته بود. برخی از دانشجویان به کلاس نمی‌رفتند و وظیفه اصلی خود در کسب دانش را به تعلیق درآورده بودند. سطح فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی در دانشگاه‌ها کاهش یافته بود.

گروه‌های دانشجویی در آن زمان بیشتر در قالب سمپات و طرفدار احزاب سیاسی بیرون دانشگاه فعالیت می‌کردند. البته آن‌ها استقلال تشکیلاتی داشتند. همانطور که انجمن‌های اسلامی دانشجویان همسو با دفتر آیت الله خمینی، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی، حزب جمهوری اسلامی و جامعه مدرسین حوزه علیمه قم بودند، گروه‌های دانشجویی دگراندیش نیز با گرو‌ه‌های سیاسی متبوعشان نزدیکی داشتند.

-------------------------------------

علی افشاری: هیچ مدرکی تاکنون از حضور اسلحه در دانشگاه و یا استفاده گروه‌های دانشجویی از امکانات نظامی در داخل دانشگاه ارائه نشده است

-------------------------------------

بر طبق مدارک و شواهد اگر چه در داخل دانشگاه درگیری‌هایی محدود و‌گاه رفتار‌های افراطی رخ می‌داد اما فضای بحث و گفت‌وگو غالب بود و گروه‌ها از امکانات نظامی استفاده نمی‌کردند. هیچ مدرکی تاکنون از حضور اسلحه در دانشگاه و یا استفاده گروه‌های دانشجویی از امکانات نظامی در داخل دانشگاه ارائه نشده است و فقط ادعا‌هایی یک‌طرفه و اثبات‌نشده وجود دارد. گروه‌های دانشجویی در قالب تشکل، کتابخانه، گروه کوه، انجمن‌های فیلم و عکس فعالیت می‌کردند.

این نکته نیز قابل تذکر است که انجمن‌های اسلامی دانشجویان و سازمان‌های دانشجویان مسلمان معادل کل دانشجویان مذهبی دانشگاه‌ها در آن مقطع نبودند. آن‌ها بخشی از جمعیت دانشجویان مذهبی بودند و بیشتر تیپ‌های سنتی و طرفدار روحانیت و آیت‌الله خمینی را نمایندگی می‌کردند. دیگر گرایش‌های مذهبی انجمن دانشجویان مسلمان همسو با سازمان مجاهدین خلق، دانشجویان سمپات جنبش مسلمانان مبارز و جاما، هوادران نهضت آزادی، شریعتی، بنی‌صدر و برخی از فعالان مذهبی منفرد بودند.

در داخل دانشجویان خط امام نیز شکافی وجود داشت که بعد‌ها خود را نشان داد. یک گرایش راست وجود داشت که بیشتر به اسلام فقاهتی و تبعیت محض از روحانیت متمایل بود و دیگری گرایش چپ بود که از تفسیر ایدئولوژیک و مدرن از اسلام دفاع می‌کرد و بیشتر به دنیال جمع آیت‌الله خمینی و دکتر شریعتی بود. در ادامه توضیح داده خواهد شد که گرایش چپ با راه‌اندازی انقلاب فرهنگی مخالف بود اما پس از شروع آن و حمایت آیت‌الله خمینی و دو قطبی شدن فضا با آن همراه شد.

در کل برنامه حزب جمهوری اسلامی و طیف خط امام برای کنار زدن جریانات غیر خط امام همراه با تلاش طیف راست دانشجویان مذهبی طرفدار حکومت زمینه ر ابرای اجرای پروژه سیاسی تحت عنوان انقلاب فرهنگی مساعد ساخت. سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی که بعد‌ها انقلاب فرهنگی را گام چهارم تثبیت انقلاب نامید نیز نقش زیادی در شکل‌گیری این حرکت داشت و با نفوذی که این سازمان در سپاه و کمیته‌ها داشت، ظرفیت‌های این مجموعه‌های نظامی و انتظامی را در اختیار این پروژه قرار دادند. همچنین حزب جمهوری اسلامی نیرو‌ها، رسانه‌ها و نهاد‌های در دست خود را از جمله وزارت‌خانه‌های کشور، وزارت دفاع، شورای انقلاب و ائمه نماز جمعه را برای این پروژه بسیج کرد.

قبل از اینکه وارد بازگویی سیر حوادث بشوم این نکته را تذکر بدهم. نام‌هایی که در این جستار مطرح می‌شود، صرفاً در چهارچوب بازنمایی یک روایت تاریخی است و ارتباطی به داوری در خصوص مواضع فعلی آن‌ها ندارد. طبیعی است نگرش و مواضع برخی از آن‌ها تغییر پیدا کرده و حتی مواضع متضادی را اختیار کرده‌اند. برخی از این افراد در مقاطع بعدی خدمات شایان توجهی به مردم ایران و جنبش دموکراسی‌خواهی کرده‌اند و همین الان جمعی از آنان در زندان هستند و حقوق آن‌ها تضییع شده است.

علی شکوری‌راد:چگونه می‌توان پیام امام را در دانشگاه‌ها تحقق بخشید

ابتدا انجمن اسلامی‌های دانشجویان دانشگاه‌های تهران به همراه شورای مرکزی دفتر تحکیم وحدت تصمیم به برگزاری جلساتی برای حل مشکلات دانشگاه می‌گیرند. لازم به ذکر است پس از تسخیر سفارت آمریکا اعضاء دوره قبل شورای مرکزی دفتر تحکیم وحدت عمدتاً به سفارت آمریکا می‌روند. در غیاب آن‌ها شورای مرکزی جدید تشکیل می‌شود که اکثراً وابسته به طیف راست بودند.

ابراهیم سید‌نژاد از اعضاء دومین دوره شورای مرکزی دفتر تحکیم وحدت و دانشجوی دانشگاه تربیت معلم در این خصوص می‌گوید: «بعد از شکل‌گیری تحکیم در مهرماه ۵۸، کار فرهنگی را در مجموعه تحکیم شروع کرده بودیم. مثلاً روشنفکران مشروطه مثل آخوندزاده و طالبوف را نقد می‌کردیم و کار پژوهشی انجام می‌دادیم. برخی افراد هم مسئول شده بودند تا روی انقلاب فرهنگی چین کار کنند. کتاب‌هایی هم گمان می‌کنم در خصوص انقلاب فرهنگی چین منتشر شد. بر اساس همین مطالعات به بحث انقلاب فرهنگی در ایران پرداختیم. مقرر شد ایده‌مان را با مسئولان کشور همچون اعضای شورای انقلاب در میان بگذاریم. دولت موقت سقوط کرده بود و ما در همین فاصله تا فروردین ۵۹ جلساتی را برگزار کردیم. ۲۰ تا ۳۰ نفر بودیم که برای بررسی این موضوع جلسه می‌گذاشتیم در دانشگاه تربیت معلم. »(ن. ک به: پیشین)

علی شکوری‌راد عضو انجمن اسلامی دانشجویان دانشکده پزشکی دانشگاه تهران در آن دوره ماجرا را این چنین تشریح می‌کند‌:

«روزی دعوت‌نامه‌ای به کانون رسید که در آن خواسته شده بود نماینده‌ای جهت شرکت در جلسه‌ای که در دانشگاه پلی‌تکنیک و با حضور نمایندگان انجمن‌های اسلامی برگزار می‌شد اعزام شود. قرار شد از طرف کانون من در آن جلسات شرکت کنم و این اولین جلسه‌ای بود که در خارج از دانشکده در آن شرکت می‌کردم.

در اولین جلسه‌ای که در اتاق شورای دانشگاه پلی‌تکنیک برگزار شد و نمایندگان انجمن‌ها در آن شرکت داشتند گرداننده جلسه اعلام کرد وزارت علوم (دوره‌ای که حسن حبیبی وزیر علوم بود) در حال تهیه لایحه استقلال دانشگاه‌هاست و سازمان ملی دانشگاهیان طرحی را بدین منظور تهیه و ارائه کرده است و خوب است ما نیز به عنوان دانشجویان طرفدار انقلاب اسلامی و پیرو خط امام طرحی تهیه کنیم و به وزارت علوم بدهیم.

آن جلسات هر هفته در دانشگاه‌ پلی‌تکنیک برگزار می‌شد و مباحث مختلفی در باب مفهوم استقلال دانشگاه و چگونگی تعامل آن با دولت و حاکمیت مورد بحث قرار می‌گرفت. با نزدیک شدن پایان سال و تنگنای زمانی جهت ارائه طرح پیشنهادی به وزارت علوم قرار شد ادامه کار به صورت فشرده در ایام تعطیلات نوروزی سال ۵۹ انجام شود. برای این منظور نمایندگان انجمن‌ها در ایام نوروز در یک برنامه فشرده صبح و بعدازظهر در دانشگاه تربیت ‌معلم تهران جلساتی را برگزار و مباحث را دنبال می‌کردند. در روز سوم یا چهارم، بحث‌ها متوجه و متمرکز برپیام نوروزی امام شد که در بند ۱۱ آن به مسأله ضرورت انجام انقلابی ‌اساسی در دانشگاه‌های سراسر ایران اشاره کرده بودند. از آن پس بحث‌ها معطوف به آن شد که چگونه می‌توان پیام امام را در دانشگاه‌ها تحقق بخشید. برخی می‌گفتند اساساً باید دانشگاه‌ها منحل و مجدداً براساس معیارهای انقلابی تأسیس شوند. برخی دیگر می‌گفتند باید اصلاح ساختار اداری و آموزشی صورت بگیرد و برای این منظور پیشنهاد تعطیلی موقت از سه روز و یک هفته تا بیشتر را جهت اصلاح سیستم مدیریتی و متون آموزشی می‌دادند اما یک اتفاق نظر وجود داشت و آن اینکه باید جهت ایجاد تحول لازم یک اقدام انقلابی صورت بگیرد.

در فاصله نهم تا سیزدهم فروردین‌ماه طبق برنامه‌ای که از قبل تدارک شده بود برنامه چهار روزه کوهنوردی صعود به قله شیرکوه یزد برای اعضای کانون فعالیت‌های اسلامی دانشکده پزشکی داشتیم و لذا من در جلسات این چند روز حاضر نبودم. پس از بازگشت از آن برنامه متوجه شدم آن گروه از دانشجویان طرحی جهت تعطیلی موقت دانشگاه‌ها با عنوان انقلاب فرهنگی تهیه کرده‌اند و به شورای دفتر تحکیم وحدت که پس از تسخیر لانه جاسوسی امریکا مجدداً توسط افراد جدیدی در حال شکل‌گیری بود ارائه داده‌اند و دفتر تحکیم ضمن پذیرش آن در حال آماده ‌سازی و هماهنگی انجمن‌ها به منظور انجام آن است.» (ن. ک به انقلاب فرهنگی- چرا و چگونه آغاز شد، علی شکوری‌راد، روزنامه شرق)

خامنه‌ای و مشکینی. محمد علی اثنی عشری می‌گوید: بنده خدا، آیت‌الله مشکینی از سیاست چیزی نمی‌فهمید

محمد علی اثنی عشری از اعضاء وقت شورای مرکزی انجمن اسلامی علم و صنعت این چنین توضیح می‌دهد: «اگر اشتباه نکنم در طرحی که برای تعطیلی دانشگاه‌ها آماده شده بود و متأسفانه الان آن را در اختیار ندارم، قرار بود اواخر سال ۱۳۵۸ اجرا شود. لکن بدلیل لو رفتن یا به اصطلاح افشای آن توسط یکی از اعضاء گروه‌های مخالف تعطیلی دانشگاه‌ها، کار به مطبوعات کشیده شد و بدین ترتیب بود که کار به تعویق افتاد. به‌هرحال از اواخر سال ۵۸ طرحی آماده و نهایتاً قرار بود ۱۵ فروردین که پس از تعطیلی نوروزی هر سال بود، اجرا شود. در‌‌ همان روز‌ها به‌یاد دارم که حتی جزئیات طرح در بعضی نشریات دانشجویی و روزنامه‌های بعضی گروه‌های سیاسی منتشر شد.

از ۱۵ فروردین ۵۹ تقریباً همه روزه بین دانشجویان هر دانشگاه یا مرکز آموزش عالی از یک طرف و در دفتر تحکیم وحدت (شورای عمومی) از طرف دیگر، جلساتی تشکیل می‌شد. حقیقت امر به گونه‌ای این موضوع اهمیت یافته بود که تقریباً در تمام محافل یعنی در شوراهای مرکزی تمام گروه‌ها مثل مجاهدین خلق – حزب جمهوری – روحانیت مبارز – حوزه علمیه قم – دفتر مراجع، مطرح بود و بحث و جدل‌هایی در صحن دانشگاه‌ها برقرار بود. واقعیت دیگر این است که تعداد دانشجویانی که پیگیر انجام تعطیلی دانشگاه‌ها بودیم در اقلیت کامل قرار داشتیم.»(ن. ک به تأملی در چگونگی شکل گیری انقلاب فرهنگی فروردین سال ۵۹؛ محمد علی اثنی عشری)

اگر چه روایت‌ها فوق همخوانی کامل ندارد و تعارضاتی بین آن‌ها وجود دارد ولی از جمع‌بندی آن‌ها و دیگر منابع موجود می‌توان نتیجه گرفت که پس از گروگان‌گیری اعضاء سفارت آمریکا ترکیب جدید شورای مرکزی دفتر تحکیم وحدت جلساتی را زیر نظر کمیته آموزش به طور مرتب با هدف حل مشکل دانشگاه‌ها تشکیل می‌دهد. خروجی این جلسات در ‌‌نهایت منجر به طرح تعطیلی موقت دانشگاه می‌شود. آن‌ها این طرح را با برخی اعضاء شورای انقلاب، مسئولین ارشد حکومت و آیت‌الله خمینی مطرح می‌کنند.

اثنی عشری در رابطه با این رایزنی‌ها که خوددر برخی از آن‌ها حضور داشته می‌گوید: «در فاصله زمانی ۱۵ لغایت ۲۹ فروردین با آیت الله منتظری، مذاکره کردیم. بنده هم در آن جلسه حضور داشتم. ایشان موافق با تعطیلی دانشگاه‌ها بود به شرحی که در طرح ما بود (حداکثر یک ترم یا دو ترم تحصیلی) آن هم به‌دلیل اینکه تعدادی از دانشجویان می‌خواستیم به جبهه برویم، تعدادی در سفارت آمریکا مانده بودند، تعدادی را هم برای مسئولیت‌ها و کارهایی مثل نهضت سوادآموزی – جهاد سازندگی و حتی مسئولیت‌هایی مثل فرماندار – بخشدار – استاندار – کاردار – مدیرکل و... مسئولیت‌هایی نظیر آن‌ها نیاز به حضور می‌دیدیم و این خواسته‌ای بود که خودم چندین بار از آقای امامی کاشانی و مرحوم شهید چمران شنیده بودم که مدام می‌گفتند دانشجویان بیایند موقتاً در این کار‌ها کمک کنند تا فرصتی باشد برای به‌کار گماردن افراد مناسب برای این پست‌ها و مسئولیت‌ها.

در جلسه با آیت الله منتظری و آیت الله مشکینی من شخصاً حضور داشتم و نوار صوتی هم ضبط کردیم. نمی‌دانم الان آن نوار کجاست.‌‌ همان توضیحاتی را که ذکر شد به آقایان دادیم (طرح تعطیلی موقت تعدادی از دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی)، آیت‌الله منتظری موافق بوده و تنها نگرانی ایشان این بود که چون اکثریت اعضاء شورای انقلاب و شخص آقای بنی‌صدر به عنوان رئیس جمهوری و هم به‌عنوان فرمانده کل قوا قبلاً مخالفتشان را با این‌کار اعلام کرده، لذا ممکن است برای دانشجویانی که دست به تعطیلی دانشگاه‌ها می‌زنند، مشکلات جدی به‌وجود بیاورند.

آیت‌الله مشکینی صد در صد مخالف و موضع او مثل مخالفان جدی داخل دانشگاه بود. (بنده خدا از سیاست چیزی نمی‌فهمید و می‌گفت مملکت دکتر می‌خواهد – مهندس می‌خواهد – انگار قرار بود دانشگاه‌ها تا ابد بسته شود) لذا هیچ توجهی به توضیحات ما نداشتند.

در تهران هم حضوراً با مرحوم آقای بهشتی –رفسنجانی و باهنر که هر سه عضو شورای انقلاب و شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی بودند، گفت‌وگو شد و آقایان انگار که با آیت‌الله منتظری صحبت کرده بودند، لیکن حرفشان یکی بود و موافق برای انجام طرحی که توضیح دادیم. فکر می‌کنم مرحوم آقای باهنر بود که می‌گفت ما سه نفردر شورای انقلاب موافق هستیم که از شما حمایت می‌کنیم. اکثریت شورا به ریاست آقای بنی‌صدر با کار شما مخالف‌اند و نگرانی شدیدی داشت که مبادا برای دانشجویانی که اقدام به چنین کاری می‌کنند مشکلات جدی به‌وجود آید.

آیت‌الله خامنه‌ای نه مخالف بودند و نه موافق. من شخصاً با او در حزب جمهوری اسلامی صحبت کردم و نظر همه آقایان دیگر را (آیت الله منتظری – آیت الله مشکینی – آقایان بهشتی – باهنر – رفسنجانی) به ایشان گفتم و هیچ جواب روشنی ندادند و گفتند باید فکر کنند. »(ن. ک به پیشین)

به گفته سیدنژاد، محمد علی رجایی از طرح تعطیلی دانشگاه محکم حمایت می‌کند و می‌گوید:« من اگر می‌توانستم مدارس را هم تعطیل می‌کردم ولی چه کنیم که – به تعبیر ایشان – معلمان‌‌ بچه‌های مردم هستند و خانواده‌ها مطمئن‌اند که یک بزرگ‌تری بالای سر بچه‌هاست و اگر مدارس تعطیل شود، ‌خانواده‌ها اذیت می‌شوند. از نظر آقای رجایی مدارس هم بهره‌وری‌ نداشتند. » (ن. ک به تسخیر دژ مارکسیست‌ها و تعطیلی دانشگاه‌ها)

در خصوص نفش‌آفرینی حزب جمهروی اسلامی افشای نوار مشهور سخنان خصوصی دکتر حسن آیت دیگر مدرک قابل ملاحظه است. در بخشی از مفاد این گفت‌وگو آیت می‌گوید:« مطمئن باشید که نقشه آماده است و اصلاً زیر و رو می‌شود تمام مسائل و غیر از مسائلی که شما فکر می‌کنید، می‌شود. بعد از ۱۴ خرداد، مطلقاً نه امتحانی [برگزار] خواهد شد، نه دانشگاهی باز خواهد بود. دانشگاه‌ها تعطیل خواهد شد. [...] یک هجوم خیلی شدیدی خیلی شدید‌تر، آغاز می‌شود و در حدی می‌شود که بنی‌صدر را به‌طور کلی فلج می‌کند... و حتی این هجوم خواهد شد. حالا بگذارید ایشان [بنی‌صدر] هرچه بیشتر تاخت و تاز کند این بهتر است. اگر یک‌جا جلویش بایستی یکی از زرنگی‌هایش این است که خودش را زود هماهنگ می‌کند، فوری می‌پرد روی موج. [...] برنامه‌ای داریم که بابای بنی‌صدر هم نمی‌تواند مقاومت کند. این دفعه مثل دفعه قبل نمی‌تواند مقاومت کند. مسئله مهم الان امام است، یک کلام بگوید. [...] به بچه‌ها بگویید و (منظور دانشجویان انجمن اسلامی که در تبریز دانشگاه را در اشغال خود دارند) [توضیح از خود روزنامه است] قرص و محکم باشند. به‌زودی موج عوض می‌شود. به بچه‌ها بگویید که قرص و محکم باشند و ترس نداشته باشند. تصمیمی گرفته شده لایتغیر، تغییرناپذیر است. دانشگاه‌ها بعداز ۱۴ خرداد تعطیل می‌شود و بعد ما برنامه‌ای خواهیم داشت و بابای بنی صدر هم نمی‌تواند روی این برنامه کار کند. حتی ترتیبی داده شده که بر خلاف دفعه قبل نمی‌تواند بیاید مقاومت کند، ظاهراً هم همراه می‌شود.» (ن. ک به گفت‌وگوی محرمانه دکتر آیت)

البته مفاد این نوار دقیقاً نشان نمی‌دهد که بازه زمانی طرح کی است و تا چه حد نظر آیت با نظر کل حزب جمهوری اسلامی منطبق است. اما به هر حال وی از وجود اراده و برنامه‌ای خبر می‌دهد. اما وی اصرار عجیبی دارد که این طرح را به سمت ضدیت با بنی‌صدر سوق دهد و همانطور که در ادامه این جستار توضیح خواهیم داد، این امر هدف اصلی طراحان انقلاب فرهنگی نبود. هدف برکناری بنی‌صدر نبود، بلکه هدف اصلی خارج کردن دانشگاه از دست نیروهای مخالف و در وهله نخست زمین‌گیر کردن گروه‌های چپ و سازمان مجاهدین خلق بود. تضعیف موقعیت بنی‌صدر هدف ثانویه و یا نتیجه طبیعی این اتفاق بود.

جهت‌گیری اصلی حسن آیت برای پس از ۱۴ خرداد است. اتفاقاتی که منجر به تحمیل نخست‌وزیری محمد علی رجایی به بنی‌صدر شد. در آن زمان برنامه برکناری بنی‌صدر در دستور کار حزب جمهوری اسلامی قرار نداشت.

قبل از شروع تدارک برای بستن دانشگاه سه اتفاق مهم دیگر در دانشگاه‌ها رخ می‌دهد که مقدمه تلاش برای تعطیلی دانشگاه می‌شود. نخست در دانشگاه مشهد درگیری بین شورای دانشجویان دانشگاه و دانشجویان مجمع احیای تفکرات شیعی که از سوی عبدالحمید دیالمه راه‌اندازی شده بود منجر به گروگان‌گیری و ضرب و جرح تعدادی از دانشجویان شد و دانشگاه چند روز تعطیل گشت.

اتفاق دوم درگیری‌ها در دانشگاه تهران بود که منجر به استعفای دکتر محمد ملکی سرپرست دانشگاه و مشاجره وی با بنی‌صدر شد. اتفاق سوم در ۱۴ اسفند ۱۳۵۹ رخ داد. در این روز آن‌گونه که یکی از اعضاء انجمن اسلامی دانشگاه تربیت معلم توضیح می‌دهد:« ۵۸ نفر از دانشجویان دانشگاه در اعتراض به عملکرد غیر مکتبی دکتر جعفر شعار تصمیم گرفتیم وی را خلع ید کنیم. وی رئیس دانشگاه را متهم به برگرداندن یک سری از نیرو‌های ساواک در دانشگاه کرد. » (ن. ک به روزنامه جمهوری اسلامی مورخ ۳/۰۲/۱۳۵۹ ص ۹)

دکتر جعفر شعار استادی مذهبی و غیر انقلابی بود که بر اساس اصول متعارف دانشگاه را اداره می‌کرد. او اتهامات وارده از سوی دانشجویان فوق را قویاً رد می‌کرد. وی وقتی پس از وضو گرفتن به دفتر ریاست دانشگاه مراجعه می‌کند با ابراهیم سید‌نژاد مواجه می‌شود که کت وی را بر دوشش انداخته و به وی گوشزد می‌کند که سریعاً دانشگاه را ترک نماید. این اقدام دانشجویان انجمن اسلامی با اعتراض اکثر هیأت علمی و کارکنان دانشگاه مواجه می‌شود. تلاش‌های بنی‌صدر برای اقناع دانشجویان تصرف‌کننده دفتر ریاست دانشگاه برای تخلیه دفتر نیز به جایی نمی‌رسد.

ادامه دارد

یادآوری: مجموعه جستارهای بازروایی رویدادهای انقلاب فرهنگی نوشته علی افشاری در پنج بخش، هر هفته یکشنبه‌ها در «زمانه» منتشر می‌گردد.