توافق هسته‌ای

دو سوی معادله هسته‌ای ایران؛ توافق یا تهاجم نظامی

Fri, 25 May 2012 07:57:44 +0000

گفت‌وگو با حسن شریعتمداری

سراج‌الدین میردامادی

سراج‌الدین میردامادی - مجلس نمایندگان آمریکا روز جمعه، ۲۰ اردیبهشت بودجه دفاعی این کشور را تصویب کرد. در این بودجه با توجه به احتمال حمله‌ نظامی به ایران در صورتی که ایران تهدیدی برای ایالات متحده باشد، بودجه نظامی ویژه ای برای این حمله در نظر گرفته شده است.

از آقای حسن شریعتمداری فعال سیاسی مقیم آلمان پرسیدم: این مصوبه‌ی مجلس نمایندگان آمریکا را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا این را به گونه‌ای فشار مضاعف نمی‌دانید بر مذاکرات بغداد؟

حسن شریعتمداری: بله. با وجود این که در یکی از مواد این قانون پیش‌بینی شده است که از آن به‌هیچ‌ وجه به‌عنوان مجوز برای جنگ علیه ایران نباید استفاده شود، اما اگر ما تعریف جنگ را ادامه‌ سیاست از طرق دیگر بدانیم، معنای تصویب چنین قانونی هم جدیت بخشیدن به گزینه‌ نظامی به‌عنوان پشتوانه‌ مذاکرات و فرصت نبودن برای استمحال و وقت‌گذرانی ایران در مذاکرات است. باید این قانون را چنین تعبیر کرد و البته گزینه‌ نظامی یک گزینه جدی‌ست و این را از طرف دیگر نباید فقط یک تهدید صرف و توخالی و بلوف دانست.

ولی به نظر می‌رسد تا پیش از انتخابات ریاست جمهوری در آمریکا آن قدر دستگاه هیئت حاکمه‌ آمریکا عزم جدی برای یک مقابله‌ نظامی با ایران نداشته باشد. آیا در این شرایط بازهم این را یک بلوف نمی‌شود حساب کرد؟

به‌هر صورت آقای اوباما به یک پیروزی احتیاج دارد. این پیروزی اگر بر سر میز مذاکرات به دست آید برایش درخشان خواهد بود. از طرف دیگر تصویب این قانون باعث می‌شود که طی مذاکرات ایران نتواند با استفاده از شیوه‌ها و راه‌های مختلف بین آمریکا و اروپا اختلاف بیندازد. در حقیقت متحدین اروپایی آمریکا وقتی جدی بودن عزم اوباما را ببینند، طبعاً توجه بیشتری خواهند کرد که با او در حدود منافع مشترک خود همچنان باقی بمانند.

در روزهای اخیر خبر توافق هشت تن از مقامات امنیتی آمریکا و اسراییل درباره فشار بیشتر به ایران منتشر شد. اگر اسراییل بخواهد به حمله‌ غافلگیرانه دست بزند، آقای اوباما در شرایط کنونی در برابر چنین برخوردی چه می‌تواند بکند؟

من فکر می‌کنم اسراییل می‌داند که آمریکا به این آسانی‌ها تسلیم اراده‌ اسراییل برای شروع به جنگ نخواهد شد و این کار برایش گران تمام می‌شود. به‌علاوه ایجاد اتحاد در داخل اسراییل هم برای این حمله کار آسانی نیست. بنابراین من فکر نمی‌کنم اسراییل در موقعیتی باشد که بتواند یک‌تنه چنین کاری را بکند، مگر این که معادلات به نحو بارزی عوض شود و مذاکرات نشان دهد که واقعاً بی‌نتیجه است.

با توجه به بحران اقتصادی که در اروپا و آمریکا وجود دارد و به‌ویژه مسئله‌ بحران در منطقه‌ یورو و مشکلات یونان، گفته می‌شود که اروپایی‌ها توان تشدید تحریم‌ها را علیه ایران ندارند و عملاً خود آن‌ها هم دنبال یک راه‌حل برای بیرون آمدن از این بن‌بست هستند. این مسئله را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

حسن شریعتمداری: اسراییل می‌داند که آمریکا به این آسانی‌ها تسلیم اراده‌ آنها برای شروع به جنگ نخواهد شد. ایجاد اتحاد در داخل اسراییل هم برای این حمله کار آسانی نیست

دراین‌باره پیشنهادهایی به ایران شده‌است ولی ایران تمایلی به این پیشنهادها نشان نداده. از جمله پیشنهادهایی که گروه ۵+۱ قبل از ارجاع پرونده‌ ایران به شورای امنیت مطرح کرده بود و دائر بر شفاف‌سازی پروسه‌ غنی‌سازی بود، قبول ایران در پیوستن به قرارداد الحاقی و همچنین جایگزین کردن نوع رآکتورهای اتمی‌اش بود. پیشنهادهای دیگری هم هست مانند پیشنهاد روسیه که گام به گام مسئله را حل می‌کند. همه این‌ها واقعاً اگر حسن نیتی در کار باشد، قابل عمل است. اما من فکر می‌کنم در هیئت حاکمه‌ ایران قدرت فائقه‌ای که بتواند این اراده را بر دیگران تحمیل کند وجود ندارد و همچنان مانند سابق مذاکره‌‌‌ با قدرت‌های خارجی با جنگ قدرت در داخل پیوند خورده‌است. از این رو حتی اگر آقای خامنه‌ای بخواهد که به مراتبی از توافق با غرب برسد، باز هم موانع در این راه کم نیست.

همچنین از طرف مقابل تندروهایی در آمریکا هم هستند که رسیدن به توافق را برای اوباما مشکل می‌کنند. توافق برای اروپا به نسبت راحت‌تر است. برای این که علاوه بر مسائلی که شما گفتید، اروپا به هر صورت فکر می‌کند که راه‌های توافق بیشتری برای ماندن در ایران دارد و حذف آمریکا از محیط سیاسی و اجتماعی ایران پس از انقلاب به طور کلی به ضرر اروپا تمام نشده است. هرچند که مسائل امنیتی برای اروپا مهم است. ولی همیشه بین مسائل اقتصادی و مسائل امنیتی در اروپا ترجیح بر مسائل اقتصادی بوده.

نخست‌ وزیر روسیه تهدید کرده که اگر حمله‌ نظامی علیه ایران صورت گیرد، ممکن است به یک جنگ هسته‌ای بی‌انجامد. به نظر می‌رسد همچنان روسیه یک بازیگر مهم در این بحران هسته‌ای ایران به‌شمار می‌رود. فکر می‌کنید روسیه چقدر حاضر است هزینه کند در این که سمت ایران را بگیرد؟

من فکر می‌کنم روسیه در نهایت متحد غرب است و آن‌چه نسبت به ایران می‌گوید در حقیقت تاکتیکی برای گرفتن امتیازات بیشتر در آینده است و منافع مستقیم روسیه منافع اقتصادیش است که به اروپا ارتباط پیدا می‌کند و نه منافع استراتژیک درازمدتش. بنابراین بر سر بزنگاه‌های معین، روسیه همیشه طرف متحدان غربی‌اش را تاکنون گرفته و در آینده هم چنین خواهد شد. مضافاً این که ژنرال دوگل موقعی که می‌خواست برای فرانسه بمب اتمی بسازد، گفت که هیچ متحدی وقتی به پایتخت ما در پاریس بمب اتمی شلیک شد، پایتخت طرف مقابل را هدف بمب اتمی خود قرار نمی‌دهد، برای این که از عکس‌العمل خواهد ترسید. بنابراین چنین بلوف‌هایی که روسیه می‌زند، در یک جنگ واقعی آینده در حقیقت نشان نمی‌دهد که روسیه بخواهد ریسک ورود به جنگ را کند، هرچند من امیدوارم که جنگ نشود و احتمالش را کم می‌بینم، ولی این نوع صحبت‌ها را هم بلوف با ریسک بالا و برای گرفتن امتیاز می‌بینم و خیلی جدی در مورد آن، یعنی استراتژیک، فکر نمی‌کنم.

خامنه‌ای و اوباما به یک توافق هسته‌ای نیاز دارند

Mon, 16 Apr 2012 10:18:02 +0000

گفت‌وگو با مهران مصطفوی، کارشناس مسائل هسته‌ای

بهداد بردبار

بهداد بردبار − مطبوعات ایران و غرب دور نخست مذاکرات هسته‌ای ایران و غرب را در ترکیه مثبت و سازنده ارزیابی می‌کنند. گمانه‌زنی‌ها بر این است که آیت الله خامنه‌ای پس از دریافت نامه اوباما از طریق رجب طیب اردوغان، رییس جمهوری ترکیه به توافق هسته‌ای با غرب متقاعد شده است.

در باره این "توافق " با دکتر مهران مصطفوی، کارشناس مسائل هسته‌ای گفت‌وگو کرده‌ام:

به نظر می‌رسد که حاکمیت ایران در زمینه فعالیت‌های هسته‌ای تا جایی پیش رفت که بتواند زمان کافی برای غنی‌سازی ۳ درصدی اورانیوم داشته باشد. حالا که به این مرحله رسیده آمادگی بیشتری برای توافق بر سر مسائل هسته‌ای از خود نشان می‌دهد و این در حالی است که شاید بتواند به سمت غنی سازی ۲۰ درصدی هم پیش برود. به نظر شما آیا ایران با پذیرش این توافق‌نامه جام زهر را نوشیده یا پیروز شده است؟

برای اینکه نتیجه بگیریم که آیا ایران جام زهر را نوشیده یا پیروزی به دست آورده خیلی زود است. این مذاکرات به‌طورحتم ادامه خواهد داشت و در ماه‌های بعد ما درخواهیم یافت که توافق‌ها بر سر چه صورت گرفته است.

اگر آنچه گفته شده درست باشد- یعنی اینکه غرب و امریکا پذیرفته‌اند که ایران غنی سازی ۳ درصدی را انجام بدهد، غنی سازی ۲۰ درصدی را متوقف کند و کنوانسیون الحاقی را نیز امضا کند- این برای ایران ساده نیست.

نکته اینجاست که ایران به غنی سازی ۲۰ درصدی نیاز نداشت و در حال حاضر نیز به غنی سازی ۳ درصدی دست یافته و می‌تواند اورانیوم ۲۰ درصد را از طریق آژانس از جاهای دیگر تهیه کند.

اوباما به ایران سیگنال داد و ایران پذیرفت که غنی سازی ۲۰ درصدی را متوقف کند. بنابراین تا به اینجا یک برد مساوی برای ایران و امریکا اتفاق افتاده است

اما آیا ایران آن کنوانسیون الحاقی را می‌پذریرد که مبنی بر آن غربی‌ها بتوانند هروقت خواستند بدون اطلاع از تاسیسات هسته‌ای ایران بازدیدکنند. آنچه مسلم است این است که اوباما به ایران سیگنال داد و ایران پذیرفت که غنی سازی ۲۰ درصدی را متوقف کند. بنابراین تا به اینجا یک برد مساوی برای ایران و امریکا اتفاق افتاده است.

البته برنامه اوباما از اول این بود که غنی سازی ۳ درصدی را بپذیرد. به‌طورکلی توافق اخیر ایران و امریکا تا به اینجا یک خبر خوب برای ایرانی‌ها محسوب می‌شود و باعث شده دست‌کم برای کوتاه مدت خطر جنگ کنار گذاشته شده شود.

ایران مدعی است که بازدیدهای سرزده از مناطق نظامی خطر امنیتی به دنبال دارد . اطلاعات محرمانه نظامی ایران از طریق بازرسان آژانس افشا خواهد شد. ایا ایران تنها کشوری است که با چنین وضعیتی به این توافق دست خواهد یافت؟

کشورهای دیگری هم هستند که این کنوانسیون الحاقی را امضا کرده‌اند اما این کار در یک فضای اعتماد صورت گرفته و نسبت به آنها نگرانی‌های مشابه ایران وجود ندارد. البته فرانسه این لایحه را امضا نکرده است اما کشورهایی هستند - مثل ژاپن- که آن را پذیرفته‌اند. با این همه مشخص نیست که غربی‌ها می‌خواهند ایران کنوانسیون الحاقی را بپذیرد یا چیزی نظیر آن را. از شواهد چنین برمی آید که آنها می‌خواهند ایران چیزی شبیه آن را بپذیرد.

اما به‌طورکلی آنچه ایران را به سمت این توافق کشانده تحریم‌ها و انزوای رژیم در داخل کشور پس از تحریم انتخابات اسفندماه بوده است. پیش از این، آقای خامنه‌ای با توافق بر سر مسائل هسته‌ای مخالف بود درحالی که احمدی نژاد موافق به نظر می‌رسید. اما حالا این خامنه‌ای است که نسبت به این توافق‌ها از خود انعطاف نشان می‌دهد و احمدی نژاد است که می‌خواهد چوب لای چرخ این توافقات بگذارد که البته به نظر من توانش را هم ندارد.

آیا تحلیل شما بر این است که دو طرف می‌خواهند به توافق برسند؟

من فکر می‌کنم هم اوباما و هم خامنه‌ای به این توافق نیاز دارند. اوباما نیاز دارد هم قیمت نفت قبل ازانتخابات از این بالاتر نرود و هم برخورد نظامی‌ای پیش نیاید که امریکا مستقیما در آن دخیل شود. خامنه‌ای هم از این جهت که تحریم‌ها روی اقتصاد ایران اثر منفی و جدی داشته نسبت به توافق هسته‌ای از خود انعطاف نشان می‌دهد و این در حالی است که هنوز تحریم‌ها وارد عمل نشده‌اند.

به طور کلی حوادثی دست به دست هم دادند تا توافقی نسبی صورت بگیرد. البته این توافق برای امریکا و ایران گران تمام خواهد بود.

لابی‌های اسرائیلی در امریکا گفته‌اند که اگر امریکا به این توافق با ایران برسد، ایران دوباره فعالیت هایش را ازسر می‌گیرد و در این صورت اوباما توان بسیج جهان علیه ایران را نخواهد داشت.

اوباما نیاز دارد قیمت نفت بالاتر نرود و برخورد نظامی‌ای پیش نیاید که امریکا مستقیما در آن دخیل شود. خامنه‌ای هم از این جهت که تحریم‌ها روی اقتصاد ایران اثر منفی و جدی داشته نسبت به توافق هسته‌ای از خود انعطاف نشان می‌دهد

خامنه‌ای هم از این جهت باید برای این توافق تاوان بدهد که این دشمن سازی را نمی‌تواند به راحتی کنار بگذارد. بنابراین باید ببینیم این توافق به کجا می‌رسد.

این طرح پیشنهادی با طرح ۵ به علاوه ۱ و یا طرح‌هایی که پیشتر مطرح شده بود مشباهت دارد؟

آن توافقی که اردوغان و رییس جمهور برزیل دو سال پیش با ایران به دست آورده بودند شباهت زیادی به این توافقی دارد که بین ایران و امریکا در ترکیه صورت گرفته است.غربی‌ها به خاطر لجاجت‌ها و سیاست‌های غلطشان دو سال پیش این توافق را با ایران حاصل نکردند.

حالا باید از آنها بپرسیم که چرا حالا می‌پذیرند که ایران این غنی سازی ۳ درصدی را ادامه دهد و چرا دو سال پیش این کار را نکردند؟ آنها جواب خواهند داد که ما از ایران تضمین خواهیم گرفت که به دنبال ساختن بمب اتمی نرود. با اینهمه به نظر من این توافق با توافقی که دو سال پیش صورت گرفت تفاوت زیادی ندارد.

به نظر شما با عملی شدن توافق‌ها تحریم‌های اقتصادی که بخش انرژی و بانک‌ها را هدف قرار داده بودند کاملا برداشته خواهند شد؟ نوع دیگری از تحریم‌ها هم افرادی را که به نقض حقوق بشر متهم هستند هدف قرار داده‌اند. آیا توافق‌های صورت گرفته بر سر مسائل هسته‌ای بین ایران و غرب این نوع از تحریم‌ها را هم متوقف خواهد کرد؟

من خوش‌بین نیستم که تحریم‌ها در کوتاه مدت برداشته شوند. این یک حالت گام به گام است که روس‌ها هم پیش از این آن را مطرح می‌کردند. مثلا احتمالا اگر ایران غنی سازی ۲۰ درصدی را متوقف کند امریکا‌ها هم مسئله تحریم بانک مرکزی را تخفیف بدهند.

اما من بعید می‌دانم که ایران و غرب یک توافق کامل را درچند ماه آینده رقم بزنند بلکه به نظرم این این یک توافق نسبی خواهد بود.

اما درباره مسئله حقوق بشر باید بگویم که مسئله حقوق بشر برای غرب یک مسئله اصلی نیست و تاکید آنها بیشتر بر تحریم‌هایی خواهد بود که از فعالیت‌های غنی سازی هسته‌ای توسط ایران جلوگیری کند.