کنفرانس واشینگتن

اصلاح‌طلبان از تهران تا واشینگتن در پی بازگشت به قدرت

Sun, 15 Apr 2012 11:18:52 +0000

بهداد بردبار

بهداد بردبار - در چند روز گذشته انتشار دو خبر در فضای مجازی و از سوی اعضای شبکه‌های اجتماعی مورد توجه قرار گرفت.

نخست، یک عضو جبهه مشارکت پس از شرکت در کنفرانس مخالفان حکومت در واشینگتن، یادداشتی را در سایت نوروز منتشر کرد و در بخشی از این یادداشت یادآور شد: "من به نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران باور دارم، به قانون اساسی ملتزم هستم و به جنبش سبز در معنای اصلاح‌طلبانه آن که در منشور جنبش سبز ارائه شده است وفادارم. از این رو معتقدم هرگونه حرکت اصلاحی باید درون ساختار و چارچوب موجود و با رعایت مصالح کشور و ملت ایران باشد."

خبر دوم به اظهار نظر محمدرضاخباز از اعضای حزب اعتماد ملی و يکی از نمايندگان اصلاح‌طلب مجلس ايران مربوط می‌شود که به خبرگزاری مهر گفت: "اگر خاتمی در محوريت اين جريان (اصلاح‌طلب) قرار گيرد، می‌توانيم خودمان را برای انتخابات آينده بازسازی و با کانديدای حداقلی وارد رقابت برای رياست جمهوری ۹۲ شويم."

انتشار این دو خبر گویای این مساله است که طیف وسیع اصلاح‌طلبان از زمان برگزاری نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری تا به حال با وضعیتی بغرنج روبه‌رو هستند و دچار سرگردانی در تصمیم‌گیری‌های سیاسی شده اند.

گرچه بسیاری از هواداران اصلاح‌طلبی همیشه با نوستالژی دوران اصلاحات دست‌به‌گریبانند، اما جناح موسوم به اقتدارگرای حاکمیت قاطعانه تصمیم گرفت با صرف هزینه‌ای هنگفت برای همیشه آنها را از حاکمیت اخراج کند

پس از برگزاری انتخابات بخش قابل توجهی از اصلاح‌طلبان معتقد بودند که در انتخابات ریاست جمهوری تقلب رخ داده و شورای نگهبان و وزارت کشور، دو نهاد مسئول انتخابات رقابت سالمی برگزار نکردند.

در پی این عکس‌العمل، بسیاری از افرادی که به نتایج انتخابات اعتراض داشتند دستگیر و در دادگاه‌های نمایشی با محکومیت‌های بسیار سنگین مواجه شدند. حتی برخی از آنها با انتشار نامه‌های سرگشاده مدعی شدند که مورد شکنجه و بدرفتاری‌های شدید قرار گرفته‌اند .

در نهایت رهبران نمادین جنبش سبز، بدون اینکه محاکمه شوند در حصر خانگی قرار گرفتند و تمام ارتباطات آنها با جهان خارج قطع شد.

واکنش گسترده اصلاح‌طلبان این بود که انتخابات پیش رو را تحریم خواهند کرد. در همین زمینه محمد خاتمی شرکت اصلاح‌طلبان در انتخابات مجلس شورای اسلامی را به اجرای پیش‌شرط‌هایی منوط کرد.

اما نه تنها حاکمیت به این پیش‌شرط‌ها توجهی نشان نداد بلکه شرایط به‌گونه‌ای پیش رفت که خاتمی در انتخابات اخیر مجلس شورای اسلامی شرکت کرد و بهت و حیرت بسیاری از حامیان خود را برانگیخت.

در سه سال گذشته میرحسین موسوی، مهدی کروبی و محمد خاتمی بارها از سوی تریبون‌های رسمی حاکمیت به براندازی نظام متهم شدند به‌گونه‌ای که سرتيپ محمدعلی جعفری، فرمانده سپاه پاسداران به خبرگزاری مهر گفت:

"خاتمی در جريان فتنه امتحان خوبی پس نداد و به‌هرحال جزو همراهان سران فتنه بود و حمايت و پشتيبانی زيادی از آن‌ها کرد و در حال ‌حاضر نيز موضعی مبنی بر برائت از آن حرکت‌ها اتخاذ نکرده است." وی همچنین شرط ادامه حضور محمد خاتمی را در عرصه سياسی "تغيير در مواضعش" اعلام کرد.

اگرچه بسیاری از هواداران اصلاح‌طلبی از دوران خاتمی خاطرات خوشی دارند و همیشه با نوستالژی دوران اصلاحات دست‌به‌گریبانند، اما جناح موسوم به اقتدارگرای حاکمیت قاطعانه تصمیم گرفت با مشت آهنین با این جریان برخورد و با صرف هزینه‌ای هنگفت برای همیشه آنها را از حاکمیت اخراج کند.

بخشی از نیروهای اصلاح‌طلب که اصل را بر جلب اعتماد رهبر گذاشته‌اند، نمی‌توانند خواسته‌های هواداران خود را برآورده سازند چرا که راه بازگشت به قدرت، تکریم و سرپوش گذاشتن به جنایات حاکمیت است

در عملکرد مجموعه حاکمیت به‌هیچ‌عنوان نشانی از این مسأله وجود ندارد که به اصلاح‌طلبان برای بازگشتن به قدرت روی خوش نشان داده شود.

تکرار تاریخ

به نظر می‌رسد وضعیت اصلاح‌طلبان به وضعیت ملی،مذهبی‌ها شباهت پیدا کرده باشد. پس از استعفای دولت مهندس بازرگان فضا بر فعالان لیبرال تنگ شد و برخلاف حمایت این گروه از نظام اسلامی، حاکمیت هرگز آنها را به بازی راه نداد و ملی،مذهبی‌ها چون گروهی نیمه‌جان گاهی درون زندان و گاهی خارج از آن تنها توانستند به فعالیت‌های حداقلی خود ادامه دهند.

اگرچه بسیاری به بازگشت اصلاح‌طلبان به قدرت، امید و اشتیاق دارند اما به نظر می‌رسد چنین فرصتی از سوی حاکمیت به این گروه داده نخواهد شد.

اصلاح‌طلبان انگشت‌شماری هم که بتوانند در نظام جمهوری اسلامی فعالیت کنند ضمن اینکه باید وفاداری خود را به رهبری و نظام اسلامی نشان بدهند به‌ناچار باید از خیر پروژه اصلاح‌طلبی یعنی اجرای قانون، رعایت حقوق شهروندی و آزادی بیان بگذرند.

اما شاید همین امیدواری نسبت به بازگشت به قدرت است که باعث می شود محمد خاتمی در انتخابات شرکت کند یا عباس عبدی شعارهای جنبش سبز را رادیکال دانسته و جنبش‌های خیابانی را محکوم کند.

از طرف دیگر هیچ شاهدی در دست نیست تا نشان بدهد حاکمیت دربرابر اصلاح‌طلبان از خود انعطاف نشان خواهد داد. به همین دلیل حتی یکی از اعضای حزب مشارکت متقاعد می‌شود که باید با سلطنت‌طلبان و جمهوری‌خواهان در نشست مشترکی هم‌نشین شود.

به هر حال، چه شرکت در انتخابات و چه حضور در کنفرانس واشینگتن از سرگردانی اصلاح‌طلبان خبر می‌دهد و گویای این مساله است که آنها هنوز با وضعیت بغرنجی مواجهند به‌گونه‌ای که نمی‌توانند در تصمیم‌گیری‌های سیاسی ثابت قدم باشند.

شاید همین امیدواری نسبت به بازگشت به قدرت است که باعث می شود محمد خاتمی در انتخابات شرکت کند یا عباس عبدی شعارهای جنبش سبز را رادیکال دانسته و جنبش‌های خیابانی را محکوم کند

از سوی دیگر بخشی از نیروهای اصلاح‌طلب که اصل را بر جلب اعتماد رهبر و نهادهای زیر نظر او گذاشته‌اند و خواستار بازگشت به حاکمیت هستند نمی‌توانند دست‌کم خواسته‌های هواداران خود را برآورده سازند چرا که راه بازگشت به قدرت، تکریم و سرپوش گذاشتن به جنایات حاکمیت و سکوت در برابر بی‌عدالتی و فساد مالی گسترده حاکمیت است.

با گسترش فضای ارتباطات بین داخل و خارج کشور بسیاری از شهروندان داخل ایران در جریان پرونده‌های نقض حقوق بشر در دهه ۶۰ قرار گرفته‌اند. بنابراین اصلاح‌طلبان با جامعه‌ای روبه‌رو هستند که خواسته‌های بسیاری دارد.

برای مثال فعالان حقوق زنان خواستار موضع‌گیری اصلاح‌طلبان درباره بحث‌های برابری جنسیتی و برابری حقوق زن و مرد هستند. همچنین مدافعان حقوق بشر بحث اعدام‌های سیاسی دهه ۶۰ را مطرح کرده‌اند و خواستار پیگیری این مساله هستند.

به نظر می‌رسد اصلاح طلبان به عنوان نیروهای وفادار به حاکمیت و معتقد به قانون اساسی جمهوری اسلامی از پتانسیل لازم برای پاسخ‌گویی به خواسته‌های متکثر و متنوع شهروندان برخوردار نیستند.

گذار به دموکراسی؛ کنفرانسی در واشینگتن

Tue, 10 Apr 2012 22:20:35 +0000

گفت‌وگو با آرام حسامی، استاد مونتگمری کالج مریلند - ایرج ادیب‌زاده

ایرج ادیب زاده

ایرج ادیب زاده - گذار به دموکراسی در ایران چگونه باید صورت گیرد؟ این عنوان، موضوع کنفرانسی بود که در روزهای هفتم و هشتم آپریل، شنبه و یکشنبه (۲۰ـ ۱۹ فروردین ۱۳۹۱ خورشیدی) در "جرمن تاون" واشینگتن و با حضور افرادی از گروه‌های اپوزیسیون مخالف جمهوری اسلامی در خارج از کشور، برپا شد.

نزدیک به ۵۰ نفر از فعالان سیاسی مخالف جمهوری اسلامی در این کنفرانس دو روزه به گفت‌وگو درباره‌ راه‌های عملی گذار به دموکراسی، انتخابات آزاد، پارلمان در تبعید دیجیتالی و طرح‌های براندازی رژیم گفت‌وگو کردند که این موضوع آخری، با مخالفت یکی از دعوت شدگان،که از نظر فکری به گروه‌های سبز و اصلاح‌طلب نزدیک است، روبه‌رو شد. وی از التزام به قانون اساسی جمهوری اسلامی و ولایت فقیه دفاع کرد.

سرانجام پس از سخنرانی چهره‌های مختلف، روی شش یا هفت پیشنهاد توافق شد که براساس آنها فعالیت‌های این گروه اپوزیسیون جمهوری اسلامی می‌تواند ادامه یابد.

آرام حسامی، علی افشاری، محسن سازگارا، امیرحسین گنج‌بخش، عبدالهه مهتدی، اسماعیل نوری علا، فاطمه حقیقت‌جو، خالد عزیزی، شهریار آهی، بیژن کریمی، رویا طلوعی، مهران براتی، حسن شریعتمداری و آرش غفوری در این کنفرانس سخنرانی کردند.

برخی از دعوت‌شدگان به کنفرانس نیامدند. برخی از سازمان‌های اپوزیسیون جمهوری اسلامی هم به این کنفرانس دعوت نشدند.

دکتر آرام حسامی استاد مونتگمری کالج دانشگاه مریلند یکی از برپاکنندگان کنفرانس واشینگتن در گفت‌وگو با زمانه می‌گوید که "گروه‌ها" به این کنفرانس دعوت نشده بودند، بلکه افراد اپوزیسیون جمهوری اسلامی به شکل فردی دعوت شده بودند. او در این‌باره می‌گوید:

با وجود این که ما می‌دانیم افراد دعوت‌شده متعلق به شبکه‌ها یا احزاب برون‌مرزی هستند، اما از آن‌ها به صورت فردی دعوت شده بود. حدود ۶۰ـ ۵۰ نفر در کنفرانس حضور داشتند که بعضی‌ از آنها پروژه‌های گروه‌ یا شبکه و یا حزب‌شان را مطرح کردند. برخی از دعوت‌شدگان مثل آقایان براتی و بیات هم که در گروه‌های متفاوتی حضور دارند، به طور شخصی دعوت شده بودند.

در این کنفرانس دکتر امیرحسین گنج‌بخش، موضوع انتخابات آزاد را مطرح کرد. حدود ده پروژه در دو روز مطرح و بررسی شد و همان‌طور که می‌دانید در رسانه‌ها بازتاب یافت.

امروز چالش ما با جمهوری اسلامی‌ و برای برقراری حکومت دموکراتیک در ایران است و این که باید چه راهکارهای مشخصی را مورد نظر داشت وگام‌های اول و دوم و سوم در این راه چیست

هفت پروژه مشخص از سوی افرادی که حضور داشتند مطرح شد و دوـ سه پروژه را هم دوستان از اسکایپ مطرح کردند. به‌هرحال برای اولین بار کنفرانسی در "پای عملی" مطرح شد.

منظورتان از "پای عملی" چیست ؟

ببینید، معمولاً در کنفرانس‌ها یا نشست‌ها بیشتر بحث‌ها راجع به باورها و نظرها و بحث‌های نظری است.

امروز ما تصمیم گرفتیم کنفرانسی برگزار کنیم که مشخصاً راجع به راه‌های مشخص "پروژه‌ای در مورد دوران گذار به دموکراسی" باشد. یعنی چگونه افراد سیاسی و احزاب می‌خواهند گذار به دموکراسی را انجام دهند و پروژه‌شان چیست؟

مشخصات "پروژه" چیست؟ هدف‌ چیست، با چه مکانیزمی و چه افرادی محقق می شود و مخاطب‌ کیست؟

از این لحاظ، من فکر می‌کنم این اولین کنفرانسی‌ست که فراخوانی به جامعه سیاسی داده که "بیایید صحبت‌هایتان را ارائه دهید، ولی با توصیه‌های عملی."

امروز چالش ما با جمهوری اسلامی‌ و برای برقراری حکومت دموکراتیک در ایران است و این که باید چه راهکارهای مشخصی را مورد نظر داشت وگام‌های اول و دوم و سوم این راه چیست و با چه مکانیزمی میسر می شود.

چالش دموکراسی و انتخابات آزاد با حضور جمهوری اسلامی چگونه می‌تواند شکل بگیرد؟

اول بحث این است که گروه‌های برون‌مرزی، مثل ما یا افرادی که در برون‌مرز خودشان را اپوزیسیون می‌دانند، چه قدم‌هایی را و در راستای چه هدفی باید بردارند و آیا می‌توانند با پروژه مشخصی همکاری کنند یا نه؟ بنابراین افراد خواهند دید که آیا مثلاً "کارزار برای انتخابات آزاد در ایران" می‌تواند با "اتحاد جمهوری‌خواهان" کار کند یا نه. آیا پروژه آنها به‌ هم نزدیک است؟

به طور مثال، پروژه‌ پیشنهادی من راجع به انتخابات آزاد برون‌مرزی برای تشکیل یک کنگره ملی بود که به طرح آقای شهریار آهی راجع به یک پارلمان دیجیتالی خیلی نزدیک است.

منظور از پارلمان دیجیتالی تشکیل قوه مقننه یا پارلمانی برای بحث کردن درباره قانون نیست. بلکه به‌عنوان یک شبکه‌ اجتماعی‌ست که کارهای سیاسی را از طریق انتخابات و نمایندگی از افراد خارج از کشور می‌تواند انجام دهد

بنابراین می‌توانند باهم همکاری کنند که در نهایت ممکن است یک، دو یا سه پروژه درهم ادغام شوند و انسجامی به همه سیاسی‌های خارج از کشور دهد. اول یک گفت‌وگو و بعد ممکن است به یک گفتمان تبدیل شود. ولی هدف ما در حقیقت برخورد عملی‌ و عمل‌گرایانه به این مسئله بود.

آقای حسامی شما گفتید که پیشنهاد آقای آهی پارلمان دیجیتال بود. آیا می‌توان این پارلمان دیجیتال را همان پارلمان در تبعید نامید؟

ببینید، ایشان منظورشان تشکیل قوه مقننه یا پارلمانی به صورت بحث کردن درباره قانون نیست. بلکه به‌عنوان یک شبکه‌ اجتماعی‌ست که کارهای سیاسی را از طریق انتخابات و نمایندگی از افراد خارج از کشور می‌تواند انجام دهد که ما امیدواریم از طریق داخل هم بشود.

ایشان در طرح‌شان چالش‌ها را شکافتند و امکانات را بررسی کردند. اما طرحی که من دادم بیشتر پاسخی به آن چیزی‌ست که شما پرسیده‌اید و آن طرح انتخابات آزاد برون‌مرزی است با مکانیزمی که بتواند تمام گروه‌های سیاسی را وارد این کنگره کند. کنگره هم به معنای کنگره‌‌ای مثل کنگره آمریکا نیست که قانون‌ وضع می‌کند.

منظور این است که عده‌ای با نمایندگی برای انجام دادن یک کار مشخص دور هم جمع شوند آن کار مشخص هم این است که در تقابل با حکومت جمهوری اسلامی یک آلترناتیو روی میز بگذارند.

برخی از دعوت‌شده‌ها نیامدند، دلیلی هم اعلام نکردند و همه‌ گروه‌های سیاسی خارج از کشور هم در این کنفرانس نماینده نداشتند. چرا؟

باید بگویم که از دعوت‌شدگان، یعنی از ۵۰ نفر، حدود ۱۴ـ ۱۳ نفرشان نیامده بودند. همان طور که می‌دانید اپوزیسیون ما اشکالاتی دارد. بعضی‌ها کنارهم نمی‌نشینند. بعضی‌ها مواضع سیاسی‌شان مشخص است و بنابراین با بعضی‌ها گفت‌وگو نمی‌کنند.

بعضی‌ها هم ممکن نبود که بیایند. اما دعوتی که شده بود، از طیف‌های فکری بسیار وسیعی بود. یعنی مثلاً افرادی از حزب کومله ، حزب دموکرات کردستان، آقای سازگارا ، آقای آهی، آقای نوری علا و آقای حسن شریعتمداری بودند که البته ایشان با گروه‌های متفاوت کار می‌کنند، اما به صوررت شخصی آمده بودند.

این جلسه‌ای بود برای گذار به دموکراسی؛ با عنوان "نان و عدالت". شرط ما این بود که این نان و عدالت باشد. از این نظر بعضی‌ از گروه‌ها، مثل مجاهدین حذف می‌شوند. چون مفهوم گذار به دموکراسی از راه مسالمت‌آمیز است

به‌هرحال این کثرت‌گرایی بود. مثلاً از یکی ازنهادهای مردمی آقای بیژن کریمی آمده بودند. بنابراین افراد از طیف‌هایی بودند که خواسته‌های متفاوتی داشتند.

آیا مجاهدین خلق هم دعوت شده بودند؟

این جلسه‌ای بود برای گذار به دموکراسی؛ با عنوان "نان و عدالت". شرط ما این بود که این نان و عدالت باشد. از این نظر بعضی‌ از گروه‌ها حذف می‌شوند. چون مفهوم آن، گذار به دموکراسی از راه مسالمت‌آمیز است. بنابراین مجاهدین دعوت نشده بودند.

در کنفرانس استکهلم خبرنگاران رسانه‌ها اجازه‌ شرکت در محل گفت‌وگو را نداشتند. بعد هم گفتند به دلایل امنیتی روزنامه‌نگاران اجازه حضور ندارند. آیا در این کنفرانس واشینگتن اعتراض به نبود شفافیت وجود نداشت؟

ما یک فراخوان دادیم و تمام رسانه‌ها را دعوت کردیم که تشریف بیاورند. از آقای نیک آهنگ کوثر گرفته که شخصی آمده بود تا بی بی سی و صدای آمریکا و برنامه‌ها از تلویزیون "مردم" مستقیم پخش شد.

تلویزیون آپادانا هم اینجا بود که مستقیم پخش کرد. تمام جلسه، از اول تا آخرین جلسه، مستقیم روی وب پخش شد. شفافیت بود. ما خوشحالیم که خبرنگاران بودند و دیدند که مسائل چه بود و چگونه مطرح شد.

شما بازتاب این کنفرانس‌ها و مشابه آن را در ایران به‌ویژه بین گروه‌هایی که در جنبش‌های مختلف هستند، چگونه ارزیابی می‌کنید؟

پیام‌هایی از اینترنت یا با اس ام اس از ایران فرستاده شده بود و توقعاتی داشتند. ما می‌دانیم که وقتی جریان، رسانه‌ای شد، بازتاب می‌گیرد.

جمهوری اسلامی هم یک حرکتی علیه این جریان را در ایران شروع کرد. مردم می‌بینند، دانشجویان می‌بینند و واکنش نشان می‌دهند. ما امیدواریم که بازتابش روزنه امیدی باشد، از این جهت که ببینند اپوزیسیون ایران فعال است و تلاش‌هایی می‌کند که امیدواریم جواب دهد.

من نمی‌توانم راجع به کسانی که در ایران هستند، صحبت کنم. ولی از پیام‌هایی که آمده مطمئنم بازتاب خوبی داشته. این کنفرانس برای شادیاد دکتر مهرداد مشایخی برگزار شد.

هدفش این بود که به توجیه‌های عملی نگاه کند. هدفی جز این نداشت و امیدواریم بعدها چیزی از آن درآید. ولی ربطی به کنفرانس‌های قبلی نداشت و برای کنفرانس بعدی هم اصلا گفت‌وگویی نشد.

گفتید کنفرانس اپوزیسیون جمهوری اسلامی با عنوان "گذار به دموکراسی" ارتباطی به کنفرانس‌های پیشین ازجمله لندن و استکهلم نداشته. چه کسانی در برپایی این کنفرانس سهم داشتند و بودجه آن چگونه تامین شد؟

کمیته‌ای بود متشکل از آقایان امیرحسین گنج‌بخش ومهران براتی، خانم‌ها نیره توحیدی و فاطمه حقیقت‌جو، آقای محمد تهوری، آرام حصامی و دکتر فرخ زندی. ما یک گروه اجرایی درست کردیم از افراد و گروه‌های مشخص که این جلسه را برگزار کنیم.

خرج این کنفرانس را خود افراد پرداختند. بلیط هواپیما و هزینه اقامت یا خودشان بود و ما فقط یک شام و ناهار و صبحانه به دوستان هدیه کردیم

خرج این کنفرانس را خود افراد پرداختند. بلیط هواپیما و هزینه اقامت یا خودشان بود و ما فقط یک شام و ناهار و صبحانه به دوستان هدیه کردیم.

آیا خودتان از این کنفرانس راضی هستید؟

بله، بسیار نیکو بود. بحث به سوی توجیه‌های عملی رفت. از مسائل نظری و تئوری و ذهنی، بحث به کار عملی و ملموس تبدیل شد و پیشنهادهای بسیار خوبی داده شد.

من شخصاً بسیار راضی هستم. چیزهای بسیار زیادی هم یاد گرفتم. اشتباه‌هایی که شده و اشتباه‌هایی که انجام داده‌ایم را به‌عنوان اپوزیسیون خارج از کشور مدنظر داشتیم. از نظر من در رسانه‌ها خواهیم دید که بازتاب مردم چه خواهد بود.

^{منبع عکسها : بلاگ رحیم رشیدی}