اردوغان

آمریکا میان اتحاد با اسرائیل و تشکیل «کشور مستقل فلسطین»

politics — Fri, 22 Mar 2013 22:10:00 +0000

فرهاد سلمانیان

فرهاد سلمانیان - پرتاب راکت از غزه به جنوب اسرائیل در روز پنج‌شنبه‌ اول فروردین؛ همزمان با دومین روز سفر باراک اوباما، رئیس جمهوری آمریکا به خاورمیانه نشان داد که مشکلات اصلی همچنان پابرجا هستند.

پرتاب دو راکت طی دیدارهای مقام آمریکایی با مسئولان اسرائیلی و سپس «تشکیلات خودگردان فلسطینی»، از مناطق تحت اختیار سازمان «حماس» صورت گرفت و نشان داد که بعضی از فلسطینیان با نخستین سفر اوباما به اسرائیل در طول ریاست جمهوری‌اش برخوردی مسالمت‌آمیز ندارند.

رئیس جمهوری آمریکا در سفر سه روزه خود به اسرائیل، در بیت‌المقدس و سپس کرانه‌ باختری رود اردن بر تعهد آمریکا نسبت به «امنیت اسرائیل»، تشکیل «کشور مستقل فلسطین» و ازسرگیری مذاکرات صلح میان دو طرف تأکید کرد. او در موضع‌گیری‌های خود در اسرائیل به پیوند امنیت اسرائیل با پیشبرد صلح در خاورمیانه و مشروط بودن چنین صلحی به تشکیل کشور مستقل و قادر به ادامه‌ حیات فلسطینیان نیز اشاره کرد.

با وجود اختلاف‌نظرهای گذشته‌ دولت اوباما با بنیامین نتانیاهو، موضع‌گیری‌های رئیس جمهوری آمریکا در دیدار با دو طرف اسرائیلی و فلسطینی طوری بود که نه موضوع راه حل «تشکیل دو کشور مستقل» نادیده گرفته شود و نه توقع حمایت از دولت اسرائیل.

باراک اوباما طی سفر خود، گذشته از دیدار رسمی با مقام‌های اسرائیل مانند شیمون پرز، رئیس جمهوری و بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر با دانشجویان اسرائیلی نیز در بیت‌المقدس دیدار کرد.

موضوع‌های برنامه هسته‌ای ایران، جنگ داخلی سوریه و روند صلح خاور میانه از محورهای گفت‌وگوی طرف آمریکایی و اسرائیلی اعلام شده بود. چنین برنامه‌ای تمایل طرف اسرائیلی را به گفت‌وگو بر سر توقف خانه‌سازی در مناطق مورد اختلاف با فلسطینی‌ها نشان نمی‌دهد.

«اشغال و اخراج راه حل نیست»

باراک اوباما در سخنرانی خود در جمع جوانان اسرائیلی در بیت‌المقدس ضمن تمجید از دولت اسرائیل، تروریستی خواندن «حزب‌الله لبنان»، خواست کناره‌گیری بشار اسد، رئیس جمهوری سوریه از قدرت و سازش ایران بر سر برنامه هسته‌ای‌، به اشغال نظامی مناطق فلسطینی از سوی اسرائیلی‌ها، بیرون راندن فلسطینی‌ها از خانه‌های‌شان و بی‌مجازات ماندن این نوع رفتارها نیز اشاره کرد.

او حتی افزود که اشغال مناطق فلسطینی‌ها و اخراج ساکنان آن‌ها پاسخ مسئله اصلی نیست.

انتخاب جوانان اسرائیلی به عنوان مخاطب سخنرانی و اشاره به ایجاد «تغییر» در آینده از سوی آن‌ها، در پیوند با موضوع فلسطین بیانگر آن است که رئیس جمهوری آمریکا این بار نیز فقط به دیدارهای رسمی اکتفا نکرد و مانند گذشته سیاست گفت‌وگوی مستقیم با مردم کشورهای مقصد را برای تأثیرگذاری در وضعیت ادامه می‌دهد.

استدلال اخلاقی رئیس جمهوری آمریکا در این بخش از سخنرانی‌اش نشان‌دهنده ‌آن است که سیاست عملی در خاورمیانه و واقعیت‌های کنونی آن تا چه حد دشوار و پیچیده هستند و از آن‌چه می‌توانست صورت بگیرد، دور مانده‌اند. با وجود این طرح چنین مسائلی طی نخستین سفر به اسرائیل، ‌آمریکا را نزد اسراییل، تنها به متحدی منتقد تبدیل می‌کند.

انتخاب جوانان اسرائیلی به عنوان مخاطب سخنرانی و اشاره به ایجاد «تغییر» در آینده از سوی آن‌ها، در پیوند با موضوع فلسطین بیانگر آن است که رئیس جمهوری آمریکا این بار نیز فقط به دیدارهای رسمی اکتفا نکرد و مانند گذشته سیاست گفت‌وگوی مستقیم با مردم کشورهای مقصد را برای تأثیرگذاری در وضعیت ادامه می‌دهد.

هر چند خوش‌بینی او به آینده مشروط بر نادیده گرفتن دهه‌ها اختلاف میان فلسطینیان و اسرائیلی‌ها است، اما این، از توجه به راه‌حل‌های جایگزین و بلندمدتی جز رجوع به مقام‌های رسمی اسرائیل برای پیشبرد روند صلح خاورمیانه نیز حکایت دارد.

استقبال سرد فلسطینی‌ها از اوباما

با وجود این، دیدار رئیس جمهوری آمریکا از رام‌الله پس از اعلام همبستگی با اسرائیل و اشاره به وجود «اتحاد همیشگی» آمریکا با آن کشور با استقبالی سرد همراه بود. دلیل دیگر این سردی به رأی مخالف ایالات متحده علیه ارتقای جایگاه فلسطین به «ناظر غیرعضو» در مجمع عمومی سازمان ملل متحد باز می‌گشت.

به دلیل این رأی منفی در سازمان ملل، اعلام حمایت رئیس جمهوری آمریکا از راه حل دو کشور مستقل اسرائیل و فلسطین برای بسیاری از فلسطینی‌ها قابل باور نیست. دیدار اوباما در رام‌الله با محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطینی، از جمله با اعتراض نزدیک ۱۵۰ نفر در برابر دفتر مقام فلسطینی همراه شد.

رئیس جمهوری آمریکا در کنفرانس مطبوعاتی مشترکی با محمود عباس گفت که ادامه سیاست شهرک‌سازی اسرائیل در مناطق اشغالی و مورد اختلاف با فلسطینیان باعث پیشرفت روند صلح نمی‌شود.

اوباما همچنین اشاره کرد که فلسطینیان‌ حق داشتن کشوری مستقل را دارند. محمود عباس مانند گذشته خواهان توقف شهرک‌سازی اسرائیل در بخش‌های مورد اختلاف به عنوان پیش‌شرط مذاکره صلح است. موضوعی که مقام‌های اسرائیلی تا کنون با وجود مخالفت‌های خارجی آن را نپذیرفته و کامل اجرا نکرده‌اند.

دیدار رئیس جمهوری آمریکا از رام‌الله پس از اعلام همبستگی با اسرائیل و اشاره به وجود «اتحاد همیشگی» آمریکا با آن کشور با استقبالی سرد همراه بود. دلیل دیگر این سردی به رأی مخالف ایالات متحده علیه ارتقای جایگاه فلسطین به «ناظر غیرعضو» در مجمع عمومی سازمان ملل متحد باز می‌گشت.

با وجود این، رئیس جمهوری آمریکا نیز در موضع‌گیری‌های خود توقف شهرک‌سازی را پیش‌شرط شروع دوباره‌مذاکرات صلح میان دو طرف ندانسته است. او در گذشته چند بار خواهان توقف خانه‌سازی اسرائیل در مناطق مورد اختلاف با فلسطینیان شده و در سخنرانی خرداد ۱۳۸۸ در قاهره، پایتخت مصر گفته بود که ایالات متحده شهرک‌سازی اسرائیل را قانونی نمی‌داند. در همین سال بود که اسرائیل پروژه های خانه‌سازی‌ خود را موقتاً متوقف کرد و بعد از مدتی دوباره آن را ادامه داد.

اوباما پس از بازگشت از مناطق فلسطینی، ضمن دیدار از «یادوشم»، بنای یادبود هولوکاست، خواهان رواداری و مقابله با تعصب و نژادپرستی شد.

توقع‌ها در برابر واقعیت‌ها

دیدار رئیس جمهوری آمریکا با مقام‌های اسرائیلی و فلسطینی تغییری فوری در ادامه سیاست شهرک‌سازی اسرائیل در مناطق مورد اختلاف دو طرف و راکت‌اندازی‌ها‌‌ به اسرائیل از سوی گروه‌های فلسطینی مانند حماس نمی‌دهد.

مذاکرات متوقف شده صلح خاورمیانه و چگونگی تشکیل کشور مستقل فلسطین، بدون ارائه‌ نقشه راه و برنامه زمانی مشخص از سوی طرف‌های اختلاف و میانجی‌های احتمالی رفع آن همچنان در هاله‌ای از ابهام می‌ماند.

تنها سیاستی فراگیر و توأم با همکاری کشورهای عربی، ترکیه، ایران و حتی روسیه، با میانجی‌گری متحدان غربی اسرائیل می‌تواند وضعیت انسانی را در مناطق فلسطینی بهبود ببخشد و اسرائیل را به توقف شهرک‌سازی‌در مناطق مورد اختلاف با فلسطینیان وادارد.

چنین سیاستی تدابیری را دربرمی‌گیرد که برای نمونه ترکیه پس از معذرت‌خواهی بنیامین نتانیاهو از رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه در روز جمعه ۲ فروردین (۲۲ مارس) بر سر موضوع حمله کماندوهای اسرائیلی به کشتی «ماوی‌مرمره»، برای‌بهبود وضعیت انسانی در مناطق فلسطینی، با اسرائیل بر سر آن به توافق اولیه رسیده است. ۹ کنشگر ترک در حمله نیروهای اسرائیلی به این کشتی حاوی کمک‌های امدادی در راه غزه، در خرداد سال ۱۳۸۹ کشته شدند.

تماس تلفنی نخست وزیر اسرائیل با همتای ترک خود نتیجه ‌دیگر سفر رئیس جمهوری آمریکا به منطقه بود که اهمیت ترکیه به عنوان متحد منطقه‌ای ایالات متحده را برجسته می‌کند.

مبارزه ایدئولوژیک جمهوری اسلامی با "اسلام اردوغانی"

politics — Fri, 15 Mar 2013 13:41:51 +0000

دبسکو با دعای افتتاح و رقص با حجاب اسلامی

اکبر فلاح‌زاده

اکبر فلاح‌زاده – وبسایت "جهان نیوز" طی گزارشی از افتتاح یک "مرکز ضد ارزشی" دیسکو در استانبول ترکیه و برگزاری "برنامه‌هایی تاسف‌بار" در مراسم افتتاحیه آن خبر داده است. در این گزارش آمده که در مراسم افتتاحیه این "مرکز فساد" با حضور برخی مسئولان شهر استانبول "دعای افتتاح" خوانده شده است.

این که خبر تا چه حد درست باشد، به عهده "جهان نیوز". اما انتشار آن در این سایت وابسته به محافل راستگرای حاکم، نشان‌دهنده دق دلی شدید از ترکیه است. (لینک گزارش "جها‌ن نیوز")

اسلام آمریکایی

"جهان نیوز" نوشته که این برنامه «همان اسلام آمریکایی است که در ترکیه متاسفانه به شدت در حال گسترش می‌باشد و مردم مسلمان ترکیه را تهدید می‌کند.»

در این گزارش آمده که پس از افتتاح دیسکو، زنان با حجاب اسلامی "در مقابل چندهزار نفر" رقصیده‌اند و پس از رقص زنان باحجاب در مقابل "مردان مسلمان ترکیه" و مسئولان شهر استانبول، یک زن کاملا محجبه مالزیایی پشت تریبون محل مراسم رفته و اقدام به خوانندگی و نوازندگی کرده است.

"جهان نیوز" نتیجه گرفته که با این کار «به طور علنی ارزش‌های اسلامی و حجاب را زیر سوال برده و این ارزش‌ها را به سخره گرفته‌اند.»

دعای افتتاح

دعای افتتاح یکی از دعاهایی‌ است که شیعیان در شب‌های ماه رمضان می‌خوانند. محمد باقر مجلسی در "زاد المعاد" می‌نویسد: «امام زمان این دعا را برای شیعیان نوشته‌ است که هر شب ماه رمضان بخوانند، فرشتگان می‌شنوند و برای خوانندهٔ آن استغفار می‌کنند.»

این دعا گذشته از حمد و ثنا، متضمن راز و نیاز عارفانه، صلوات و درود برمعصومین، انتظار فرج و شکایت از غیبت امام زمان، شکایت از کثرت دشمنان و قلت مومنان، و آرزوی ظهور "دولت کریمه" و آمادگی برای جانفشانی و خدمت در آن دولت و در نهایت، دعا برای سلامتی و پیروزی مسلمانان است.

شرق و غرب در استانبول

"جهان نیوز" توضیح نداده که چرا "هزاران مرد" مسلمانی که در مراسم حاضر بوده‌اند، واکنشی به "زیر پا گذاشتن ارزش‌ها" نشان نداده و بر و بر رقص و آواز زنان را تماشا کرده‌اند.

ایدئولو‌گ‌های جمهوری اسلامی، "اسلام اردوغانی" را روی دیگر سکه‌ اسلام آمریکایی می‌دانند. اردوغان که با رهبری حزب "عدالت وتوسعه" به قدرت رسیده، با پیش گرفتن گفتمان مسامحه و اعتدال به پیشرفت‌های زیادی در داخل و خارج ترکیه نائل شده است. این در آغاز از او که اسلامگرای مرتجع انگاشته می‌شد، انتظار نمی‌رفت.

از قرار معلوم، مسئولان نیز که در دولت اسلامگرای اردوغان غالبا از مسلمانان هستند، در مراسم افتتاح رسمی شاهد رقص زنان محجبه بوده و کک‌شان هم نگزیده است. جهان نیوز این همه را ناشی از اسلام آمریکایی می‌داند که با ترویج آن و «با تبلیغات گسترده مردم مسلمان این کشور را به سمت و سوهای مشخص می‌کشانند.»

در شهر بزرگ استانبول همه چیز، از شیر مرغ تا جان آدمیزاد پیدا می‌شود. هر جا بروی، ساختمان‌های قدیمی، مساجد، کاخ‌ها و غیره را می‌بینی. شرق و غرب در این شهر به هم آمیخته و سنت و مدرنیته همسایه دیوار به دیوار یکدیگرند.

باحجاب و بی‌حجاب کنار هم راه می‌روند. استانبول هم قهوه‌خانه دارد، هم میخانه. زندگی شبانه آن از ده شب شروع می شود و تا چهار صبح ادامه پیدا می‌کند.

برای هر سلیقه‌ای در این شهر چیز دیدنی هست. از جمله توریست‌ها می‌توانند بروند برنامه شب ترکی ببینند که مجموعه‌ای از رقص‌های فولکوریک ترکی، برنامه رقص عربی و غیره است. یا سری به دیسکو و بارهای میدان تکسیم و شیشلی بزنند.

به نوشته یک سایت گردشگری ترکیه، « قایق سواری روی دریای مرمره با شام و رقص عربی بسیار زیباست.» اینها همه نمودهای آن چیزی است که دستگاه تبلیغاتی جمهوری اسلامی، "اسلام اردوغانی" می‌نامد.

اسلام اردوغانی

ایدئولو‌گ‌های جمهوری اسلامی، "اسلام اردوغانی" را روی دیگر سکه‌ اسلام آمریکایی می‌دانند. استانبول که این دیسکو در آن افتتاح شده، زادگاه رجب طیب اردوغان رییس جمهوری ترکیه است. او در همین شهر درس خوانده و وارد دنیای سیاست شده و مدتی هم شهردار همین شهر بوده و آن را مثل کف دستش می‌شناسد.

او که با رهبری حزب "عدالت وتوسعه" به قدرت رسیده، طی یک دهه گذشته با پیش گرفتن گفتمان مسامحه و اعتدال به پیشرفت‌های زیادی در داخل و خارج ترکیه نائل شده است. این پیشرفت‌ها در آغاز کار، از او که اسلامگرای مرتجع انگاشته می‌شد، انتظار نمی‌رفت.

تحولات بهار عربی که جمهوری اسلامی "بیداری اسلامی" و ناشی از نفوذ خودش می‌پندارد، عملا از نوع حکومت ترکیه الگوبرداری شده است. این چیزی است که به مذاق رهبران جمهوری اسلامی ایران با همه ادعاها و هزینه‌های گزافی که صرف تبلیغات صدورانقلاب می‌کنند، خوش نمی‌آید.

هر چند اردوغان در مواردی به سیاست‌های سخت‌گیرانه روی آورد و از جمله آزادی بیان را محدود و عده‌ای را دستگیر کرد، اما روی هم رفته با رویکرد مثبت به غرب و تلاش برای عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا، سیاستی در پیش گرفت که سبب پیشرفت و رشد اقتصادی ترکیه شد.

ناگفته نماند که در این میان، باد زمانه نیز به بادبان‌ ترک‌ها وزید و از جمله بحران اقتصادی شدید و بی‌اعتبار شدن رقیب اروپایی‌شان یونان، به اعتبار و منزلت آنها نزد اروپاییان افزود.

رقابت جمهوری اسلامی و ترکیه بر سر نفوذ در منطقه

سیاست اعتدال ترکیه نقطه مقابل سیاست تهاجمی و دشمن تراشانه جمهوری اسلامی است. این دو سیاست برای نفوذ در منطقه با هم رقابتی تنگاتنگ دارند و تمام شواهد حاکی از آن است که جمهوری اسلامی گوی رقابت را باخته و از حریف عقب افتاده است.

جمهوری اسلامی زیر فشار تحریم‌ها مجبور شده در مواردی به ترکیه باج هم بدهد و در گفتگو با کشورهای گروه ۵+۱ از میزبانی و میانجیگری ترکیه استقبال کند.

در چهارچوب همین مذاکرات چند روز دیگر مذاکرات کارشناسان فنی در استانبول برگزار می‌شود. ترکیه به این ترتیب به یک وزنه اقتصادی و سیاسی مهم تبدیل شده است.

تحولات بهار عربی در منطقه و در کشورهای عربی نظیر مصر، تونس، لیبی و یمن که جمهوری اسلامی "بیداری اسلامی" و ناشی از نفوذ خودش می‌پندارد، عملا از نوع حکومت ترکیه الگوبرداری شده است.

این چیزی است که به مذاق رهبران جمهوری اسلامی ایران با همه ادعاها و هزینه‌های گزافی که صرف تبلیغات صدورانقلاب می‌کنند، خوش نمی‌آید.

حتی خالد مشعل رهبر حماس که همواره مورد حمایت معنوی و مادی جمهوری اسلامی ایران بوده و سفرهای مکرری به ایران داشته است، اردوغان را در جهان اسلام ستوده است. قبل از او نیز رهبران احزاب اسلامی در مصر و تونس چنین کرده‌اند.

اردوغان آن‌گونه هم که جمهوری اسلامی تبلیغ می‌کند، سکولار نیست. چند ماه پیش هزاران نفر از طرفداران جدایی دین از سیاست علیه دولت اردوغان در پایتخت ترکیه دست به تظاهرات زدند اما هر چه هست ترکیه توانسته با سیاست مسامحه دینی و ایجاد توازن در خارج، مدلی ارائه بدهد که از لحاظ اقتصادی و سیاسی موفق بوده است.

سیاست ماهرانه اردوغان در ایجاد توازن نسبی، یعنی حفظ روابط دوستانه با آمریکا و اروپا، و حمایت از فلسطینی‌ها و رودررویی با اسراییل در قالب اعزام کشتی حامل کمک به غزه که به کشته شدن چند تن از اتباع ترکیه در حمله کماندوهای اسرائیلی انجامید و تنش لفظی اردوغان با شیمون پرز آشکارا وجهه وی در منطقه را تقویت کرد.

هر چه جمهوری اسلامی با ندانم‌کاری منزوی‌تر شده، اردوغان بیشتر مطرح و محبوب شده است. او با دادن اجازه استقرار سپر موشکی غرب در خاک کشورش، ضمن دهن کجی به جمهوری اسلامی، پیوندهای خود با غرب را تقویت و شانس عضویت ترکیه به اتحادیه اروپا را بیشتر کرد.

اما او آن‌ گونه هم که جمهوری اسلامی تبلیغ می‌کند، سکولار نیست. چند ماه پیش هزاران نفر از طرفداران جدایی دین از سیاست علیه دولت اردوغان در آنکارا تظاهرات کردند و با واکنش سخت پلیس مواجه شدند.

به گزارش خبرگزاری‌ها، طرفداران جدایی دین از سیاست نگران هستند که دولت محافظه کار اسلامی برخاسته از حزب "عدالت و توسعه" تهدیدی برای نظام سکولار ترکیه باشد. آنها هم‌چنین نگران تبدیل کشور به امپراتوری عثمانی و خدشه‌دار شدن اصول جمهوریت هستند.

سال گذشته مجامع بین‌المللی از بازداشت صد‌ها خبرنگار، استاد دانشگاه و نظامی به اتهام توطئه علیه دولت اردوغان خبر دادند. "کمیته دفاع از خبرنگاران" ترکیه را متهم کرد که بیشترین آمار خبرنگار بازداشتی را در جهان دارد.

اما هر چه هست ترکیه توانسته با در پیش گرفتن سیاست مسامحه دینی و ایجاد توازن در خارج، مدلی ارائه بدهد که از لحاظ اقتصادی و سیاسی موفق بوده است.

در حال حاضر یکی از مشکلات منطقه و جهان اسلام این است که چطور می‌شود بین اسلام و سکولاریسم سازش ایجاد کرد، چون تقلید از دمکراسی غربی بدون برخوردار بودن از فرهنگ و سنت دمکراسی غربی با فرهنگ بومی تضاد پیدا می‌کند.

از این رو تلاش‌های زیادی در میان روشنفکران منطقه صورت گرفته و می‌گیرد تا به مدلی متعادل برسند که با اسلام و دمکراسی همخوان باشد. ترکیه بهترین مدل نیست، اما عجالتا تنها مدلی است که به طور نسبی موفق از آب در آمده است.

انتشار اخباری از زندگی باز مردم از نوعی که "جهان نیوز" منتشر کرده، نشان می دهد که جمهوری اسلامی که به راه‌های مختلف زندگی مدنی شهروندانش را محدود ساخته، بوی خطر را حس کرده است.

چند فرضیه در مورد ترور سه مبارز کرد در پاریس

politics — Mon, 14 Jan 2013 09:45:25 +0000

کورش عرفانی

کورش عرفانی - ترور سه زن کرد در پاریس در روز چهارشنبه ۹ ژانویه موجی از تاثر و پرسش را برانگیخته است. یکی از آنها سکینه جانسیز از بنیانگذاران "پ‌ک‌ک" و به گفته ناظران، هدف اصلی این عملیات بوده است. چه کسی این سه کرد مبارز را در قلب پایتخت فرانسه به قتل رسانده و چه انگیزه‌ای موجب این ترور بوده‌ است؟ این نوشتار به بررسی برخی فرضیه‌ها در این باره می‌پردازد.

در ابتدا برای درک بستر سیاسی این ترور بد نیست نگاهی بیندازیم به تشکل سیاسی طرح شده در این ترور یعنی حزب کارگران کردستان "پ‌ک‌ک".

"پ‌ک‌ک" چه گروهی است؟

حزب کارگران کردستان که به نام پ‌ک‌ک شناخته می‌شود از دل جریانات سیاسی و نظامی کرد ترکیه بیرون آمده و در سال خرداد ۱۹۸۴ به عنوان یک سازمان دارای مشی مبارزه مسلحانه شروع به فعالیت کرد. این حزب گرایش چپ دارد و از بدو تاسیس در منطقه کردستان ترکیه برای کسب خودمختاری و حقوق فرهنگی و سیاسی برای کردها، سرگرم مبارزه چریکی علیه دولت ترکیه بوده است. رهبر این گروه، عبدالله اوجالان، در اسفند سال ۱۳۷۷ با همکاری ترکیه، اسرائیل و آمریکا بازداشت شد و از آن زمان در زندان جزیره ایمرالی به سر می‌برد. مبارزه مسلحانه حزب پ‌ک‌ک و درگیری با دولت ترکیه پس از دستگیری رهبر آن با فراز و نشیب‌هایی ادامه یافته است. برخی آمار تلفات این رویارویی از آغاز تاکنون را ۴۵ هزار نفر تخمین می‌زنند.

دادگاه نظامی ترکیه اوجالان را در ابتدا به اعدام محکوم کرد اما او هم اینک در حال گذراندن دوران محکومیت خود به حبس ابد است. در این سال‌ها بسیاری چیزها تغییر کرده‌اند. دولت کنونی ترکیه که موفق شده اقتصاد این کشور را رونق بخشد، در صحنه سیاست بین‌الملل نیز موفقیت‌های شایانی کسب کرده و می‌رود که نقش سرکرده را در بسیاری از حوادث منطقه‌ای و از جمله در مورد سوریه ایفاء کند. شاید همین امر است که ترکیه را بیش از پیش مستعد پذیرفته شدن در اتحادیه اروپا می‌کند. آرزویی که بسیاری از ترک‌ها در سر دارند و آن را گامی کیفی در تغییر سرنوشت اقتصادی، سیاسی و حتی اجتماعی- فرهنگی خود می‌دانند.

اهمیت حل موضوع کردها برای ترکیه

یکی از موانع اصلی ترکیه در راه ادغام در اتحادیه اروپا پرونده قطور نقض حقوق بشر در این کشور و به ویژه در پیوند با مساله کردهاست. برخورد نظامی و سرکوبگرانه دولت این کشور علیه کردها یکی از پرونده‌های همیشه باز ترکیه نزد دولت‌های غربی بوده است. به این ترتیب بعید است بدون حل و فصل مسالمت‌آمیز مساله کردستان، دولت ترکیه بتواند برای عضویت در اتحادیه اروپا با استقبالی شایسته روبرو شود. به همین دلیل نیز دولت رجب طیب اردوغان بر آن شده تا شاید با مذاکره با رهبر حزب پ ک ک در زندان زمینه‌ای برای تفاهم و صلح به وجود آورد.

خبرهای تایید نشده‌ای در هفته های اخیر در این مورد منتشر شده بودند که امید به مذاکراتی موفقیت‌آمیز برای حل مسالمت‌آمیز نزاع طولانی دولت ترکیه با کردها را تقویت می‌کردند. اما این فضای مثبت دیری نپایید و ترور سه زن کرد در پاریس فضا را به کلی تغییر داد.

آنها که مذاکره می‌خواهند و آنها که نمی‌خواهند

این سه فعال کرد در دفتری متعلق به تشکل‌های کردی در پاریس به ضرب گلوله کشته شده‌اند. چهره شاخص در میان این سه نفر، سکینه جانسیز است. وی از بنیانگذاران حزب کارگران کردستان و نخستین زنی است که به عنوان عضو ارشد این سازمان برگزیده شده بود. وی سال‌ها در زندان بوده و از همان‌جا نیز نقش فعال و حتی هدایت‌گر اعتراضات در بیرون از زندان را داشته است.

سکینه جانسیز از جمله کسانی بوده که بسیاری از زنان کرد را به مراحل بالای فعالیت در حزب پ ک ک کشانده و فرمانده جنبش چریکی زنان در منطقه کردنشین شمال عراق محسوب می شد. او از سن پایین به مبارزه پیوسته و از ابتدا با عبدالله اوجالان همراه بوده است. وی به عنوان مسئول بخش مالی و تدارکات حزب در اروپا و مسئول بخش زنان پ ک ک در اروپا نیز خوانده شده است.

فرضیه تسویه حساب داخلی چندان قوی نیست، زیرا هر سه مقتول به جریان اکثریت در درون پ‌ک‌ک تعلق داشته‌اند که به اوجالان و خط مذاکره وفادار بوده است. آن چه به عنوان قتل های درون حزبی محسوب می‌شود اغلب از جانب خط رهبری خود حزب و در قبال کسانی بوده که می‌خواسته اند به گونه‌ای، اختلاف و انشعاب را دامن بزنند. تا به حال، چندین ترور در کردستان عراق و یا اروپا نسبت به کسانی صورت گرفته است که خط رهبری اوجالان را در حزب زیر سوال برده بودند.

نکته کلیدی در ترور سکینه جانسیز این است که او از جمله رهبران نزدیک به عبدالله اوجالان بوده که تلاش وافری به خرج داده تا مذاکرات با دولت ترکیه پا بگیرد و به نتیجه برسد. آیا این امر موجب ترور او شده؟ به هر روی، ترور وی به عنوان هدف اصلی عملیات، راه را براین فرضیه باز می‌کند که تروریست‌ها در پی وارد کردن ضربه‌ای مهم به مذاکرات جاری میان پ ک ک و دولت کنونی ترکیه بوده‌اند. مذاکراتی که اگر به نتیجه می‌رسید؛ می‌توانست یک نزاع طولانی مدت و خونین را پایان دهد.

فرضیه‌های مطرح در مورد ترور

درباره این که چه کسی این اقدام را صورت داده، چند فرضیه مطرح است:

۱) گروه‌های تروریستی متعلق به احزاب دست راستی ناسیونالیستی ترکیه. یکی از این گروه‌ها به نام «گرگ‌های خاکستری» سابقه دست بردن به اسلحه و ترور و چماقداری علیه مخالفان دولت مرکزی ترکیه را دارد. این گروه که رابطه خود با دولت ترکیه را نه آشکار و نه پنهان کرده؛ به عنوان یک گروه شبه نظامی ترس و وحشت را به جان هرکسی انداخته که داعیه خودمختاری و جدایی‌طلبی و مخالفت با «عظمت و اتحاد ترکیه» را داشته است.

این گروه که توسط یک نظامی سابق بنیان نهاده شد، با دفاع از ایده‌های پان‌ترکیسم تقلیدی ناشیانه از حزب فاشیسم ایتالیاست که با روش‌های تروریستی در جهت تحقق شعارهای خود تلاش می‌کند. آنها قصد دارند ترکیه‌ای بزرگ تشکیل دهند که به قول خودشان شامل ۱۰۰ میلیون نفر می‌شود. یکی از شعارهای آنها این است: « همه چیز باید برای ترکیه و به سود آن باشد.» این گروه هم‌چنین سابقه‌ای طولانی در کشتن روزنامه نگاران و فعالان سیاسی و مدنی کرد دارد.

در حال حاضر بیشتر توجهات به سوی این گروه معطوف است. اما باید دید که آیا دولت ترکیه تلاش جدی برای تحقیق در زمینه نقش احتمالی «گرگ‌های خاکستری» خواهد کرد یا نه. به عبارت دیگر، آیا حامیان این گروه در ارتش و سازمان اطلاعات ترکیه اجازه می‌دهند که نقش و حضور احتمالی این گروه در ترور پاریس مسجل شود یا خیر. دولت‌های استبدادی آرایش شده به دمکراسی، معمولا این گونه گروه‌ها را به طور جدی و عملی محدود نمی‌کنند.

۲) اختلافات درون گروهی پ ک ک یکی دیگر از فرضیه‌های احتمالی در این باره است. برخی حدس می‌زنند که رقابت‌های سیاسی در سطح رهبر حزب سبب شده است که جناحی خواهان مذاکره با دولت ترکیه باشند و جناح دیگر، خلاف آن را بخواهند. این احتمال وجود دارد که با رفتن یک بخش از حزب پ ک ک به سوی مذاکره و سازش احتمالی با دولت مرکزی، جناح مخالف در صدد جلوگیری از پیشبرد این روند برآمده باشد. اما به نظر می‌رسد در ورای برخی اختلاف‌های نظری که حتی میان اوجالان و برادرش هم شناخته شده است، موضوع اختلاف در پ ک ک، بیشتر ساخته و پرداخته دستگاه‌های اطلاعاتی و تبلیغاتی دولت ترکیه باشد. آنها در طول سال‌ها تلاش کرده‌اند که این تصور را ایجاد کنند که در درون این حزب دو گرایش «بازها» و «کبوترها» وجود دارد و این که بازها جنگ و کشتار می‌خواهند و کبوترها مذاکره و صلح.

اما در ورای این تبلیغات مدیریت شده حکومتی، آن چه مسلم است این که شاخه‌هایی از پ ک ک، که در ایران و سوریه مشغول مبارزه هستند، ممکن است گرایش‌های سیاسی قدری متفاوت نسبت به مرکزیت پ ک ک داشته باشند. به طور مثال شاخه سوری حزب زیر نظر «باهوز اردال» در این راستا قرار می‌گیرد. می‌توان حدس زد که کردهای سوریه، اینک که رژیم بشار اسد در سوریه در خطر اضمحلال است، بدشان نمی‌آید که پ ک ک وارد فرایند صلح جدی با دولت ترکیه نشود تا روزی درصورت سقوط اسد به رویای پیوستن به اقلیم کردستان و تشکیل یک کشور مستقل کردستان همراه با کردهای ترکیه و ایران و عراق، تحقق بخشند. به همین دلیل شاید مذاکراتی که آغاز شده بود امر چندان مطلوبی برای «باهوز اردال» و هم‌رزمان کرد سوری وی نبوده است.

بیشترین تردیدها متوجه گروه‌های تروریستی «گرگ‌های خاکستری» است که سابقه ترور و چماقداری علیه مخالفان دولت مرکزی ترکیه را دارد. این گروه که توسط یک نظامی سابق بنیان نهاده شد، با دفاع از ایده‌های پان‌ترکیسم تقلیدی ناشیانه از حزب فاشیست ایتالیاست که با روش‌های تروریستی در جهت تحقق شعارهای خود تلاش می‌کند. آنها قصد دارند ترکیه‌ای بزرگ و ۱۰۰ میلیون نفری تشکیل دهند. این گروه هم‌چنین سابقه‌ای طولانی در کشتن روزنامه نگاران و فعالان سیاسی و مدنی کرد دارد.

اما به هر روی فرضیه تسویه حساب داخلی چندان قوی نیست، زیرا هر سه مقتول به جریان اکثریت در درون پ‌ک‌ک تعلق داشته‌اند که به اوجالان و خط مذاکره وفادار بوده است. تا این جای کار آن چه به عنوان قتل های درون حزبی محسوب می‌شود اغلب از جانب خط رهبری خود حزب و در قبال کسانی بوده که می‌خواسته اند به گونه‌ای، اختلاف و انشعاب را دامن بزنند. تا به حال، چندین ترور در کردستان عراق و یا اروپا نسبت به کسانی صورت گرفته است که خط رهبری اوجالان را در حزب زیر سوال برده بودند.

۳) یکی دیگر از فرضیه‌ها به سوی سرویس‌های اطلاعاتی دولت ترکیه نشانه می‌رود که سابقه‌ای طولانی در ترور کردهای مسلح فعال در طول دهه‌های گذشته داشته است. هر چند به نظر می‌رسد در سال‌های اخیر سازمان اطلاعات ملی ترکیه از عناصر رادیکال و مشکوک خود تصفیه شده اما برخی از تحلیلگران بعید نمی‌دانند که هنوز رگه‌ها و پس مانده‌هایی از نیروهایی در دل این سازمان باشند که پیش‌تر در آن به تدارک جوخه‌های مرگ برای ترور فعلان سیاسی مبارز و مسلح مشغول بودند.

تنها چیزی که این فرضیه را به قول بعضی و البته نه کردها، تضعیف می‌کند این است که دولت ترکیه به طور آگاهانه به سرویس‌های اطلاعاتی خویش دستور چنین تروری را نداده باشد.اما بعید نیست که این دولت از وجود بقایای جریان‌های حذف‌گرا در درون سازمان اطلاعات ملی خود باخبر باشد و در مواردی چشم بر عملکرد جنایت‌کارانه وغیرقانونی آنها ببندد تا از این طریق هم خودش به طور رسمی درگیر موضوع نباشد و هم این که مهره‌های اصلی جریان‌های مسلح مخالف نیز از سر راه برداشته شوند.

سخنان بسیار تند رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه، خطاب به دولت فرانسه و رئیس جمهور این کشور نوعی ردگم کردن تلقی شده است. اردوغان آنها را متهم به حمایت و داشتن رابطه نزدیک با اعضای حزب پ ک ک کرد که در لیست سازمان‌های تروریستی اتحادیه اروپا قرار دارند و از آنها درباره دیدار فرانسوا اولاند، رئیس جمهور این فرانسه با سکینه جاسیز توضیح خواست. این

هیاهوی تبلیغاتی نخست وزیر ترکیه که تا مرز تهدید به اقدام قانونی علیه دولت فرانسه پیش رفته است، شک و تردید زیادی نسبت به نقش احتمالی دولت این کشور در ترور پاریس ایجاد کرده است.

در همین راستا باید گفت که شک و تردیدها متوجه یک دولت در سایه نیز می‌شود. این اصطلاح برای شماری از نظامیان و ناسیونالیست‌های افراطی سابق در ترکیه به کار برده می‌شود که در دهه‌های اخیر در راس کار بوده‌اند و اینک با وجود عدم حضور رسمی در پست‌های دولتی یا ارتش، قدرت عملیاتی خویش را پشت صحنه حفظ کرده‌اند. این همان جریانی است که در سال ۲۰۰۷ روزنامه‌نگار ارمنی «هرانت دینک» را به جرم نوشتن مقالاتی ترور کردند که وی در آنها دولت عثمانی را به قتل‌عام ارمنی‌ها متهم می ساخت.

بعید نیست که این دولت در سایه قدرت عملیاتی خویش را همچنان حفظ کرده باشد و در بزنگاه‌های حساس برای یاری‌رسانی غیررسمی به دولت حاکم و یا در این مورد مشخص، برای جلوگیری از هر گونه مصالحه احتمالی طی مذاکره دولت با کردهای ترکیه، وارد عمل شده باشد.

۴) در میان کسانی که شک و ظن‌ها به آنها نیز برجسته است پاره‌ای دولت ها نیز دیده می‌شوند. در میان آنان باید از سرویس‌های اطلاعاتی سوریه نام برد. به نظر می‌رسد دولت اسد که با روش‌های ترور مخالفان خود در خارج بیگانه نیست ، مایل نباشد که ترکیه از مشکل کردهای خود فارغ شود تا در این صورت تمام تمرکز خود را روی فشار برای تعیین تکلیف رژیم بشار اسد بگذارد. به همین دلیل، با این ترور خواسته است که دولت ترکیه را در رابطه با مشکل کردهای خود به خانه اول برگرداند و حتی درگیری‌ها را میان آنها تشدید نماید.

فرضیه دخالت سرویس‌های اطلاعاتی رژیم ایران هم مطرح است. جمهوری اسلامی به طور آشکاری با سیاست‌های کنونی ترکیه در صحنه بین‌المللی تضاد دارد. نخست به خاطر نقش این کشور در تضعیف حکومت اسد در سوریه، که متحد دیرینه ایران محسوب می‌شود و دیگر، به دلیل استقرار موشک‌های پاتریوت در خاک ترکیه. به همین خاطر، شاید رژیم ایران بدش نیاید تا از طریق این ترور دردسر دوباره‌ای برای دستگاه نظامی ترکیه ایجاد کند و آنها را به مسائل درونی خویش سرگرم سازد؛ این امر هم به نفع خود رژیم ایران است و هم به سود متحد وی در سوریه.

همین فرضیه در مورد سرویس‌های اطلاعاتی رژیم ایران هم مطرح است. جمهوری اسلامی به طور آشکاری با سیاست‌های کنونی ترکیه در صحنه بین‌المللی تضاد دارد. نخست به خاطر نقش این کشور در تضعیف حکومت اسد در سوریه، که متحد دیرینه ایران محسوب می‌شود و دیگر، به دلیل استقرار موشک‌های پاتریوت در خاک ترکیه. به همین خاطر، شاید رژیم ایران بدش نیاید تا از طریق این ترور دردسر دوباره‌ای برای دستگاه نظامی ترکیه ایجاد کند و آنها را به مسائل درونی خویش سرگرم سازد؛ این امر هم به نفع خود رژیم ایران است و هم به سود متحد وی در سوریه.

پاره‌ای از تردیدها نیز متوجه نقش سرویس‌های اسرائیل است. اسرائیل از جمله کشورهای دارای نفوذ در کردستان عراق است و بسیار مایل است در تلاش‌هایی حضور داشته باشد که سبب جدایی کردهای ترکیه، سوریه و ایران و پیوستن آنها به اقلیم کردستان، برای تشکیل یک کشور جدید می‌شود. این امر به معنای آن است که اسرائیل در صورت ایجاد مانع در روند شکل‌گیری تدریجی کشور مستقل کردستان، وارد عمل خواهد شد. نفوذ اسراییل میان کردهای عراق و حضور اطلاعاتی و اقتصادی آن در اقلیم کردستان، حکایت از آن دارد که این کشور روی تشکیل یک کشور کردستان مستقل به عنوان متحد و پایگاه خویش در زیر گوش ایران، عراق، ترکیه و سوریه حساب باز کرده است.

هشداری برای فعالان سیاسی

نکته آخر در مورد این ترورها باز می‌گردد به نقش ضعیف و شک‌برانگیز سرویس امنیتی فرانسه. باردیگر این سرویس‌ با عملکردی سهل‌انگارانه، ظن ناظران را برانگیخته که چه بسا دولت فرانسه قاتل یا قاتلان را می‌شناسد و دم نمی‌زند. روشن نیست که در صورت صحت این فرضیه، منافع فرانسه در چیست، اما اگر چنین باشد باید به معامله‌ای مهم و پرسود برای دولت فرانسه اندیشید. همگی به یاد داریم که قتل شاهپور بختیار درست مدت کوتاهی پیش از آن صورت گرفت که دولت‌های فرانسه و ایران به قدری به هم نزدیک شده بودند که «فرانسوا میتران»، رئیس جمهور وقت این کشور، در آستانه سفری به ایران بود. هم‌چنین به یاد داریم که «ادوارد بالادور» نخست وزیر این کشور قاتلان «کاظم رجوی» را، که پس از ترور وی در سوئیس در فرانسه بازداشت شده بودند، بی سر و صدا به رژیم ایران تحویل داد. این سابقه سیاه برای سرویس‌های امنیتی فرانسه سبب شده است که امروز نیز انگشت اتهام به سوی آنان نشانه رود.

این احتمال نیز دور از ذهن نیست که نظر به گسترش کمی و کیفی کار تشکیلاتی مانند پ ک ک در خاک فرانسه، دولت این کشور بی‌میل نبوده باشد که این ترورها گاهی موجب ترس فعالان سیاسی خارجی در این کشور شود تا درصدد برآیند که زیاد روی این کشور به عنوان پناهگاه یا مرکز فعالیت خویش حساب نکنند. امری که در محاسبات دولت فرانسه و با توجه به سنت کهن پذیرش پناهندگان سیاسی در این کشور نباید از نظر دور داشت.

تعداد کثیر تظاهر کنندگان کرد در روز شنبه ۱۲ ژانویه در پاریس و خشم و قاطعیت مشهود در میان آنان باید هشداری بوده باشد برای دولت فرانسه که مبادا جنایت برنامه ریزی شده‌ای را در این کشور پوشش داده باشد. مبارزان و هواداران پ ک ک در فرانسه و در اروپا بی‌شک خواهند توانست موضوع را از نزدیک پی‌گیری کرده و پنهان‌کاری احتمالی پاریس در این زمینه را افشا سازند.

در پایان باید یادآور شد که این ترور نشان داد رژیم‌های دیکتاتوردر منطقه هم‌چون ایران و سوریه و ... هنوز اروپا را به عنوان منطقه‌ای می‌بینند که می‌توان در آن به شکار مخالفان خود بپردازند. در این چارچوب، موضوع ترور این سه زن، هشداری است برای برای فعالان اپوزیسیون ایران که سابقه سیاه رژیم جمهوری اسلامی را خوب می‌شناسند

بشار اسد، همچنان رهبر ارکستر جنگ می‌ماند

politics — Tue, 08 Jan 2013 13:45:46 +0000

فرهاد سلمانیان

فرهاد سلمانیان - بشار اسد در سخنرانی خود در سالن اُپرای دمشق بدون توجه به خواست اکثریت مخالفان برای واگذاری قدرت و برگزاری همه‌پرسی برای پایان دادن به جنگ داخلی، صحبت از «طرح صلح» پنج ماده‌ای کرد و وعده‌ اصلاحات سیاسی و قانون اساسی جدید را داد.

گرچه رئیس جمهوری سوریه در نخستین سخنرانی مستقیم طی هفت ماه گذشته، در جمع مقام‌های دولتی و تشکل‌های طرفدار خود گفت که شهروندان از ناآرامی‌های دو سال گذشته آسیب دیده‌اند، اما بار دیگر طیف‌های گوناگون مخالفان را در عبارت‌هایی مانند «عروسک خیمه‌شب‌ بازی غرب»، «تروریست‌های القاعده» و «قاتلان و مجرمان» خلاصه کرد.

در پیوند با گفته‌های بشار اسد در باره‌ تروریسم، روزنامه‌ آمریکایی «نیویورک تایمز» نیز در آذرماه گزارش داد که گروه اسلامی تندرویی مانند «جبهه‌‌‌ النصره»، ‌وابسته به شاخه‌ عراقی شبکه‌ «القاعده» به جمع مخالفان مسلح سوری راه یافته و اقدام‌هایی را علیه نیروهای دولتی شکل داده، اما چنین گروه‌های معدودی همان کسانی نیستند که با سرکوب تظاهرات مسالمت‌آمیز خود توسط رژیم اسد، رفته‌رفته اسلحه به دست گرفتند.

تندروها، پاسخ ناخواسته به خشونت حکومتی

حتی نفوذ تندروهای اسلامی در میان مخالفان مسلح نتیجه‌ عملکرد بشار اسد است، چون او می‌توانست با سپردن سرنوشت مخالفت‌ها به صندوق رأی و برگزاری همه‌پرسی، از گسترش اقدام‌های مسلحانه و فعالیت بیشتر گروه‌های افراطی جلوگیری کند. بشار اسد در سخنرانی‌ روز یکشنبه ۶ ژانویه خود، از چین و روسیه و ایران به دلیل جانبداری از دولتش در جنگ داخلی قدردانی کرد و به کشورهای غربی و عربی حامی مخالفان گفت که آن‌ها تنها مراکز قدرت در رفع بحران سوریه نیستند.

البته او با طرح پیشنهاد «گفت‌وگوی ملی» بار دیگر نشان داد فقط می‌خواهد اوضاع را کم‌ خطرتر از آن‌چه هست، نشان بدهد. به نظر می‌رسد زمان برای ایده‌هایی از این دست گذشته باشد، چون زیان‌های جانی، مالی و فرار نزدیک ۵۰۰ هزار پناهجو به کشورهای همسایه و آوارگی هزاران نفر طی درگیری‌های ۲۲ ماه گذشته زمینه‌ سازش میان دولت سوریه و مخالفان را از بین برده است. گذشته از این نمی‌توان در جایگاه رئیس دولت، هم مخالفان را «تروریست» خواند و هم با آن‌ها به صلح رسید.

اسد با طرح پیشنهاد «گفت‌وگوی ملی» بار دیگر نشان داد فقط می‌خواهد اوضاع را کم‌ خطرتر از آن‌چه هست، نشان بدهد. به نظر می‌رسد زمان برای ایده‌هایی از این دست گذشته باشد، چون زیان‌های جانی، مالی و فرار نزدیک ۵۰۰ هزار پناهجو به کشورهای همسایه و آوارگی هزاران نفر طی درگیری‌های ۲۲ ماه گذشته زمینه‌ سازش میان دولت سوریه و مخالفان را از بین برده است. گذشته از این نمی‌توان در جایگاه رئیس دولت، هم مخالفان را «تروریست» خواند و هم با آن‌ها به صلح رسید.

سخنرانی رئیس جمهوری سوریه در پی افزایش تبادل آتش نیروهای ارتش و مخالفان مسلح در حومه‌ دمشق برگزار شد که وقوع آن بازتاب ادامه‌ فشار نظامی مخالفان بر پایتخت است.

جغرافیای کشمکش‌ها و ویرانی سوریه

هفته‌ گذشته نبرد مخالفان حکومت و نیروهای دولتی سوریه از جمله بر سر فرودگاه نظامی و استراتژیک «تفتناز» در ادلب ادامه داشت. این درگیری‌ها در ادلب، استان شمالی هم‌مرز با ترکیه، بر سر یکی از پایگاه‌های نیروهای دولتی بود که پروازهای جنگی برای بمباران مواضع مخالفان از آن صورت می‌گیرد. در استان‌های حلب در شمال، رقه در شمال شرق، دیرالزور در شرق، درعا در جنوب، حمص در غرب و حماه در مرکز سوریه نیز درگیری‌هایی وجود داشته است.

در هفته‌های گذشته تبادل آتش میان مخالفان بشار اسد و نیروهای ارتش با کشته‌ها و زخمی‌های بسیار همراه بود. آسیب به زیرساخت‌ها در جریان جنگ‌های شهری، انفجار مکان‌هایی مانند پمپ بنزین‌، ساختمان‌های عمده‌ دولتی و آسیب به خطوط آب و برق و گاز موضوع‌هایی هستند که موضوع بازسازی سوریه پس از درگیری‌ها و سوال تأمین‌کنندگان مالی آن را جدی‌تر می‌کنند.

شمار کشته‌های جنگ داخلی در حالی به بیش از ۶۰ هزار نفر رسیده که اخیرا ناوی پیلای، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل اشاره کرد که احتمالاً هر دو طرف درگیر مرتکب «جنایت‌های جنگی» شده‌اند.

نزدیکی ناتو به سوریه

هم‌زمان با ادامه‌ درگیری‌ها استقرار سامانه‌های ضدموشکی «پاتریوت» از سوی سازمان «پیمان آتلانتیک شمالی»، در ترکیه با هدف «مقابله با تهدیدهای احتمالی ناشی از جنگ داخلی سوریه» برای آنکارا آغاز شده است. استقرار تجهیزات شش سامانه‌ای که آمریکا، آلمان و هلند هر یک دو مجموعه از آن را برای استقرار در سه استان ترکیه تأمین می‌کنند، از جمله در پایگاه هوایی اینجرلیک در جنوب آن کشور آغاز شده است. این حرکت همچنین سناریوی جنگ لیبی و نزدیک شدن ناتو به کشور محل درگیری‌ را تداعی می‌کند.

آسیب به زیرساخت‌ها در جریان جنگ‌های شهری، انفجار مکان‌هایی مانند پمپ بنزین‌، ساختمان‌های عمده‌ دولتی و آسیب به خطوط آب و برق و گاز موضوع‌هایی هستند که موضوع بازسازی سوریه پس از درگیری‌ها و سوال تأمین‌کنندگان مالی آن را جدی‌تر می‌کنند. شمار کشته‌های جنگ داخلی در حالی به بیش از ۶۰ هزار نفر رسیده که اخیراً‌ ناوی پیلای، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل اشاره کرد که احتمالاً هر دو طرف درگیر مرتکب «جنایت‌های جنگی» شده‌اند.

اقدام ناتو برای انتقال سامانه‌‌های دفاع موشکی به ترکیه، گذشته از اهداف استراتژیک در منطقه، پیامی مستقیم به حکومت سوریه است که شلیک به مناطق غیرنظامی خارج از مرزهای آن کشور قابل قبول نیست. با آغاز استقرار این سامانه‌ها لحن مقام‌های ترک نسبت به سوریه تغییر کرد. رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه، در آستانه‌ انتقال سامانه‌های ضدموشکی پاتریوت اعلام کرد که کشورش خواهان صلح در منطقه است اما برای جنگ در برابر سوریه در صورت تعرض به مناطق مرزی جنوبی‌اش آمادگی دارد.

واکنش‌ها به سخنرانی اسد

پس از سخنرانی اخیر بشار اسد مقام‌های ترک بار دیگر خواهان کناره‌گیری او شدند. ولید بونی، سخنگوی «شورای ملی سوریه»، دربرگیرنده‌ گروه‌های اصلی مخالف دولت آن کشور، در واکنش به این سخنرانی به خبرگزاری «رویترز» گفت که بیش از ۶۰ هزار سوری کشته نشده‌اند تا اسد همچنان در قدرت باقی بماند. به نوشته‌ همین خبرگزاری، مخالفان اسد نطق رئیس جمهوری را اعلان جنگی دیگر برای خود ارزیابی کرده‌اند.

ویلیام هیگ، وزیر امور خارجه‌ بریتانیا نیز در واکنش به سخنان رئیس جمهوری سوریه، او را «دورو» و وعده‌هایش را «توخالی» خواند. از طرف دیگر مسئولان سیاست خارجی در آمریکا، آلمان و اتحادیه اروپا نیز در گفت‌وگوهای رسانه‌ای خواهان کناره‌گیری اسد شدند. از طرفی بان کی مون، دبیر کل سازمان ملل متحد هم گفته است بشار اسد طرحی واقعی برای پایان دادن به رنج مردم کشورش ندارد.

موفقیت‌های پراکنده‌ مخالفان در درگیری‌های شمال سوریه و افزایش فشار بر نیروهای نظامی پایتخت، گمانه‌زنی‌ها را در باره پایان دوران اسد در سال جاری میلادی بیشتر کرده‌اند. بعضی از مبارزان سوری به خبرگزاری‌ها گفته‌اند حتی می‌توانند بدون کمک‌های نظامی کشورهای خارجی به حکومت فعلی پایان بدهند. این روند با پشتوانه‌ی به رسمیت شناخته شدن مخالفان سوری از سوی کشورهای غربی به عنوان نماینده‌ «مردم سوریه» همراه شده است.

با ادامه‌ی جنگ داخلی، ریزش نیرو نزد نظامیان بلندپایه‌‌ ارتش بشار اسد نیز بیشتر شده است. اغلب آن‌ها به ترکیه و بعضی نیز به اردن گریخته‌اند. به نوشته‌ی خبرگزاری «آلمان» تعداد ژنرال‌های جدا شده از ارتش سوریه که در ترکیه حضور دارند، به دست‌کم ۵۰ نفر رسیده است. این تعداد بدون شمارش نظامیان رده‌های دیگری است که به آن کشور گریخته‌اند.

ایستگاه بعدی تغییر کجاست؟

از علت‌های حمایت سران جمهوری اسلامی از حکومت سوریه ترس از سرایت مخالفت با حکومت به ایران و مقابله‌ آشکار با نظام سیاسی مانند تونس، مصر، لیبی، یمن و بحرین است. گذشته از این، همان‌طور که احمد خاتمی، روحانی محافظه‌کار در سخنرانی روز سه‌شنبه ۱۲ دی (۱ ژانویه) گفته؛ سوریه تنها متحد ایران در منطقه در برابر اسرائیل است.

جنگ داخلی سوریه بار دیگر ناتوانی جمهوری اسلامی در آینده‌نگری و اولویت‌یابی سیاست خارجی را نیز به نمایش گذاشت. بحران سوریه ایران را به سوی استراتژی «با اسد تا سقوط» سوق داده، در حالی که تهران می‌توانست با کمک به کناره‌گیری اسد یا خروج او از سوریه روند انتقال قدرت را کم‌هزینه‌تر کند. تضاد اولویت‌های استراتژیک کشورهای غربی و عربی خاورمیانه با روسیه، چین و ایران در موضوع سوریه از جمله علت‌های بی‌نتیجه ماندن تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان خشونت‌ها بوده است.

اما نه خاطره‌ حمایت حافظ اسد، رئیس جمهوری سابق سوریه از جمهوری اسلامی در جنگ هشت‌ساله در برابر عراق و نه احساسات‌زدگی ناشی از همبستگی بشار اسد در دیپلماسی تقابل جمهوری اسلامی با اسرائیل می‌تواند توجیه‌گر تنش استراتژیک ایران با کشورهای غربی و عربی بر سر سوریه باشد.

پیامدهای این جانبداری اشتباه در کنار کشورهایی مانند روسیه و ستایش وزارت خارجه‌ ایران از سخنرانی روز یکشنبه‌ رئیس دولت سوریه، در صورت سرنگونی بشار اسد و روی کار آمدن مخالفان او نمایان‌تر خواهند شد. حکومت سوریه در روند فرسایش قدرت قرار گرفته و موضوع مطرح اکنون برنامه‌ریزی برای وضعیت پس از آن است.

جمهوری اسلامی و راهبرد همراهی تا سقوط

جنگ داخلی سوریه بار دیگر ناتوانی جمهوری اسلامی در آینده‌نگری و اولویت‌یابی سیاست خارجی را نیز به نمایش گذاشت. بحران سوریه ایران را به سوی استراتژی «با اسد تا سقوط» سوق داده، در حالی که تهران می‌توانست با کمک به کناره‌گیری اسد یا خروج او از سوریه روند انتقال قدرت را کم‌هزینه‌تر کند.

تضاد اولویت‌های استراتژیک کشورهای غربی و عربی خاورمیانه با روسیه، چین و ایران در موضوع سوریه از جمله علت‌های بی‌نتیجه ماندن تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان خشونت‌ها بوده است.

با وجود این، به نوشته‌ خبرگزاری «رویترز» اخضر ابراهیمی، فرستاده‌‌ ویژه‌ اتحادیه‌ی عرب و سازمان ملل متحد برای رفع بحران سوریه، همچنان برای یافتن راه حلی دیپلماتیک برای توقف درگیری‌ها رایزنی با آمریکا و روسیه را با هدف نزدیک‌کردن موضع آن‌ها برای دستیابی طرح صلحی ادامه داده است. گذشته از دیدار با بشار اسد، او طرف‌های درگیر در سوریه را به تشکیل دولتی موقت با حضور همه‌ی نیروهای سیاسی فراخوانده است. پیشنهادی که مخالفان دولت آن را رد کرده‌اند. از طرف دیگر طبق اعلام مسعود خان، رئیس دوره‌ای شورای امنیت سازمان ملل، وضعیت سوریه همچنان یکی از اولویت‌های آن شورا باقی می‌ماند.

در صورت ادامه‌ انعطاف‌ناپذیری در برابر خواسته‌های مخالفان باید پرسید که آیا رئیس جمهوری سوریه می‌تواند مانند علی‌عبدالله صالح، رئیس جمهوری سرنگون‌شده‌ یمن، زنده از کشور خارج شود یا به سرنوشت معمر قذافی، رهبر مقتول لیبی دچار و به دست مخالفانش می‌افتد. البته بشار اسد دو ماه قبل در مصاحبه‌ای تلویزیونی با شبکه‌‌ روسی «راشا تودی» رفتن به تبعید یا خارج شدن از کشور را رد کرد.

ترکیه، متحد قابل اعتماد غرب و قدرتی منطقه‌ای در مسیر اروپا

politics — Thu, 03 Jan 2013 09:03:42 +0000

فرهاد سلمانیان

فرهاد سلمانیان - ترکیه قصد دارد در چارچوب فعالیت‌های سازمان «پیمان آتلانتیک شمالی» همکاری با اسرائیل را از سر بگیرد. خبرگزاری فرانسه به نقل از یک دیپلمات می‌نویسد که پیشنهاد این همکاری را دبیرکل ناتو، آندرس فوگ راسموسن، در دیدار با وزیران امور خارجه عضو این پیمان در روز ۴ دسامبر در بروکسل طرح کرده است.

در آن دیدار کشورهای ناتو موافقت خود را با استقرار سامانه‌ موشکی «پاتریوت» در منطقه مرزی جنوب ترکیه با سوریه رسماً اعلام کرده بودند. هدف این اقدام نیز تقویت پدافند هوایی ترکیه در برابر حمله‌های موشکی احتمالی ناشی از جنگ داخلی سوریه اعلام شد.

دولت ترکیه ضمن تصمیم به ازسرگیری همکاری با اسرائیل، حق توقف فعالیت مشترک با آن کشور را که عضو ناتو نیست، در محدوده‌ ارضی خود محفوظ دانسته است. رابطه این دو کشور از بیش از دو سال قبل و پس از حمله‌ نیروهای ویژه‌ اسرائیلی به کشتی امدادی «ماوی‌مرمره» در راه غزه و کشته شدن نه شهروند غیرنظامی ترک در این حمله تیره شد.

امکان تقابل با جمهوری اسلامی از طریق ترکیه

تصمیم جدید ترکیه به فاصله‌ کوتاهی پس از مخالفت مقام‌های ایرانی با استقرار سامانه‌ موشکی پاتریوت در آن کشور صورت گرفت که این اقدام را تهدیدی امنیتی و در راستای حمایت از اسرائیل می‌دانند. در عین حال بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل نیز روز شنبه، ۲ دی (۲۲ دسامبر) اعلام کرد در صورت پیروزی در انتخابات پارلمانی سال آینده‌ی میلادی بر موضوع «تهدید هسته‌ای» ایران متمرکز خواهد شد. با تصمیم ازسرگیری همکاری ترکیه با اسرائیل در چارچوب فعالیت‌های ناتو و استقرار سامانه‌ پاتریوت در منطقه، معادله‌ فشار بر جمهوری اسلامی بر سر برنامه‌ هسته‌ای، به نفع دولت اسرائیل تغییر می‌کند.

از طرفی روسیه و چین از اقدام ناتو خشنود نیستند و هر یک جداگانه نگرانی خود را بیان کرده‌اند. بعضی کارشناسان و مقام‌های روسی به کاربرد سامانه‌ موشکی پاتریوت علیه ایران اشاره می‌کنند. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه در در تازه‌ترین موضع‌گیری در روز دو‌شنبه ۴ دی (۲۴دسامبر) در مصاحبه ‌با شبکه‌ تلویزیونی «راشا تودی» گفت که سامانه‌ دفاع موشکی پاتریوت در ترکیه نه تنها علیه تهدیدهای هوایی از سوریه، بلکه متوجه ایران نیز هست. به گفته‌ی لاوروف، از دید کارشناسان نظامی شکل برنامه‌ریزی‌شده‌ی استقرار سامانه‌‌های پاتریوت در ترکیه در حال حاضر متفاوت با وضعی است که فقط برای مقابله با تهدید از سوی سوریه لازم است. قرار است شش سامانه‌ موشکی پاتریوت از سوی آمریکا، آلمان و هلند در سه منطقه‌ جنوبی آدانا، قهرمان مرعش، و قاضیان‌تپ مستقر شوند.

امکاناتی که ترکیه به عنوان عضو ناتو در اختیار آن سازمان قرار می‌دهد و محوریتی که از این راه می‌یابد، بر اهمیت دولت آنکارا به عنوان بازیگر منطقه‌ای مقتدر در کنار قدرت‌های ناتو و حتی در تقابل با روسیه می‌افزاید. فعالیت‌های نظامی ترکیه در قالب ناتو، فرصتی برای نمایش توان ادغام‌پذیری آن کشور در چارچوب‌های بین‌المللی و جهانی و انعطاف‌پذیری آنکارا برای همکاری‌های بعدی نیز به دست می‌دهد.

وزیر خارجه‌ روسیه همچنین گفته است که مقابله با حمله‌ ایران به بخش راداری سپر دفاع موشکی آمریکا که در استان مالاتیای ترکیه مستقر است، از هدف‌های انتقال موشک‌های پاتریوت به جنوب ترکیه خواهد بود. در پیوند با سپر دفاع موشکی آمریکا که مدت‌ها موضوع اختلاف با روسیه بوده، خبرگزاری روسی «ریانووستی» نوشت که وزیران خارجه‌ دو کشور در حال برنامه‌ریزی برای دیدار در سال ۲۰۱۳ برای گفت‌وگو در باره‌ی اختلاف‌های موجود هستند.

تحلیل مقام‌های روسی در پیوند مقابله‌ ناتو با ایران با وجود تأکید آن سازمان بر ماهیت دفاعی استقرار سامانه‌های پاتریوت در ترکیه چندان دور از واقعیت نیست. بعضی از فرماندهان «سپاه پاسداران» در گذشته تهدید کرده‌اند که در صورت حمله‌ نظامی اسرائیل به تأسیسات اتمی ایران، رادار سپر دفاع موشکی آمریکا را در ترکیه هدف می‌‌گیرند که در درگیری احتمالی با اسرائیل به نفع این کشور عمل خواهد کرد. درگیری‌ای که مدت‌هاست به دلیل مخالفت اسرائیل با برنامه‌ هسته‌ای جمهوری اسلامی گمانه‌زنی در باره‌ آن ادامه داشته است.

در اقدام ناتو برای استقرار سامانه‌ پاتریوت در سه منطقه‌ در نزدیکی مرزهای سوریه برای دستکم یک سال،

نمی‌توان توجه آن را به نقش بازدارندگی ترکیه در برابر آنچه کشورهای غربی تهدید از جانب ایران می‌دانند، نادیده گرفت. سامانه‌های پاتریوت با داشتن توانایی جابه‌جایی در خاک ترکیه می‌توانند در صورت بروز درگیری میان ایران و اسرائیل موشک‌های شلیک شده از ایران را نیز ره‌گیری و منهدم کنند.

امکاناتی که ترکیه به عنوان عضو ناتو در اختیار آن سازمان قرار می‌دهد و محوریتی که از این راه می‌یابد، بر اهمیت دولت آنکارا به عنوان بازیگر منطقه‌ای مقتدر در کنار قدرت‌های ناتو و حتی در تقابل با روسیه می‌افزاید. فعالیت‌های نظامی ترکیه در قالب ناتو، فرصتی برای نمایش توان ادغام‌پذیری آن کشور در چارچوب‌های بین‌المللی و جهانی و انعطاف‌پذیری آنکارا برای همکاری‌های بعدی نیز به دست می‌دهد.

افزایش نفوذ سیاسی و اقتصادی آنکارا

گذشته از بعد نظامی، در زمینه‌ سیاسی نیز با وجود مخالفت فرانسه و قبرس برای پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا، تغییر لحن بعضی مقام‌های اروپایی در این زمینه قابل توجه است. در حال حاضر مدتی طولانی از توقف گفت‌وگوهای اتحادیه‌ اروپا برای پذیرفتن ترکیه به عنوان عضو می‌گذرد.

با وجود چشم‌انداز همکاری سیاسی، نظامی و اقتصادی با طرف‌های غربی، دولت ترکیه هنوز به حد کافی بر رفع معضل محدودیت آزادی بیان، بازداشت روزنامه‌نگاران و توجه به معیارهای حقوق بشر متمرکز نشده است. طبق گزارش سال جاری میلادی «سازمان گزارشگران بدون مرز»، ترکیه با زندانی کردن دست‌‌کم ۴۲ روزنامه‌نگار و چهار دست‌اندرکار رسانه‌، در صدر پنج کشور محدودکننده‌ آزادی بیان قرار داشت. در این گزارش پس از ترکیه، از چین، اریتره، ایران و سوریه با عنوان «بزرگ‌ترین زندان‌های روزنامه‌نگاران» در جهان یاد شده بود.

گیدو وستروله، وزیر امور خارجه‌ آلمان اخیراً گفته است که باید از نیمه‌ نخست سال ۲۰۱۳ برای ازسرگیری

گفت‌وگوهای پیوستن ترکیه به اتحادیه‌ی اروپا بهره برد. به نوشته‌ بعضی رسانه‌های آلمانی با وجود انتقادهای فراوان از وضعیت آزادی بیان و بازداشت روزنامه‌نگاران در ترکیه، در محافل دیپلماتیک آلمان بحث اهمیت ترکیه به عنوان چهارراه گذر خطوط انتقال منابع انرژی و بازار اقتصادی گسترده برای شرکت‌های اروپایی افزایش یافته است.

در حال حاضر رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه، خواهان پیوستن کشورش به اتحادیه‌ی اروپا تا سال ۲۰۲۳ میلادی است. بنا بر یکی از گزارش‌های تازه‌ی وب‌سایت «مرکز فدرال آموزش سیاسی» در آلمان، به مناسبت سالگرد آغاز گفت‌وگوهای ورود ترکیه به اتحادیه‌ی اروپا، شرط پذیرش عضویت ترکیه پیشبرد روند اصلاحات اساسی در آن کشور طبق مقررات وضع‌شده در کپنهاگ، پایتخت دانمارک، در سال ۱۹۹۳ است. بر این اساس شرط قبول ترکیه در اتحادیه‌ اروپا رعایت حقوق بشر، برقراری نظام حقوقی و دموکراتیک باثبات، احترام به حقوق اقلیت‌ها و رسیدن به سطحی از اقتصاد بازار است که بتواند با کشورهای اتحادیه‌ی اروپا رقابت کند.

با پیوستن ترکیه به اتحادیه‌ اروپا مقام‌های ترک قصد دارند از جمله به بخش اقتصاد خود، مخصوصاً در زمینه‌ کشاورزی رونق ببخشند و با کمک‌های آن به استانداردهای اتحادیه‌ی اروپا برسند. چشم‌انداز اقتصاد آن کشور اکنون با معدودی از کشورهای اروپای شرقی مانند بلغارستان قابل مقایسه است. نشریه‌ آلمانی «فوکوس» اخیراً در گزارشی از سرعت چشمگیر رشد اقتصادی ترکیه و افزایش جذابیتش برای سرمایه‌گذاران خارجی خبر داد. موسسه‌ اعتبارسنجی «فیچ» نیز در پایان سال جاری میلادی رتبه‌ی اعتباری آن کشور را افزایش داد. این اتفاق به معنی افزایش ارزش اوراق بهادار ترکیه است و رشد ارزش لیره‌ی ترک، واحد پول آن را نیز همراه دارد. بعضی از مسئولان دولتی در آنکارا افزایش رتبه‌ اعتباری را آغاز دوران جدیدی برای جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی در بخش خصوصی و دولتی ارزیابی کرده‌اند.

پس از اعلام ارزیابی موسسه‌ی فیچ، بهره‌ی بدهی‌های دولتی ترکیه نیز تا حدی کاهش یافت. بعضی از کارشناسان اقتصادی در ارزیابی‌های خود گفته‌اند که ممکن است دو موسسه‌ اعتبارسنجی «استاندارد‌ اند پورز» و «مودیز» هم، رتبه‌ی اعتباری ترکیه را افزایش دهند. چنین اتفاقی در صورت وقوع، مشوقی جدید برای سرمایه‌گذاران خارجی در عرصه‌های اقتصادی ترکیه خواهد بود و باعث جلب اعتماد آن‌ها به بازار مالی این کشور می‌شود.

چشم‌انداز اقتصاد ترکیه اکنون با معدودی از کشورهای اروپای شرقی مانند بلغارستان قابل مقایسه است. نشریه‌ آلمانی «فوکوس» اخیراً در گزارشی از سرعت چشمگیر رشد اقتصادی ترکیه و افزایش جذابیتش برای سرمایه‌گذاران خارجی خبر داد. موسسه‌ اعتبارسنجی «فیچ» نیز در پایان سال جاری میلادی رتبه‌ اعتباری آن کشور را افزایش داد. این اتفاق به معنی افزایش ارزش اوراق بهادار ترکیه است و رشد ارزش لیره‌ی ترک، واحد پول آن را نیز همراه دارد.

با وجود این چشم‌انداز مثبت، مسئولان ترک به این حد اکتفا نکرده‌اند. در سال‌های اخیر آن‌ها طرح‌های توسعه‌ی بلندپروازانه‌ای در مورد زیرساخت‌های ملی را آغاز کرده‌اند که ساخت بزرگ‌ترین فرودگاه جهان در شمال استانبول با هزینه‌ای برابر ۳ میلیارد یورو یکی از آن‌ها است.

با وجود چشم‌انداز همکاری سیاسی، نظامی و اقتصادی با طرف‌های غربی، دولت ترکیه هنوز به حد کافی بر رفع معضل محدودیت آزادی بیان، بازداشت روزنامه‌نگاران و توجه به معیارهای حقوق بشر متمرکز نشده است. طبق گزارش سال جاری میلادی «سازمان گزارشگران بدون مرز»، ترکیه با زندانی کردن دست‌‌کم ۴۲ روزنامه‌نگار و چهار دست‌اندرکار رسانه‌ای، در صدر پنج کشور محدودکننده‌ آزادی بیان قرار داشت. در این گزارش پس از ترکیه، از چین، اریتره، ایران و سوریه با عنوان «بزرگ‌ترین زندان‌های روزنامه‌نگاران» در جهان یاد شده بود.

با این همه، دولت آنکارا ضمن همکاری با ناتو، تلاش برای پیوستن به اتحادیه‌ اروپا، موضع‌گیری علیه دولت سوریه در درگیری‌های نظامی این کشور با مخالفانش و همچنین داشتن موضعی معقول در باره‌ی درگیری‌های اسرائیلی‌ها و فلسطینیان در خاور میانه، فاصله‌ خود را از نظر توجه به ابعاد توسعه‌یافتگی با کشورهایی مانند ایران افزایش داده است. از سوی دیگر، این کشور همچنان مناسبات خود را با کشورهای اتحادیه اروپا درهم ‌تنیده‌تر و چند وجهی‌تر می‌کند تا راه پیوستن به اتحادیه‌ اروپا را نیز هموار کند.

الگوی فرهنگی، اقتصادی و دیپلماتیک ترکیه از جمله به این دلیل برای ایران مهم است که نشان می‌دهد

سرمایه‌گذاری دیپلماتیک و سیاست‌‌های راهبردی، در صورت وجود حاکمیت عقلانی و نظامی قانونی به دور از دخالت نهادهای دینی و ایدئولوژیک، می‌توانند چه توان و سمت و سویی داشته باشند و در چه محورهایی پیش بروند. موضوع‌هایی که در جمهوری اسلامی تا حد زیادی مهجور مانده‌اند.

ترکیه، در عمل به آن‌چه جمهوری اسلامی در باره‌ تبدیل به ابرقدرت منطقه‌ای در سر می‌پروراند، رسیده است.

انگیزه‌های حمله اسرائیل به غزه

arezoo — Fri, 16 Nov 2012 05:07:21 +0000

فرهمند علیپور - در سومین روز از حملات گسترده هوایی و دریایی ارتش اسرائیل به نوار غزه، احمد قندیل نخست وزیر مصر روز جمعه برای دیداری سه ساعته وارد غزه شد تا از نزدیک شاهد اتفاقات سه روز گذشته باشد. ایالات متحده امریکا مصر را تحت فشار قرار داده است تا با میا‌نجیگری این کشور هر چه زود‌تر آتش درگیری‌‌ها در نوار غزه و اسرائیل فروکش کند و فلسطینی‌ها از ادامه موشک پراکنی به اسرائیل خودداری کنند.

سخنگوی ارتش اسرائیل اعلام کرده که از زمان آغاز این حملات تاکنون، بیش از ۴۵۰ نقطه از نوار غزه که فقیر‌ترین منطقه جهان و نسبت به مساحت، پرجمعیت‌ترین سرزمین جهان به شمار می‌رود، بمباران شده است. از سوی دیگر، تاکنون صد‌ها موشک از نوار غزه به سمت شهر‌ها و شهرک‌های اسرائیلی پرتاب شده‌اند. موشک‌هایی که اغلب آن‌ها دست‌ساز هستند و در دشت‌های خالی از سکنه اطراف نوار غزه سقوط می‌کنند. در این تبادل خونین اما تاکنون دست‌کم ۲۱ فلسطینی و از آن جمله ۶ کودک، جان خود را از دست داده‌اند در اسرائیل نیز تاکنون ۳ تن قربانی جنگ تازه شده‌اند.

روز چهارشنبه (۱۴ نوامبر/۲۵ آبان) ارتش اسرائیل در عملیاتی «احمد سعید خلیل الجعبری» فرمانده تیپ عزالدین قسام، شاخه نظامی جنبش حماس را در خودرو او ترور کرد. پس از این عملیات حملات موشکی از سوی نوار غزه و حملات هوایی و دریایی از سوی ارتش اسرائیل آغاز شد. در رویدادی بی‌سابقه برای اولین بار موشک‌های فلسطینی توانستند تل‌آویو را تهدید کنند.

پرسشی که مطرح می‌شود این است که چرا اسرائیل باید در مقطع زمانی خاص کنونی دست به حمله‌ای گسترده علیه نوار غزه بزند؟ در اینجا نگاهی داریم به چند احتمال از اهداف این حمله.

تا کمتر از چند هفته دیگر اسرائیلی‌‌ها باید اعضای پارلمان تازه این کشور را انتخاب کنند. نتیجه این انتخابات تعیین کننده دولت آتی اسرائیل خواهد بود. اسرائیل در یکی دو سال اخیر با بحران‌های اقتصادی نیز روبرو بوده که موجب اعتراض‌های فراوان از جمله چندین تظاهرات عمومی بزرگ و خودسوزی‌های اعتراضی شده است. یکی از بهترین راه‌ها برای انحراف افکار عمومی از مشکلات داخلی کشور می‌تواند دستاویز "امنیت ملی" و "مقابله با تروریست‌های عرب" باشد.

الف) انتخابات پیش روی اسرائیل؛ تا کمتر از چند هفته دیگر اسرائیلی‌‌ها باید اعضای پارلمان تازه این کشور را انتخاب کنند. نتیجه این انتخابات تعیین کننده دولت آتی اسرائیل خواهد بود. اسرائیل در یکی دو سال اخیر با بحران‌های اقتصادی نیز روبرو بوده که موجب اعتراض‌های فراوان از جمله چندین تظاهرات عمومی بزرگ و خودسوزی‌های اعتراضی شده است. یکی از بهترین راه‌ها برای انحراف افکار عمومی از مشکلات داخلی کشور می‌تواند دستاویز "امنیت ملی" و "مقابله با تروریست‌های عرب" باشد.

بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل و ایهود باراک وزیر دفاع این کشور هر دو تلاش دارند تا چهره‌ای قدرتمند و مستحکم از خود به نمایش بگذارند، کشور را در آستانه تهدید قلمداد کنند و راه‌حل مقابله با خطرات پیش روی اسرائیل را پیروزی خود در انتخابات آتی نشان دهند. تاکتیکی که حداقل تاکنون، و به رغم کشته شدن سه شهروند اسرائیلی جواب داده است. شائول موفاز و یاکومویچ شلی رهبران احزاب کادیما و کارگر، که اپوزیسیون و مهم‌ترین رقبای دولت بنیامین نتانیاهو را تشکیل می‌دهند حمایت خود را از دولت اسرائیل در حمله به غزه اعلام کرده‌اند. این امر می‌تواند یک پیروزی زودهنگام برای دولت نتانیاهو و ایهود باراک تفسیر شود.

ب) پیامی برای ترک‌ها و عرب‌ها ؛ خیزش‌های عربی موسوم به بهار عرب فرصتی بود برای روی کارآمدن و قدرت گرفتن احزاب اخوان‌المسلمین در برخی از کشورهای عربی و از آن جمله در مصر. حماس که شاخه جنبش جهانی اخوان‌المسلمین در فلسطین است برخلاف گذشته مورد اقبال و استقبال بیشتر کشورهای عربی واقع شد. بحران سوریه موجب شد تا نزدیکی حماس سنی به ایران شیعی - که همواره یکی از دلایل سرزنش‌ حماس توسط کشورهای عربی بود - کمرنگ‌تر شود، امری که با استقبال کشورهای عربی رخ داد.

امیر قطر چند هفته پیش سفری به غزه داشت و وعده صدها میلیون دلار کمک برای بازسازی این منطقه فقیر و پرجمعیت را داد. سفر امیر قطر موجب ارتقای جایگاه حماس و به نوعی شکسته شدن محاصره پنج ساله غزه شد. پس از سفر امیر قطر به غزه، رجب طیب اردوغان نخست وزیر دولت اخوان‌ا‌لمسلمینی ترکیه نیز که از دو سال پیش چند بار قصد سفری به غزه را اعلام داشته، تصمیم خود را جدی‌تر مطرح کرد. دولتمردان تل‌آویو نمی‌خواهند که غزه و حماس دارای مشروعیت و پشتیبانی بین‌المللی باشند و از این طریق اسرائیل را تحت فشار قرار دهند. اسرائیل با این حمله می‌خواست این پیام را بدهد که کشورهای عربی، ایران و ترکیه نمی‌توانند با حمایت از غزه خللی در موضع سرسختانه اسرائیل در قبال نوارغزه ایجاد کنند.

چهار سال پیش و زمانی که باراک اوباما تازه به عنوان رئیس جمهور آمریکا انتخاب شده بود دولت اسرائیل عملیات گسترده‌ای علیه نوار غزه آغاز کرد. بسیاری از تحلیل‌گران معتقد بودند که دولت اسرائیل می‌خواهد سیاست خارجی آمریکای تحت رهبری اوباما را مهندسی کند و تل‌آویو را در مرکز توجهات واشنگتن قرار دهد. این احتمال وجود دارد که اسرائیل بازهم و با همان نیت دست به چنین عملیاتی زده باشد.

ج) دولت تازه اوباما؛ چهار سال پیش و زمانی که باراک اوباما تازه به عنوان رئیس جمهور آمریکا انتخاب شده بود دولت اسرائیل عملیات گسترده‌ای علیه نوار غزه آغاز کرد. بسیاری از تحلیل‌گران معتقد بودند که دولت اسرائیل می‌خواهد سیاست خارجی آمریکای تحت رهبری اوباما را مهندسی کند و تل‌آویو را در مرکز توجهات واشنگتن قرار دهد.

این احتمال وجود دارد که اسرائیل بازهم و با همان نیت دست به چنین عملیاتی زده باشد. به ویژه آن‌که در این دور از انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، حمایت‌های آشکار بنیامین نتانیاهو از میت رامنی، رقیب باراک اوباما موجب شد تا در پایان انتخابات ریاست جمهوری آمریکا بازنده انتخابات نه میت رامنی که بنیامین نتانیاهو معرفی شود.

آغاز عملیات اسرائیل علیه غزه تنها شش روز پس از اعلام پیروزی اوباما، آمریکایی‌ها را در موضعی قرار می‌دهد تا سریعا اعلام نظر کنند و دوباره وفاداری خود به تل‌آویو و تعهدات خود برای پاسداری از امنیت اسرائیل را به پایتخت‌های عربی تکرار کنند. از سوی دیگر محمود عباس رهبر فلسطینی‌ها در روزهای آتی می‌خواهد درخواست به رسمیت شناختن فلسطین به عنوان یک کشور مستقل را در سازمان ملل ارائه دهد. این موضوع برای اسرائیل بسیار سهمگین است آنگونه که حتی دولت محمودعباس را تهدید به سرنگونی کرده است.اسرائیل نیاز دارد تا آمریکا تحت تاثیر دگرگونی‌های اخیر جهان عرب، به ویژه انقلاب مصری‌ها قرار نگیرد و همچون گذشته به طور همه‌جانبه پشت اسرائیل، برنامه‌ها و اقداماتش بماند.

کاخ سفید در واکنش به خشونت‌های سه روز اخیر، حملات گروه‌های فلسطینی را "بزدلانه" توصیف کرده و در بیانیه‌ای گفته که از "حق اسراییل برای دفاع از خود در پاسخ به حملات موشکی از غزه" حمایت می‌کند.

د) دشواری‌های محمد مرسی؛ شاید یکی از اهداف اسرائیل برای آغاز عملیات گسترده نظامی علیه حماس و غزه را بتوان تلاش این کشور برای شکل دادن روابط مصر و امریکا عنوان کرد. مصر این روزها غرق در مشکلات اقتصادی و اجتماعی روزهای پس از انقلاب است.

دولت اخوان‌المسلمینی محمد مرسی برای ادامه کار خود به شدت به کمک‌های مالی وعده داده شده آمریکایی‌ها، اروپائی‌ها و سازمان‌های بین‌المللی نیاز دارد. صندوق بین‌المللی پول قرار است ۴ میلیارد و ۸۰۰ میلیون دلار وام در اختیار مصر قرار دهد. اتحادیه اروپا نیز متعهد شده است تا کمکی ۶ میلیارد و ۴۰۰ میلیون دلاری در اختیار دولت مصر بگذارد.

دولت قاهره این نکته را به خوبی می‌داند که تنها در پرتو پایبندی به قرارداد صلحش با اسرائیل – کمپ دیوید – است که می‌تواند چنین کمک‌هایی را دریافت کند. علاوه بر مشکلات اقتصادی، اختلافات گسترده دولت اخوان‌المسلمینی و ارتش از یکسو، اختلافات سکولار‌ها و ملی‌گرایان با نیروهای تندروی مذهبی به ویژه سلفی‌ها از دیگر سو موجب شده است تا دولت مرسی در موقعیت ضعیفی قرار گیرد و نتواند اقدام موثر و چشمگیری در مقابل اسرائیل انجام دهد.

با توجه به این موارد انتظار می‌رود دولت مرسی به فراخواندن سفیر خود از تل‌آویو اکتفا کند. ضعف مرسی در برابر اسرائیل اما می‌تواند پیامدهای سنگینی برای او در پی داشته باشد. بخش عمده‌ای از افکار عمومی مصر از ملی‌گرایان سکولار گرفته تا مذهبی‌های رادیکال از رخداد پیش آمده در غزه به چشم آزمونی در برابر سیاست خارجی دولت مرسی خواهند نگریست.

عکس: همه تصاویر از درگیری‌های چند روز اخیر اسرائیل و فلسطین‌اند؛ منبع: خبرگزاری فرانسه

اردوغان برگزاری مذاکرات ايران و گروه ۱+۵ در استانبول را تأييد نکرد

zamaanehnews — Mon, 09 Apr 2012 06:17:52 +0000

سخنگوی کاترين اشتون، مسئول سياست خارجی اتحاديه اروپا در حالی از برگزاری مذاکرات هسته‌ای در استانبول خبر داده که رجب طيب اردوغان، نخست‌وزير ترکيه ميزبانی اين کشور را برای گفت‌وگوهای ايران و گروه ۱+۵ تأييد نکرد.

روزنامه تودی زمان چاپ ترکيه نوشت: "رجب طيب اردوغان روز يکشنبه (۲۰ فروردين ۱۳۹۱) اعلام کرد ترکيه هيچ‌گونه تأييد رسمی از سوی تهران يا دولت‌های غربی درباره اينکه استانبول مکان مذاکرات ايران و گروه ۱+۵ باشد، دريافت نکرده است."

خبرگزاری رويترز پيشتر به نقل از سخنگوی کاترين اشتون گزارش داده بود: "قدرت‌های جهانی توافق کردند دور بعدی مذاکرات هسته‌ای با ايران در تاريخ ۱۴ آوريل (۲۶ فروردين) در استانبول برگزار شود."
قدرت‌های جهانی مذاکره کننده با ايران شامل ايالات متحده، روسيه، چين، فرانسه، بريتانيا و آلمان هستند.

محمود احمدی‌نژاد: ايران در گذشته پيشنهادهای خوبی برای مشارکت ساير کشورها در غنی‌سازی، فروش سوخت ۲۰ درصد و تکميل نيروگاه‌ها ارائه کرد که غربی‌ها آن‌ها را نپذيرفتند و انگيزه‌ای برای حل موضوع هسته‌ای ايران از خود نشان ندادند

در همين حال خبرگزاری فارس به نقل از "منابع مطلع در تهران" که نامشان فاش نشده، نوشت: "با توجه به زمان کم باقی مانده تا روز ۲۶ فروردين (زمان توافق شده برای مذاکرات) و ضرورت آمادگی ميزبان برای انجام مواردی همچون آمادگی کشور ميزبان، رعايت پروتکل‌های ديپلماتيک، هماهنگی‌های امنيتی و همچنين تشريفات صدور ويزا، مکان مذاکرات بايد هر چه زودتر نهايی شود و زمان زيادی برای اين کار وجود ندارد."

در يک هفته گذشته روابط تهران و آنکارا بر سر سوريه دچار تنش شد و بر پايه همين اختلافات، ايران گفته بود مايل است مذاکرات اتمی در کشوری غير از ترکيه برگزار شود. عراق، چين، سوريه و قزاقستان به عنوان کشورهای ميزبان اين مذاکرات مطرح شده بودند.

در همين حال و در آستانه برگزاری مذاکرات هسته‌ای با ايران، ديپلمات‌های آمريکايی می‌گويند ايالات متحده آمريکا و متحدان غربی‌ آن در جريان مذاکرات پيش روی با ايران بر سر برنامه‌های هسته‌ای اين کشور از تهران خواهند خواست بلافاصله تأسيسات هسته‌ای فردو را که در ميان کوه‌ها و زيرزمين ساخته شده‌است، تعطيل کند.

نشريه نيويورک تايمز به نقل از اين ديپلمات‌ها نوشته‌ است، دولت اوباما و متحدان اروپايی او همچنين خواستار توقف غنی سازی سوخت اورانيوم و انتقال ذخيره‌های موجود سوخت هسته‌ای به خارج از مرزهای ايران خواهند بود.

به گفته ديپلمات‌ها بحث هر گونه توافق با ايران بر سر نگهداری سوخت هسته‌ای ۲۰ درصد غنی شده منتفی است چرا که اين سوخت می‌تواند در توليد بمب‌های اتمی به کار گرفته شود.

اما فريدون عباسی، رئيس سازمان انرژی اتمی ايران درخواست گروه ۱+۵ از تهران برای تعليق فعاليت سايت فردو و توقف غنی سازی ۲۰ درصدی را "غيرمنطقی" خوانده و گفته است ايران فردو را تعطيل نمی‌کند.

محمود احمدی‌نژاد، رئيس‌جمهور ايران نيز در ديدار با يوکيوها توياما نخست‌وزير پيشين ژاپن گفت: "ايران، امروز نيز آماده مذاکره بوده و از هر پيشنهادی که در جهت همکاری باشد، استقبال می‌کند."
به گفته احمدی‌نژاد "گروه‌های مذاکره کننده، همواره به طور يک‌طرفه از ايران مطالبات دارند در صورتی که ما معتقديم مذاکرات بايد دو طرفه باشد."

رئيس‌جمهور ايران افزود: "ايران در گذشته پيشنهادهای خوبی برای مشارکت ساير کشورها در غنی‌سازی، فروش سوخت ۲۰ درصد و تکميل نيروگاه‌ها ارائه کرد که غربی‌ها آن‌ها را نپذيرفتند و انگيزه‌ای برای حل موضوع هسته‌ای ايران از خود نشان ندادند."

به گفته احمدی‌نژاد، ايران برای مذاکرات پيش‌رو هسته‌ای "پيشنهادهای عملی" دارد.

آخرين دور مذاکرات ميان ايران و گروه ۱+۵ ژانويه ۲۰۱۱ در استانبول برگزار شد که نتيجه خاصی به دنبال نداشت. دور پيشتر مذاکرات نيز اواخر سال ۲۰۱۰ در ژنو برگزار شده بود.

اسرائيل و برخی از مقامات غربی نگرانند ايران در حال توسعه سلاح هسته‌ای است، اما تهران می‌گويد برنامه اتمی‌اش دارای مقاصد صلح آميز است.

از استیضاح وزیر کار تا پیام روشده اوباما

Sun, 08 Apr 2012 17:20:57 +0000

نبض سیاست؛

اشکان پارسا

اشکان پارسا- اعضای مجلس شورای اسلامی در نخستین جلسه رسمی سال ۱۳۹۱ کلید اختلافی تازه با دولت "محمود احمدی‌نژاد" را روشن کردند و این بار انتصاب سعید مرتضوی دادستان سابق تهران به سمت مدیرعاملی صندوق تامین اجتماعی بود که داد مجلسی‌ها را درآورد.

در محلی نه چندان دور از ساختمان مجلس یک اتفاق جالب توجه و معنادار افتاد و اعضای شورای نگهبان قانون اساسی آرای حوزه اخذ رای در منطقه دماوند را باطل کردند.‌‌ همان حوزه‌ای که "محمد خاتمی" رای خبرساز خود را در آنجا به صندوق انداخته بود. ابطال آرای این شهر با تعبیر‌ها و کنایه‌های متفاوتی همراه شد اما تقریبا تحلیلگران معنایی واحد را از آن استخراج کردند.

در عرصه سیاست خارجی نیز خبر‌ها بر عمدتا بر مدار برنامه هسته‌ای می‌چرخید. روزنامه "واشنگتن پست" از پیام باراک اوباما به آیت‌الله خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی خبر داد، زنجیره‌ای از تحریم‌های تازه علیه ایران به تصویب رسید و روابط ایران و ترکیه تحت تاثیر مذاکرات هسته‌ای تیره و تار شد.

در کنار این تحولات شبکه خبری پرس تی وی ارگان انگلیسی زبان جمهوری اسلامی نیز با محدودیتی تازه روبه‌رو شد و پس از لغو مجوز فعالیت در انگلستان، امکان پخش برنامه‌هایش در آلمان را از دست داد. رادیو زمانه در "نبض سیاست" این رویداد‌ها را مرور کرده است.

اولین دعوا در سال جدید

هنوز یک هفته‌ای از پایان تعطیلات نوروزی نگذشته بود که از نخستین تنش میان دولت و مجلس در سال جدید رونمایی شد.

طراحان استیضاح وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی می‌گویند که مرتضوی در سمت قبلی خویش یعنی دادستان تهران متهم است و از حالت قضایی معلق شده و پرونده‌اش هنوز مفتوح است و در گزارش تحقیق و تفحص مجلس از فاجعه کهریزک، مقصر شناخته شده است

دعوا این بار بر سر تصمیم "عبدالرضا شیخ الاسلامی" وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی به انتصاب سعید مرتضوی دادستان سابق برای مدیرعاملی صندوق تامین اجتماعی بود.

گروهی از نمایندگان منتقد دولت در مجلس، این انتصاب را به‌شدت زیر سوال برده و طرح استیضاح شیخ الاسلامی را آماده کردند.

طراحان استیضاح می‌گویند که مرتضوی "در سمت قبلی خویش یعنی دادستان تهران متهم است و از حالت قضایی معلق شده و پرونده‌اش هنوز مفتوح است و در گزارش تحقیق و تفحص مجلس از فاجعه کهریزک، مقصر شناخته شده است."

تصمیم آنان با واکنش محمود احمدی‌نژاد رییس دولت دهم روبه‌رو شد و او در نامه‌ای به "محمود هاشمی شاهرودی" رییس هیات حل اختلاف مجلس و دولت از وی خواست که جلوی استیضاح وزیر کار توسط مجلس را بگیرد. "علی لاریجانی" رییس مجلس شورای اسلامی با انتقاد از نامه احمدی‌نژاد گفت که "استیضاح یک وزیر جزء اختلافات قوا محسوب نمی‌شود که هیات حل اختلاف بخواهد به آن ورود کند اما باز با این وجود هر کسی که بتواند در این رابطه گام مثبتی بردارد از آن استقبال می‌شود."

احمدی نژاد گفته اگر وزیر شیخ السلامی توسط مجلس برکنار شود، مرتضوی را به عنوان سرپرست وزارت تعاون و کار و رفاه اجتماعی منصوب خواهد کرد. این یعنی که تنش میان دو قوه کماکان ادامه خواهد داشت

موضع لاریجانی حاوی یک گزارهٔ روشن بود. گزاره‌ای حاکی از اینکه مجلس تصمیم به استیضاح وزیر تعاون و حذف مرتضوی را دارد.

در عوض گزارشهایی هست که نشان می‌دهد احمدی‌نژاد هم قصد کوتاه آمدن ندارد. او گفته اگر وزیر شیخ السلامی توسط مجلس برکنار شود، مرتضوی را به عنوان سرپرست وزارت تعاون و کار و رفاه اجتماعی منصوب خواهد کرد. این یعنی که تنش میان دو قوه کماکان ادامه خواهد داشت.

معنای روشن یک آرای باطل شده

شورای نگهبان قانون اساسی هفته گذشته آرای انتخابات نهمین دوره مجلس شورای اسلامی در حوزه‌های رای گیری شهر دماوند را باطل کرد.

اتفاقی که در ظاهر شاید اهمیت چندانی نداشته باشد ولی توجه بسیاری را به خود جلب کرد چرا محمد خاتمی رییس جمهوری پیشین ایران رای خود را در این شهر به صندوق انداخته بود. رای خبر ساز او با بهت بسیاری از مخالفان وضع موجود روبرو شد که این اقدام را خلاف مطالبات اصلاح‌طلبان ارزیابی می‌کردند.

خاتمی پس از مواجهه با سیل انتقاد‌ها در توضیحی اظهار داشت که هدف‌اش ایجاد "روزنه‌ای برای امکان مفاهمه بیشتر با تکیه بر حقوق و مصلحت مردم و پیشرفت واقعی کشور" بوده است. او گفت که روی برگه رای‌گیری عبارت "جمهوری اسلامی" را نوشته است.

بدین معنی که وی خواهان استمرار این نظام حکومتی است. با این حال اقدام شورای نگهبان قانون اساسی در ابطال آرای حوزه‌های رای گیری در شهر دماوند یک نشانهٔ ضمنی با خود داشت. نشانه‌‌ای حاکی از اینکه نهادهای فعلی قدرت در جمهوری اسلامی ابایی از ابطال آرای معترضان ندارند حتی اگر معترضان علائم آشتی از خود بروز دهند.

پیامی که محرمانه نماند

ظاهرا "رجب طیب اردوغان" با دست‌های خالی به تهران نیامده بود. او پیامی از طرف باراک اوباما رییس جمهوری ایالات متحده برای آیت‌الله خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی داشت.

نه تهران و نه آنکارا در تریبون‌های عمومی چیزی درباره این پیام فاش نکردند اما روزنامه آمریکایی واشنگتن تایمز روز پنجشنبه(17 فروردین) در گزارشی به قلم "دیوید ایگناشز" آورده بود که "اوباما برای ایران علایمی فرستاده که اگر ‌آیت‌الله علی خامنه‌ای موضع اخیر خود را درباره نرفتن ایران به سوی بمب اتم، تقویت کند، آمریکا برنامه هسته‌ای ایران برای مصارف صلح‌آمیز را خواهد پذیرفت."

روزنامه واشنگتن تایمز در گزارشی به قلم "دیوید ایگناشز" آورده بود که اوباما برای ایران علایمی فرستاده که اگر ‌آیت‌الله علی خامنه‌ای موضع اخیر خود را درباره نرفتن ایران به سوی بمب اتم، تقویت کند، آمریکا برنامه هسته‌ای ایران برای مصارف صلح‌آمیز را خواهد پذیرفت

اردوغان پیش از سفر به تهران، در حاشیه کنفرانس هسته‌ای سئول با اوباما به مدت دو ساعت گفت‌وگو کرده بود و احتمالا پیام رییس جمهوری آمریکا برای رهبر ایران در جریان این دیدار به نخست وزیر ترکیه منتقل شده است.

برپایه گزارش واشنگتن پست، اوباما به اردوغان گفته است که "ایرانی‌ها باید درک کنند که زمان برای حل‌وفصل مسالمت‌آمیز مناقشه‌ هسته‌ای کوتاه است و تهران باید مذاکرات در پیش رو را غنیمت بشمارد." مقام‌های رسمی جمهوری اسلامی هنوز واکنشی به گزارش‌ها درباره پیام باراک اوباما نشان نداده‌اند.

آن‌ها می‌گویند که حاضر به مذاکره با گروه ۱+۵ (اعضای شورای امنیت سازمان ملل+آلمان) هستند ولی درعین‌حال بر استمرار فعالیت‌های اتمی خود در بخش‌های مناقشه‌برانگیز نظیر غنی‌سازی اورانیوم تاکید می‌کنند.

زنجیره پایان ناپذیر تحریمها

تحریم تبدیل به یک عبارت تکراری در خبرهای مربوط به ایران شده است. عبارتی که مترادف با انزوای روزافزون جمهوری اسلامی است و در پس آن نگرانی از وضعیت زندگی روزمره شهروندان بابت تحمیل شرایط سخت اقتصادی دیده می‌شود.

در هفته گذشته خبرهای متعددی پیرامون تحریم‌ها به خروجی رسانه‌ها راه یافت. روز سه شنبه (۱۵ فروردین) روزنامه "نیویورک تایمز" گزارش داد که شرکت خودرو سازی هیوندای بدون سر و صدا همکاری‌های گسترده خود با ایران، از جمله سرمایه گذاری مشترک در تولید و فروش را متوقف کرده است.

روز چهارشنبه (۱۶ فروردین)، گروه "اتحاد علیه ایران هسته‌ای" در نامه‌ای سرگشاده به "کارلوس گون"، مدیر گروه خودروسازی «رنو- نیسان» از او خواست تا با مد نظر قرار دادن برنامه «مشکوک» هسته‌ای ایران، تجارت با جمهوری اسلامی را متوقف کنند.

روز پنجشنبه (۱۷ فروردین) خبرگزاری "رویترز" اعلام کرد که بیمه‌گر اصلی چین در راستای تحریم‌های غرب علیه نفت ایران، از ماه ژوئیه ارائه خدمات بیمه به تانکرهای حامل نفت ایران را متوقف خواهد کرد. خبرگزاری رویترز همچنین در همین روز علام کرد که دو کمپانی بزرگ یونانی خریدار نفت از ایران اعلام کرده‌اند که به دلیل غیرممکن شدن بازپرداخت پول نفت خریداری شده از ایران که ناشی از گسترش تحریم‌ها علیه این کشور است، خرید نفت از ایران را متوقف کرده‌اند.

این خبر‌ها که به صورت زنجیره‌ای در هر هفته منتشر می‌شود حکایت از عمق یافتن بحران میان تهران و جامعه بین المللی دارد. بحرانی که اکنون در یک قدمی تبدیل شدن به فاجعه قرار دارد و صدای شیپورهای جنگ از فاصله‌ای نه چندان دور به گوش می‌رسد.

تنش میان دو همسایه

زمانی که گروه اسلام‌گرای "عدالت و توسعه" در ترکیه به قدرت رسید، ایرانی‌ها آن را به فال نیک گرفتند اما حالا اوضاع به کلی فرق کرده است. دوستی میان تهران و آنکارا روزبه‌روز کمرنگ‌تر می‌شود و سایه سنگینی از اختلاف بر روابط دو همسایه سایه افکنده است.

"رجب طیب اردوغان" که هفته گذشته برای گفت‌وگو با مقام‌های ایران درباره مهم‌ترین موضوعهای منطقه یعنی تحولات سوریه و برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی به تهران آمده بود با خاطری خوش تهران را ترک نکرد. او پس از بازگشت به کشورش اظهاراتی را به زبان آورد که نشان از سطح بالای تنش با ایران داشت.

وی روز پنجشنبه (۱۷ فروردین) ایرانی را به بی‌صداقتی متهم کرد و گفت که آن‌ها با رفتار خود وجهه منطقه‌ای‌شان را بیشتر از دست خواهند داد.

این واکنش بی‌سابقه پس از آن ابراز شد که برخی از مقام‌های ایرانی نسبت به برگزاری مذاکرات آتی هسته‌ای با گروه ۱+۵ در استانبول اظهار تردید کردند و پیشنهاد دادند که این مذاکرات در شهرهایی نظیر دمشق یا بغداد برگزار شود. اردوغان که این پیشنهاد را نوعی نادیده گرفتن و کم‌اعتنایی به ترکیه تلقی کرده بود در سخنانی گفت: "این پیشنهاد که هم‌اکنون بر سر زبان‌هاست، دمشق یا بغداد، وقت تلف کردن است.

معنی‌اش این است که عملی نخواهد شد؛ به خاطر اینکه ایرانی‌ها می‌دانند که طرف دیگر قبول نمی‌کند به دمشق یا بغداد بیاید." هم‌زمان سفیر ایران در آنکارا نیز به وزارت امورخارجه ترکیه اظهار شد تا درباره موضع کشورش پیرامون تحولات سوریه توضیح دهد. ترک‌ها نسبت به اظهارات مقام‌های ایرانی درباره نشست دوستان سوریه اعتراض دارند.

نشست دوستان سوریه در واقع یک نشست همگرایی میان مخالفان دولت اسد بود و این برای تهران که کماکان حامی سرسخت رژیم بشار اسد است تعبیر خوشایندی نداشت.

برخی مقام‌های سیاسی ایران نظیر "محمد اسماعیل کوثری"، نایب رئیس کمیسیون سیاست خارجی و امنیت ملی مجلس ایران، سیاست‌های اخیر ترکیه را "نابخردانه" خوانده و اردوغان را به تبعیت از "استکبار جهانی" متهم کرده‌اند.

نشست دوستان سوریه در واقع یک نشست همگرایی میان مخالفان دولت اسد بود و این برای تهران که کماکان حامی سرسخت رژیم بشار اسد است تعبیر خوشایندی نداشت

این موضع در رسانه‌های وابسته به حکومت نیز دنبال شده و برخی از آن‌ها با خوشحالی از عصبانیت اردوغان یاد کردند با این حال "رامین مهمانپرست" سخنگوی وزارت امورخارجه جمهوری اسلامی روز پنجشنبه (۱۷ فروردین) گفت که اختلافهای کشورش با ترکیه طبیعی و قابل حل است. این موضع دیپلماتیک احتمالا با هدف کنترل تنش‌های جاری ابراز شده است اما با توجه به روند پر شتاب حوادث بعید است که تنش میان دو کشور مهار شود.

تاوانی تازه برای پرس تی وی

شبکه تلویزیونی "پرس تی وی" آرام آرام امکان پخش برنامه‌های خود از ماهواره‌های معتبر بین المللی را از دست می‌دهد.

این شبکه که می‌توان آن را پر قدرت‌ترین ارگان رسانه‌ای جمهوری اسلامی نامید، دو ماه پیش امکان پخش برنامه‌هایش را در انگلستان از دست داد و هفته گذشته با حکم دفتر نظارت بر رسانه‌های آلمان از ماهواره "اس‌ای‌اس آسترا" نیز حذف شد.

پرس تی‌وی در وب‌سایت خود با "غیرقانونی" خواندن این اقدام، آن را "آشکارا جزئی از توطئه غرب برای ساکت کردن" صدای خود توصیف کرده است.

این رسانه اخیرا یک برنامه مستند حاوی اظهارات برخی از روزنامه‌نگاران بازداشتی در ایران را پخش کرد که بازداشت شدگان در آن به همکاری با "بی‌بی سی فارسی" اعتراف می‌کردند. لغو مجوز پرس تی وی در انگلستان نیز بابت اقدام مشابه این رسانه در سال ۲۰۰۹ برای پخش اعتراف‌های تلویزیونی "مازیار بهاری" خبرنگار ایرانی – کانادایی صورت گرفت.

بهاری پس از خروج از ایران علیه پرس تی وی شکایت کرد و سرانجام دو ماه پیش توانست نظر مساعد نهاد ناظر بر رسانه‌های بریتانیا (آفکام) را برای لغو پروانه کار شبکه پرس تی وی و توقف پخش برنامه‌های آن در انگلیس را به دست آورد.