نعمت آزرم

مراسم یادبود سیروس آرین‌پور برگزار شد

hosseinn — Sat, 05 Jan 2013 20:42:41 +0000

مراسم یادبود سیروس آرین‌پور اقتصاددان، مترجم و ترانه‌سرای برجسته در «کرتی»، در جنوب پاریس برگزار شد.

به گزارش رادیو زمانه مراسم یادبود سیروس آرین‌پور، شنبه ۱۶ دی ماه ۱۳۹۱ (۵ ژانویه ۲۰۱۳) در مرکز همایش‌های «ژرژ دوهامل» در کرتی، در جنوب پاریس برگزار شد.

شمار زیادی از نویسندگان، شاعران، اندیشمندان و روشنفکران آزادیخواه همراه با خانواده سیروس آرین‌پور در این مراسم یاد و خاطره او را گرامی داشتند.

در آغاز این مراسم که در محیطی بسیار آرام و صمیمی و با حضور بیش از یکصد تن از فرهیختگان و فرهنگیان و آزادیخواهان ایرانی برگزار شد، فرهاد آرین‌پور پسر سیروس آرین‌پور از پدرش و حلقه‌ای از یاران نزدیکش که او را در روزگار بیماری یاری داده بودند، یاد کرد و از آنان سپاسگزاری کرد. سپس از نخستین سخنران این مراسم، ناصر پاکدامن، نویسنده و پژوهشگر نام‌آشنا دعوت کرد که سخنانی درباره سیروس آرین‌پور ایراد کند.

پاکدامن ابتدا به خصوصیات اخلاقی سیروس آرین‌پور اشاره کرد و گفت: «سیروس آرین‌پور بی‌طرف و بی‌اثر از زمانه ما نگذشت. او از نسل استقلال‌طلبان و آزادی‌خواهان در سال‌های دهه ۱۳۳۰ بود.»

پاکدامن سپس از برخی ترانه‌های مردمی سیروس آرین‌پور یاد کرد و گفت: «او همواره در پی تجربه‌ها و راه‌های نو بود.»

سیروس آرین‌پور در سال‌های ۱۳۶۰ اما به زندان افتاد و به گفته ناصر پاکدامن «پس از تعزیر، جسم و جانش از هم‌گسیخت و در هم شکست» و سرانجام هم ناگزیر شد به تبعید تن دردهد.

ناصر پاکدامن: روشنفکر در تبعید وجدان شکسته شده و زندگی مثله شده است. او برای تاریخ و برای فرداهایی که می‌آیند می‌نویسد.

ناصر پاکدامن آنگاه تحلیلی از موقعیت دشوار روشنفکران تبعیدی ارائه داد و گفت روشنفکر در تبعید «وجدان شکسته شده و زندگی مثله شده» است. «او برای تاریخ و برای فرداهایی که می‌آیند می‌نویسد.»

پاکدامن از سیروس آرین‌پور به عنوان یک روشنفکر وافع‌گرا یاد کرد؛ روشنفکری که «زمانه را بی‌تحمل می‌دید، هم‌زبان ما بود، کلام و بیان خودش را داشت و با دقت و ظرافت می‌نوشت.»

پس از ناصر پاکدامن، نعمت آزرم، شاعر معاصر روی صحنه رفت و شش ترانه برای بدرود با سیروس آرین‌پور خواند. آزرم در یکی از این شش ترانه به ترجمه «روشنگری چیست» از امانوئل کانت و همچنین به «بارون بارونه»، از ترانه‌های بسیار معروف سیروس آرین‌پور اشاره داشت.

پس از شعرخوانی کوتاه نعمت آزرم، محمد جلالی (م. سحر) یکی از اشعار سیروس آرین‌پور را با صدایی گرم و دلنشین خواند. این شعر که «چاووشی» نام دارد، از اشعاری‌ است که آرین‌پور در سال‌هایی که در اتریش دانشجو بوده است، سروده و از دلتنگی از یک‌سو و از سوی دیگر از امید به رهایی نشان دارد: «کاروان در خواب/ ساربان دلتنگ/ چاووش است می‌خواند:/ رستاخیزم، رستاخیز.»

محمد جلالی پس از خواندن پیام کاوه آشوری، فرزند داریوش آشوری، زبانشناس سرشناس اشعاری در گرامی‌داشت یاد و خاطره سیروس آرین‌پور خواند.

داریوش آشوری آنگاه روی صحنه آمد، ابتدا به دوستی دیرینه و پایدارش با سیروس آرین‌پور اشاره کرد و گفت که پیشینه این دوستی به سال ۱۳۴۶ در یک ساندویچ‌فروشی در میدان بهارستان در تهران برمی‌گردد. در آن زمان آشوری تازه جستاری در نقد غربزدگی از آل‌احمد را منتشر کرده بود و مانند مرحوم آرین‌پور در سازمان برنامه و بودجه کار می‌کرد. به اعتبار آن جستار سر صحبت میان آن‌ها باز شد و بعدها به همکاری و همنشینی و بعدتر به یک دوستی ژرف بین آن‌ها انجامید.

آشوری گفت: «هنر دوست‌یابی و هنر دوست‌نوازی سیروس از دیگر هنرهایش برتر بود.»

او سپس از اهمیت ترجمه «وجدان بیدار» نوشته اشتفان تسوایگ در برنمایی از اختناق دینی و «نثر زنده و پرورده» سیروس آرین‌پور در ترجمه این کتاب سخن گفت و همچنین به مفهوم «روشنگری» و برابرنهاد دو واژه «روشن‌بینی» و «روشن‌نمایی» به جای آن توسط سیروس آرین‌پور اشاره کرد و بحث ژرف‌تر پیرامون درستی چنین برابرنهادهایی را به آینده نزدیک واگذاشت.

داریوش آشوری: «سیروس آرین‌پور شوقی به نام‌آوری ادبی نداشت»

آشوری در پایان سخنانش گفت «سیروس آرین‌پور شوقی به نام‌آوری ادبی نداشت»، «استغنای ذاتی توأم با سربلندی و غرور» را از خصوصیات شخصیتی او برشمرد و گفت «آرین‌پور محافل دوستانه و شخصی را به محافل سیاسی و ادبی ترجیح می‌داد.»

آشوری سخنانش را با غزل «یاد باد آنکه سر کوی توام منزل بود/ دیده را روشنی از خاک درت حاصل بود» از حافظ به پایان رساند.

یاسمن آرین‌پور، دختر سیروس آرین‌پور با سخنانی بسیار عاطفی و در حالی‌که بغض در گلو داشت از پدرش یاد کرد و گفت که در کودکی، پدر، غزل «من که ملول گشتمی از نفس فرشتگان/ قال و مقال عالمی می‌کشم از برای تو» از حافظ را برای او می‌خوانده. او این غزل را با صدایی لرزان به عنوان پایان‌بخش مراسم برای حاضران خواند.

سیروس آرین‌پور روز دهم دی ۱۳۹۱ برابر ۳۰ دسامبر ۲۰۱۲ در پاریس درگذشت. تشییع پیکر او روز جمعه ۱۵ دی ماه ۱۳۹۱ (۴ ژانویه ۲۰۱۳) در پاریس، در گورستان کرتی برگزار شد.

آرین‌پور در اتریش تحصیلاتش را در رشته اقتصاد به پایان رسانده بود و پس از پایان تحصیل در سازمان برنامه و بودجه کار می‌کرد. او به خاطر علاقه‌ها و گرایش‌های ملی‌گرایانه‌اش در دولت مهندس بازرگان و در زمان ریاست جمهوری بنی‌صدر به فعالیتش در سازمان برنامه و بودجه ادامه داد، اما در ناآرامی‌های سیاسی سال ۱۳۶۰ او را از کار برکنار کردند و به زندان اوین انداختند و شکنجه‌اش دادند. آرین‌پور که در آن زمان پدر و مادری سالخورده داشت، ناگزیر خانواده‌اش را ابتدا به فرانسه فرستاد و پس از درگذشت پدر و مادرش خودش هم به فرانسه آمد.

او «وجدان بیدار» نوشته اشتفان تسوایگ و همچنین «روشنگری چیست» از امانوئل کانت را به فارسی ترجمه و منتشر کرده است. «وجدان بیدار» که نخستین بار در سال ۱۳۷۶ به فارسی منتشر شد نام او را پرآوازه کرد. مهندس میر حسین موسوی در اوایل فروردین سال ۱۳۹۱مطالعه این کتاب را به فرزندانش توصیه کرده بود.

ترانه‌ «بارون بارونه» و «شاه دوماد» که هر دو با صدای ویگن اجرا شده‌اند از سروده‌های سیروس آرین‌پور است. «پرستو» با صدای منوچهر سخایی یکی دیگر از ترانه‌های بسیار معروف اوست.

عکس‌ها: رادیو زمانه، ایرج ادیب‌زاده، از محل برگزاری مراسم

مراسمی به مناسبت زادروز محمد مصدق در پاریس

Tue, 26 Jun 2012 04:27:38 +0000

ایرج ادیب‌زاده

ایرج ادیب‌زاده - سازمان‌های جبهه ملی ایران در خارج از کشور، به مناسبت صدوسی‌امین زادروز دکتر محمد مصدق، سیاستمدار، دولتمرد و نماینده چند دوره‌ مجلس شورای ملی و نخست وزیر ایران در سال‌های۱۳۳۰ تا ۱۳۳۲ خورشیدی، روز شنبه ۲۳ ژوئن ۲۰۱۲ (سوم تیر ۱۳۹۱) مراسمی با حضور شماری از نویسندگان و پژوهشگران حوزه سیاست و تاریخ در پاریس برپا کردند.

در این مراسم شماری از چهره‌های سیاسی و رسانه‌ای برای حاضران در جلسه سخن گفتند و گروهی از هنرمندان ایرانی نیز هنرنمایی کردند.

همایون مهمنش، عضو هیئت اجرایی سازمان‌های جبهه ملی ایران در خارج از کشور، درباره انگیزه‌ی برپایی این برنامه در پاریس می‌‌گوید: "ما تصمیم گرفتیم صدوسی‌امین زادروز دکتر محمدمصدق را جشن بگیریم؛ به‌خصوص به خاطر اینکه شرایط امروز ایران به خوبی نشان می‌دهد مسئله‌ آزادی و دموکراسی و رعایت حقوق و آزادی‌های مردم که آرمان مصدق بود تا چه حد در سرنوشت و زندگی مردم تأثیر دارد. در تمام کشورهایی که آزادی و حقوق مردم رعایت می‌شود و نمایندگان واقعی مردم انتخاب می‌شوند، همیشه این کشورها به مراتب بهتر اداره می‌شوند تا کشورهایی که دیکتاتوری هستند و یک فرد یا کسانی که با روش دیکتاتوری حکومت می‌کنند، آن کشورها را می‌گردانند."

جبهه ملی ایران و اعضای آن با آیت‌الله خمینی در روی کار آمدن جمهوری اسلامی همکاری کردند. فکر می‌کنید جبهه ملی الان به کجا رسیده است؟

همایون مهمنش: جبهه ملی در وهله‌ اول یک فکر است. این فکر که آزادی و دموکراسی برای کشور مهم است.

همایون مهمنش: ما تصمیم گرفتیم صدوسی‌امین زادروز دکتر محمدمصدق را جشن بگیریم؛ به‌خصوص به خاطر اینکه شرایط امروز ایران به خوبی نشان می‌دهد مسئله‌ آزادی و دموکراسی و رعایت حقوق و آزادی‌های مردم که آرمان مصدق بود تا چه حد در سرنوشت و زندگی مردم تأثیر دارد.

این فکر که رعایت حقوق آزادی‌های مردم مهم است. در آن زمان، در بهمن ۵۷، در درون جبهه‌ ملی اختلاف‌هایی بود و می‌دانیم کسانی مانند دکتر بختیار نه تنها با جمهوری اسلامی همکاری نکردند، بلکه مقاومت کردند و سعی کردند یک آلترناتیو دیگر را به مردم نشان دهند و اینکه حکومتی شکل بگیرد که در آن آزادی باشد، زندانی سیاسی نداشته باشد و غیره. از طرف دیگر تمام فرهیختگان جبهه ملی هم به نوبه خودشان به دنبال آزادی و دموکراسی بودند. منتهی تصورشان این بود که از راه تعامل و همکاری و کمی راه آمدن می‌توانند به اهداف خود برسند. متأسفانه تشکیلات درستی وجود نداشت و همانطوری که می‌دانید جبهه ملی و رهبران جبهه ملی هم بلافاصله بعد از به‌وجود آمدن جمهوری اسلامی از آن فاصله گرفتند، وقتی که دیدند شرایط آنطور است.

جرقه‌ای در ذهن جوان امروز

امیررضا امیربختیار عضو حزب ایران و یکی از جوان‌ترین اعضای جبهه ملی ایران است. از او می‌پرسم نسل امروز ایران چقدر با دکتر مصدق آشنایی دارد؟

امیررضا امیربختیار: در کتاب‌های تاریخ جمهوری اسلامی ما می‌بینیم که تصویری از دکتر مصدق قرار داده‌اند و در صفحه‌ روبه‌روی آن تصویر آیت‌الله کاشانی را و از دکتر مصدق بدگویی می‌کنند و از آیت‌الله کاشانی به نیکی یاد می‌کنند. همین کافی است که یک جرقه را در ذهن جوان‌ها و آن دانش‌آموزی که آنجا نشسته است بزند تا علاقه‌مند شود و برود و ببیند که این شخص کیست که اینها دارند از او بدگویی می‌کنند.

امیررضا امیربختیار: یکی از دوستان، نکته‌ خیلی جالبی را مطرح کرد؛ اینکه در کتاب‌های تاریخ جمهوری اسلامی ما می‌بینیم که تصویری از دکتر مصدق قرار داده‌اند و در صفحه‌ روبه‌روی آن تصویر آیت‌الله کاشانی را و از دکتر مصدق بدگویی می‌کنند و از آیت‌الله کاشانی به نیکی یاد می‌کنند. همین کافی است که یک جرقه را در ذهن جوان‌ها و آن دانش‌آموزی که آنجا نشسته است بزند تا علاقه‌مند شود و برود و ببیند که این شخص کیست که اینها دارند از او بدگویی می‌کنند. وقتی این جرقه پیدا می‌شود و او کمی پیگیری می‌کند، متوجه یک جنبش واقعاً عظیم می‌شود که در دوره‌ای از تاریخ ما ایجاد شده بود و همچنان هم ادامه دارد.

شما خودتان چطور با دکتر مصدق آشنا شدید، یعنی چند سالتان بود که این آشنایی آغاز شد؟

من خیلی زود با دکتر محمد مصدق آشنا شدم؛ به سبب اینکه در خانواده‌ای متولد شده‌ام که‌ به دکتر مصدق علاقه داشت و از دیرباز با او ارتباط داشته است. در دوره‌ای که دکتر مصدق استاندار فارس بودند، در تهران کودتا شده بود و سیدضیا و رضاشاه به حکومت رسیده بودند، دکتر مصدق مدتی را به خاطر مسائل امنیتی میهمان بختیاری‌ها و در قلعه‌ دزک میهمان خانواده‌ ما بود. در واقع به صورت تاریخی این ارتباط وجود داشت. این آشنایی خانوادگی موجب شد که من نیز به او علاقه‌مند شوم تا بیشتر در مورد مصدق بدانم. مطالعات و تحقیقات و پیگیری‌های من منجر شده که در تمام این سال‌هایی که از دوران جوانی‌ام می‌گذرد و هنوز هم ادامه دارد، در این زمینه تلاش کنم.

الان از راه و روش دکتر مصدق چه چیزی باقی مانده است؟

به نظر من راه و روش دکتر مصدق یک آرمان بزرگ است که صدسال است ملت ایران در راه آن تلاش می‌کنند. دکتر مصدق در این زمینه تبدیل به یک سمبل و نماد شده است. این روش و منش دکتر مصدق از یکطرف طرفداران استبداد را به وحشت می‌اندازد و از طرف دیگر آزادیخواهان را به وجد می‌آورد تا در راه این آرمانی که صدسال، از دوران مشروطیت تا امروز، برای آن مبارزه و تلاش شده است، بیشتر بکوشند. من فکر می‌کنم این جریان تا زمانی که به آزادی نرسیم، به حاکمیت ملت نرسیم، در ایران ادامه خواهد داشت.

انسانی ارزشمند

آریا خسروی هم از نسل امروز جبهه ملی ایران در اتریش است و برای این مراسم به پاریس آمده بود. او بر ویژگی‌های دیدگاه مصدق برای نسل امروز ایرانی تاکید دارد.

آریا خسروی: در مورد دکتر مصدق می‌توان از جهات بسیاری گفت‌وگو و نظرات او را مطالعه کرد. مسئله‌ مهم‌تری که ما با آن مواجه هستیم، عملکرد او است؛ یعنی آن چیزی که در روند عمل از او دیده‌ایم. او انسان گرانبها و با ارزشی بود که ما با گذر زمان بیش از پیش به آن پی می‌بریم.

گذشته‌ای که در اکنون جاری است

نعمت آزرم شاعر مقیم پاریس مصدق را به‌عنوان «گذشته‌ای که در اکنون جاری است» می‌شناسد و معتقد است اهداف او هنوز در ایران متحقق نشده است.

نعمت آزرم: از نگاه من جامعه‌‌ ایران در مرحله‌ جنبش ملی برای استقرار دموکراسی است. بنابراین خطاب به مصدق باید بگویم اگرچه رهبر دیروزهای ما بودی، هنوز راهبر رهروان فردایی.

نعمت آزرم: مصدق، گذشته‌ای که در اکنون جاری است. چرا این عنوان هست؟ به خاطر این که مسائل مهم اجتماعی و تاریخی ایران که آن موقع مطرح شد، یعنی آزادی، استقلال و موازنه‌ منفی که همه این‌ها به صراحت قابل توضیح است، هنوز موضوع و مسئله‌ مبارزات ایران است؛ هنوز موضوع مهم جنبش ملی ایران برای دموکراسی است، چون هنوز مسئله‌ مهم کشور ما به دست آوردن آزادی‌ها و حقوق شهروندی است. بنابراین مصدق همچنان جاری است. چرا؟ به‌عنوان مثال با همه احترامی که هم هند و هم جهان برای آدمی مثل مهاتما گاندی قائل است، اما چون جنبش استقلال هند به نتیجه رسیده، گاندی با همه اهمیت و عظمت اخلاقی و شخصیتی‌اش جزو تاریخ هند قرار گرفته است. اما مصدق همچنان جاری است. چرا جاری‌ ا‌ست؟ به خاطر اینکه آماج‌های جنبش ملی ایران زمان او که خود او پرده‌ دوم آماج‌های جنبش آزادیخواهی مشروطیت ایران بود، هنوز در جامعه‌ ما متحقق نشده است.

از آن راه و روش الان چه مانده است؟

از نگاه من جامعه‌‌ ایران در مرحله‌ جنبش ملی برای استقرار دموکراسی است. بنابراین خطاب به مصدق باید بگویم اگرچه رهبر دیروزهای ما بودی، هنوز راهبر رهروان فردایی. ما وقتی بتوانیم در جامعه‌مان آزادی را مستقر کنیم که تمام شهروندان ایران با حقوق یکسان در مدیریت جامعه شرکت داشته باشند، مشارکت فعال داشته باشند، دیگر همه توطئه‌های تجزیه ایران باطل خواهد شد. به‌خصوص که همه اقوام ایرانی در طول تاریخ، حتی هم‌میهنان عرب‌زبان ما، هزاران سال باهم زندگی کرده‌اند. اصلاً بحث جدا شدن متعلق به وقتی است که لشگرکشی می‌شود و جامعه‌ای فتح می‌شود. این حرف‌ها نیست. جامعه ایران، گام به گام مراحل جامعه شناسی سیاسی تبدیل چند قوم به یک ملت را هزار سال پیش انجام داده است. سند آن هم شاهنامه‌ فردوسی ا‌ست.

انسانی مداراگر

تقی رحمانی، نویسنده، روزنامه‌نگار ملی‌ـ مذهبی به جایگاه دکتر مصدق در میان ملی‌ـ مذهبی‌ها اشاره دارد. او معتقد استملی‌ـ مذهبی‌ها کلاً مصدقی‌ هستند. یعنی در منشور نهضت آزادی هم هست که پیرو مصدق هستیم.

تقی رحمانی: دکتر مصدق منش دموکراتیک داشت. منش دموکراتیک یک ظرفیت و همگرایی می‌خواهد. مدارای دکتر مصدق با جمعیت فداییان اسلام، مدارای دکتر مصدق با حزب توده، مدارای دکتر مصدق با بسیاری از مخالفان خودش، مدارایی مسالمت‌آمیز بود، ولی متأسفانه از طرق مقابل حمایت لازم از او صورت نگرفت.

تقی رحمانی: بعد از انقلاب به‌خصوص بعد از دهه‌ ۶۰ که امکان و مجال این پیدا شد که ملیت را مقابل مذهب قرار دهند، زمانی که مسئله‌ حکومت عمدتاً هویت اسلامی بود، اساساً مفهوم ملی‌‌‌‌ـ مذهبی به‌عنوان یک اسم خاص و نه اسم عام، در حقیقت پاسخی بود به انحصارطلبی که به نام درکی از مذهب می‌آوردند و آقای کاشانی را مقابل آقای مصدق قرار می‌دادند. در صورتی که اصلاً اختلاف کاشانی و مصدق بر سر مذهب و ملیت نبود، بلکه اختلاف بر سر قدرت بود و نقش تأسی کردن از قانون که آقای کاشانی برای خودش می‌خواست. حالا با آنکه آقای کاشانی در نهضت ملی نقش داشت، ولی اختیاراتی که از دولت مصدق می‌خواست، فراقانونی بود و مصدق نیز چندبار این را گفته بود. جریانی که ما به طور عام به آن منتسب هستیم، در همان انتخاب تاریخی هم طرف دکتر مصدق را گرفت و طرف آقای کاشانی را نگرفت. به خاطر این که دکتر محمد مصدق را نماینده مردم ایران می‌دانست...

... و بعد از انقلاب؟

بعد از انقلاب و در دهه‌ ۷۰ نام ملی‌ـ مذهبی یادآور این بود که اگر اعتقاد به مذهب اسلام هم داشته باشیم، در پارادایم دولت‌ـ ملت مدرن و براساس دموکراسی است و مصدق منادی این دولت‌‌ـ ملت مدرن بوده است. او انسان دموکراتی بود که می‌خواست همه ایرانیان در چارچوب یک ایران یکپارچه و بدون تبعیض زندگی کنند. به این خاطر ملی‌ـ مذهبی‌ها تعلق پارادایمی دولت‌‌‌ـ ملت مدرن به دکتر مصدق دارند و انتخاب‌شان هم در طی تاریخ مصدقی بوده است. آن اول انقلاب هم که اسلام را مقابل ملیت قرار دادند، این مفهوم دوباره در ایران به شکل خاص به نام شورای فعالان ملی‌ـ مذهبی بازسازی شد، ولی جریان ملی‌ـ مذهبی و چهره‌های خاص‌ آن همواره از دوره‌ مشروطیت به اینسو از پارادایم دولت‌ـ ملت مدرن حمایت می‌کردند که دموکراسی ملی بوده و در در دولت‌‌ـ ملت مدرن دنبال استبداد نبودند. بدین خاطر مصدق را به شاه ترجیح می‌دادند. بدین خاطر چهره‌های ملی در دوره‌ رضاشاه را به رضاشاه ترجیح می‌دادند و در انقلاب مشروطیت هم از آرمان‌های انقلاب مشروطیت دفاع می‌کردند.

روشنفکران ایران زمانی که آیت‌الله خمینی آمد، رفتند و از او حمایت و استقبال کردند، ولی همراهی و همین حمایت را از دکتر مصدق نکردند. چرا؟

این مسئله‌ مهمی ا‌ست. ببینید، دکتر مصدق منش دموکراتیک داشت. منش دموکراتیک یک ظرفیت و همگرایی می‌خواهد. مدارای دکتر مصدق با جمعیت فداییان اسلام، مدارای دکتر مصدق با حزب توده، مدارای دکتر مصدق با بسیاری از مخالفان خودش، مدارایی مسالمت‌آمیز بود، ولی متأسفانه حمایت لازم از طرف مقابل صورت نگرفت. منتهی من خودم وقتی به تاریخ ایران نگاه می‌کنم، دنبال آدم‌های خوشنامی هستم که کامیاب هم بشوند. مصدق یک انسان بزرگ خوشنامی بود که اسمش می‌تواند برای ما توجه راه باشد. ولی با بازخوانی مصدق آیا آنچه او دوست داشت، یعنی ایرانی سربلند و آزاد درست می‌شود؟ این نیاز دارد به یک مخرج مشترک روی یکسری آزادی‌های اصولی و حرکت قانونمند که اگر فرصتی به دست آوردیم، دوباره این عمر دموکراسی را طولانی کنیم. این چیزی بود که مصدق می‌خواست، ولی کسانی که منتقد مصدق بودند نمی‌خواستند.

شماری‌ از سر افراط و بی‌تجربه‌گی اینطور می‌اندیشیدند، شماری هم منافع‌شان اجازه نمی‌داد. در صورتی که آنچه مصدق برای ایران می‌دیدید، یک ایران دموکرات بود که همه در آن زندگی کنند. مصدق حتی توده‌ای‌ها را هم ایرانی‌ می‌دانست، فداییان اسلام را هم ایرانی می‌دانستن، ولی از همه این‌ها می‌خواست که قانون را رعایت کنند. به نظر من این نگاه مصدق مال قرن بیست و یکم است. در خاورمیانه شما هنوز چنین مدلی ندارید. یکمقدار دارد ترکیه دست و پایی در این راه می‌زند که امیدوارم موفق شود. این واقعاً آرزوی ما خواهد بود که قرن بیست و یکم، قرنی باشد که آرزوی دکتر مصدق در دهه‌های اول آن متحقق شود.

انسانی آزاده

احمد رافت، روزنامه‌نگار باسابقه و سرشناس ایرانی در ایتالیا، از برپاکنندگان همایش صدوسی‌امین زادروز دکترمحمد مصدق در پاریس، مصدق را بزرگ‌ترین شخصیت ملی می‌داند که ما در تاریخ معاصرمان می‌شناسیم.

احمد رافت: باید ببینیم ما امروز با درک کاری که مصدق کرد، در زمانی که به حکومت رسید، یعنی ریاست دولت را به‌عهده داشت، چه می‌توانیم در آینده بکنیم. البته این معنایش این نیست که باید هر کاری که او انجام داده است را تقلید کنیم، بلکه باید یاد بگیریم و ببینیم چطور می‌توانیم آن را با امروز تطبیق دهیم و رو به آینده نگاه کنیم.

احمد رافت: دو مسئله در برپایی این همایش برای ما مطرح بود. یکی اینکه بالاخره مصدق بزرگ‌ترین شخصیت ملی بوده است که ما در تاریخ معاصرمان داشتیم. به نظر من مهم‌تر از آن این است که جوان‌های ما لازم است تاریخ خودشان را بشناسند. چون اگر آدم گذشته‌اش را نشناسد، نمی‌تواند به آینده‌اش نگاه کند. باید ببینیم ما امروز با درک کاری که مصدق کرد، در زمانی که به حکومت رسید، یعنی ریاست دولت را به‌عهده داشت، چه می‌توانیم در آینده بکنیم. البته این معنایش این نیست که باید هر کاری که او انجام داده است را تقلید کنیم، بلکه باید یاد بگیریم و ببینیم چطور می‌توانیم آن را با امروز تطبیق دهیم و رو به آینده نگاه کنیم. از این نظر مصدق می‌تواند مهم باشد. همانطور که دیگر شخصیت‌های سیاسی ایران می‌توانند برای جوان‌های ما نمونه‌ باشند، برای اینکه از خوبی و بدی کارهای‌شان نتیجه بگیرند و روی آن برای آینده کشورشان سرمایه‌گذاری کنند.

از این راه و روش مصدق به‌ویژه بعد از گذشت ۳۲ سال از استقرار حکومت اسلامی، چه چیزی باقی مانده است؟

من می‌توانم بگویم که برای خودم چه چیزی باقی مانده. من نوجوان بودم که همراه پدرم رفتم دکتر مصدق را دیدم. چیزی که از این فرد و از این انسان یاد گرفتم، این است که آدم باید آزاده باشد و بر چیزی که اعتقاد دارد در هر شرایطی پافشاری کند.

جشن چهارشنبه‌سوری در پاریس

behnam — Thu, 15 Mar 2012 13:47:17 +0000

ایرج ادیب‌زاده

ایرج ادیب‌زاده - چهارشنبه‏‌سوری یکی از جشن‏‌های ایرانی است که در شب آخرین چهارشنبه‏‏‌ سال (سه‏شنبه شب) برپا می‏شود. در شاهنامه‏ فردوسی اشاره‏‌هایی در باره‏‌ی بزم چهارشنبه در نزدیکی نوروز وجود دارد که نشان‏‌دهنده‏ کهن بودن این جشن است.

مراسم سنتی مربوط به این جشن و گرامی‏‌داشت آتش؛ که نزد ایرانیان باستان بسیار اهمیت داشته، در میان ایرانیان داخل ایران و ایرانیان مهاجر در کشورهای مختلف جهان هم با شکوه تمام جشن گرفته می‏‌شود. مراسم سنتی و کهن چهارشنبه‌سوری، نه تنها در میان ایرانیان داخل ایران بلکه در میان ایرانیان مهاجر هم با شکوه تمام جشن گرفته می‌‏شود.

امسال این جشن که حتی در «شاهنامه» ‏ فردوسی نیز اشاره‌‏هایی به آن شده است، در شب آخرین چهارشنبه‏‏ سال روز ۲۳ اسفند سال ۱۳۹۰ خورشیدی (۱۳ مارس) در پاریس برگزار شد.

هزاران نفر از ایرانیان ساکن پاریس، در کنار کانال "سن‏مارتن" در نزدیکی میدان "رپوبلیک" (جمهوری) گرد آمده بودند تا جشن چهارشنبه‏‌سوری را با پریدن از روی آتش؛ همراه رقص و شادی برگزار کنند.این مراسم تا نزدیک نیمه‌‏شب، با آتش‌‏بازی و رقص و شادمانی ادامه داشت.

یکی از شرکت‏‌کنندگان نعمت آزرم، شاعر بود. به عقیده او، "هم‏‌میهنان ما در درازنای این سال‏‌های تبعید هم‏چنان مهم‏‌ترین آیین‏‌های ملی خود را پاس می‌‏دارند. ضمناً همین‏‌ جا لازم است بگویم که آن‏چه در ایران اسلامی چهارشنبه‌‏سوری می‌‏نامیم، در پیش از اسلام جشن سور بوده و سور یعنی آتش.

این‏‌ها جشن‏‌های مقدماتی نوروز است که از نیمه‏ دوم اسفندماه آغاز می‌‏شود و تا روز ششم فروردین ادامه دارد که می‌‏شود نوروز بزرگ که بنا به سنت، زادروز زرتشت در روز ششم فروردین است. بنابراین این‏‌ها مراسم پیشواز نوروز است."

ریشه‌های فرهنگی در کویر

در میان جمعیت منوچهر نامور آزاد، هنرمند تئا‌تر نیز حضور داشت. از او پرسیدم: با این جمعیت انبوهی که امشب جمع شده‏‌اند، به نظر می‌‏رسد ایرانیان برون‌مرز برای برگزاری جشن‏‌ها و آیین‏‌های ملی مثل سده، نوروز، چهارشنبه‏‌سوری و مهرگان، انگیزه‏ بیشتری دارند. چرا؟

منوچهر نامورآزاد: من فکر می‌‏کنم همیشه همینطور است. وقتی آدم از زادگاهش، از ریشه‏‌هایش دور می‌‏افتد، بیشتر تلاش می‌‏کند تا فرهنگ خود را حفظ کند. می‌‏بینید که درختان در کویر یا در سرزمین‏‌های خشک ریشه‏‌های بیشتر و طولانی‌تری دارند. این طبیعی است.

غیر از این‏که ما سنت‏‌های‏مان را بنا به هزاران دلیلی که در سرزمین خودمان نمی‌‏توانیم به جا بیاوریم، در خارج و در کنار همدیگر دوباره بازسازی می‌‏کنیم، برگزاری این‏ جشن‌ها نشانه نوعی پیوند عاطفی- فرهنگی ماست. نشان می‌‏دهد که ایرانی‏‌ها با توجه به همه‏ سختی‏‌هایی که داشته‏‌اند، با توجه به همه‏ اتفاق‌های ناگواری که رخ داده است، هم‏چنان می‌‏خواهند ایرانی باقی بمانند؛ با تمام فرهنگ و سنت‏‌های خودشان.

نکته‏ جالب این است که در میان این نزدیک به بیش از هزار نفر که در این مراسم شرکت کرده‌‏اند، فرانسوی‏‌های زیادی حضور دارند و این مراسم از آتش پریدن برای‏شان جالب است.

ما دو نوع تماشاگر فرانسوی یا شرکت کننده در این مراسم داریم. بعضی‏ از آن‏‌ها همسران و یا دوستان ایرانی دارند و توسط آن‏‌ها آمده‏‌اند.

برای بعضی دیگر خیلی اهمیت دارد و می‌‏خواهند بدانند چه خبر است. چون تا به حال در رسانه‏‌های گروهی در ارتباط با ایرانی‏‌ها، تنها از خشونت و چیزهای عجیب و غریب فناتیک گفته شده است، اما حالا می‌‏بینند که یک جشن ایرانی سرشار از شور و شوق و عشق است. همه زیبا هستند، همه لباس‏های خوب پوشیده‏‌اند و رفتار بسیار خوبی دارند.

اهمیت آتش برای ایرانیان

رضا محرمی که سال‏‌هاست در پاریس زندگی می‌‏کند، همراه با خانواده‌اش در جشن شرکت کرده است.

نظرتان راجع به جشن چهارشنبه‏‌سوری چیست؟

رضا محرمی: ۳۳ سال است که از انقلاب می‌‏گذرد و ما ساکنان پاریس بعد از چند سال، هنوز این سنت و آداب و رسوم ایرانی را حفظ کرده‏‌ایم. ما موقع چهارشنبه سوری، در رشت می‌‏خوانیم: "سرخی تو از من، زردی من از تو". منظور این است که این آتش؛ سلامتی و شادی و سرور را به ما برمی‌گرداند.

این آتش برای ایرانی‏‌ها خیلی اهمیت دارد…

بله خیلی مهم است. من دو سه سال پیش به یزد رفته بودم. بچه‏ شمال هستم، ولی برای اولین‌بار رفتم که یزد را زیارت کنم. منظورم از زیارت این است که یزد جایی است که برای ما ایرانی‌ها از نظر تاریخ و فرهنگ و زرتشت و… مقدس است.

هنوز هم که هنوز است، آتش ما در آن‏جا (یزد) بعد از هزارسال روشن است. من اتفاقاً رفتم و از نزدیک دیدم. آتش برای ما مذهب صلح و صفا و صمیمت است. آتشی که الان در یزد روشن است، هزار و چند سال است که بدون هیچ خاموشی‏‌ای روشن است.

معرفی فرهنگ ایرانی

یک دانشجوی جوان ایرانی، درباره دلیل حضورش در این مراسم چنین می‌‏گوید: "آمده‏‌ام، چون‏‌که فرهنگ ماست. ما که در فرانسه زندگی می‌‏کنیم و نمی‌‏توانیم برای مراسم چهارشنبه‏‌سوری به ایران برویم، خیلی خوب است که در پاریس چنین برنامه‏‌ای داریم که در فرهنگ ما خیلی مهم است."

دو زن جوان هم که به مراسم چهارشنبه‏‌سوری آمده‌‏اند، نظرشان را با ما در میان می‌گذارند.

نام یکی از آن‌ها مهسا است و می‌گوید: "سه سال است که از ایران آمده‏‌ام. این آیین‏، آیین چهارشنبه‏‌سوری برای تمام ایرانیان است. مراسم خیلی خوبی است، خانوادگی است، آتش‏بازی است. تمام ایرانی‏‌ها این‏جا جمع می‌‏شوند، از روی آتش می‌‏پرند، با هم صحبت می‌‏کنند و بعد از مدت‏‌ها دیدار‌ها تازه می‌‏شود. یک هفته به سال نو مانده و من برای تمام ایرانیان آرزوی سعادت، سلامتی و شادکامی دارم."

رؤیا هم ادامه می‌دهد: "خیلی خوشحالم که این‏جا هستم. من ۱۲ سال است که در این مراسم شرکت می‌‏کنم و شاید اولین آتش‏بازی‏‌ام را در پاریس، همین‏‌جا داشته‌‏ام.

منوچهر نامورآزاد: وقتی آدم از زادگاهش دور می‌افتد، بیشتر تلاش می‌‏کند تا فرهنگ خود را حفظ کند. درخت‌ها در کویر یا در سرزمین‏‌های خشک ریشه‏‌های بیشتر و طولانی‌‌‏تری دارند.

الان ۱۲ سال است که این مراسم ادامه دارد و این برای ایرانیان این‏جا خیلی جالب است که برگزاری چنین مراسمی ادامه‏‌دار شده است. من خوشحالم که این همه جمعیت به این‏جا آمده‌‏اند و ما همه در کنار هم به پیشواز عید می‌‏رویم."

افزایش توجه ایرانیان به مراسم نوروزی

عباس بختیاری، مدیر "فرهنگ‌سرای پویا" برپایی جشن چهارشنبه‏‌سوری در کنار کانال آبی سن‏مارتن را تدارک دیده است.

این چندمین سالی است که مراسم آتش چهارشنبه‏‌سوری در این‏جا برپا می‌‏شود؟

عباس بختیاری: این هفدهمین سالی است که ما این آیین کهن و دیرینه‏ ایرانی را برگزار می‌‏کنیم. البته امسال شرایط بسیار بسیار دشواری داشتیم. به این دلیل که همه ساله پلیس فرانسه مجوز می‌‏داد، اما امسال مجبور بودیم از چهار سازمان مجوز برگزاری این مراسم را داشته باشیم که در پی یک تلاش یکماهه، دیروز در آخرین لحظه موفق شدیم چهارمین مجوز را از طریق اداره‏ آتش‏نشانی دریافت کنیم.

آیا انتظار داشتید که چنین جمعیت انبوهی، امشب در این محل جمع شود؟

حقیقت‏ش نه، تا این میزان نه. ما همه ساله این مراسم را برگزار می‌‏کنیم و ۳۰۰، ۴۰۰ نفر می‌‏آیند و با شور و شادی تا پاسی از شب در کنار همدیگر هستیم. ولی امسال به‏نظر می‌‏آید که به‏‌ ویژه نسل جوانی که ناچار به ترک وطن شده، گریخته و به این‏جا آمده است، شمار بسیاری از شرکت‌کنندگان را تشکیل می‌‏دهد. یعنی من خیلی دقت کردم و دیدم جوان‏‌هایی که هم دانشجو هستند و هم ناچار به ترک وطن شده‏اند در این مراسم شرکت کرده‏اند و نخستین‌بار است که می‌‏بینم این همه افغانی هم در این مراسم شرکت کرده‏اند.

جالب این است که خیلی از فرانسوی‏‌ها هم در این‏جا حضور دارند و گویا این مراسم برای‏شان جالب است. به آن‏‌ها درباره این مراسم چه گفته می‌‏شود؟

بسیاری از فرانسوی‏‌هایی که الان در این آیین حضور دارند، یا همسران ایرانی دارند، یا فرزندان‏شان در این‏جا بزرگ شده‏اند. خانواده‏‌ها طالب آن هستند که بچه‏‌ها ریشه‏‌های فرهنگی خود را بشناسند و از همین زاویه شرکت در برنامه‌های نوروزی یک عادت شده است.

از یک هفته قبل، تلفن‏‌های فرهنگ‌سرای پویا، هر دقیقه به صدا درمی‌آید و مردم دوست بدارند بدانند که آیا امسال هم این آیین برگزار می‌‏شود که خوشبختانه می‌‏توانم بگویم این‌ همه جمعیت، حاصل تلاش از دیروز تا امروز ما است. چون ما به همه می‌‏گفتیم امکان دارد که این مراسم نباشد و در واقع آتش‏نشانی اجازه‏ برگزاری آن را به ما ندهد.

از دیروز تا حالا، حجم تلفن‏‌های ما خیلی بالا بود و عده‏ای هم می‌‏گفتند که ما توجه نکردیم و فکر کردیم می‌‏رویم و حتی اگر مجوز هم نباشد، به آن‏جا می‌‏رویم که پای هفت‏‌سین فرهنگ‌سرای پویا باشیم.

به‌ ‏هرحال به نظر می‌‏آید که ایرانی‏‌ها سنت‏‌های کهن خود را در خارج از کشور می‌‏خواهند با انگیزه‏ خیلی بیشتری برگزار کنند.

نکته‏ خیلی مهمی را مطرح کردید. سال‏‌های پیش چنین منظره‌ای، تا این حد، در جامعه‏ ایرانی خارج از کشور ندیده بودم. یک امر عادی شده بود، غربت بود و در خانه‏‌های‏شان عیدشان را جشن می‌‏گرفتند، ولی در یکی دوسال اخیر توجه خیلی بیشتری به‏ ریشه‏‌های ایرانی خود می‌کنند.

ایمیل گزارشگر:

adibzadeh@radiozamaneh.com