سکسوالیته

بدن عریان هنرمند در میان قضاوت‌ها

Maryam — Fri, 20 Jan 2012 11:31:15 +0000

المیرا حسینی

المیرا حسینی- در سال ۱۹۷۴ هنرمند صرب، ماریانا آبراموویچ در یک اجرای نمایشی به نام ریتم، در برابر تماشاکنندگان ایستاد، ابزارهایی را فراهم کرد و تماشاگران را واداشت تا به اختیار ابزار‌ها را انتخاب و با بدنش ارتباط برقرار کنند. ابزار‌ها شامل طیف متفاوتی از آن چیزهایی بودند که تماشاچیان می‌توانستند با آنها نقشی از لذت و مهر تا خشونت و زخم بر بدن بازیگر بزنند؛ از چاقو، قیچی و اسلحه گرفته تا شاخه‌ای رز، پر و پنبه.

تماشاگران به‌تدریج لباس‌ها را بریدند و هریک به سهم خود نقشی بربدن منفعل هنرمند ایستاده بر کف گالری، حک کردند. بعد از گذشت شش ساعت، نمایش به پایان رسید. آبراموویچ، با تنی پر از زخم و چشم‌هایی پر از اشک صحنه را ترک کرد.

امروز تصویر گلشیفته برای من، شکل دیگری از اجرای آبراموویچ را یادآوری می‌کند: بدن عریان هنرمند ایستاده در میان انبوه قضاوت‌ها؛ در میان انبوه تماشاچی‌ها. هریک از ما، مخاطب‌های این نمایش، با ابزارهایی که سایت‌های اینترنتی به مثابه گالری‌های مجازی در اختیارمان قرار می‌دهند، به نحوی با بدن هنرمند رابطه برقرار می‌کنیم. تنها فرق در این است که اینجا خبری از قیچی و پونز و چاقو نیست. به جایش ما لایک می‌زنیم و استتوس و کامنت می‌گذاریم و پخش می‌کنیم.

این دو اثر را می‌توان به نحوی بازگوکننده تجربه زیست بدن زنانه دانست. آنچه امروز گلشیفته فراهانی تجربه می‌کند شاید اغراق شده حسی است که تک‌تک زنان در جامعه ما هر روزه تجربه می‌کنند: بدنی ایستاده در معرض نگاه‌ها؛ در معرض قضاوت‌ها. بدنی ایستاده در میدان کشمکش‌ها. عده‌ای گلشیفته را لخت‌تر می‌خواهند، بدون حضور دست‌هایش در برابر آن عضو مگو. عده‌ای او را پوشیده، یادآور قداست مادری فداکار و این قصه، قصه همه زنان است. قصه بدن‌هایی که روزی عریان خواسته می‌شوند و روزی پوشیده در حجاب. بدن‌هایی که با معیارهای زیبایی قضاوت می‌شوند، بر اساس معیار‌های زیبایی زیر چاقوی جراحان می‌روند، عوض می‌شوند و به فرم دلخواه در می‌آیند: چاق، لاغر، سینه‌های بزرگ، کپل‌های کوچک، گونه‌های برجسته و ...

آن‌چه امروز گلشیفته فراهانی تجربه می‌کند، شاید اغراق شده حسی است که تک‌تک زنان در جامعه ما هر روزه تجربه می‌کنند: بدنی ایستاده در معرض نگاه‌ها؛ در معرض قضاوت‌ها. بدنی ایستاده در میدان کشمکش‌ها

نگاه‌هایی که امروز به بدن عریان گلشیفته دوخته می‌شوند و تن و ذهن او را به قضاوت می‌نشینند‌‌، همان نگاه‌هایی هستند که همه زنان هر روزه در خیابان‌های شهر سایه سنگین‌شان را حس می‌کنند. نگاه‌هایی که تن تو را در اتوبوس و مترو، در حال راه رفتن وهنگام بستن بند کفش ابژه می‌کنند، بدون آن‌که تو اراده کرده باشی. نگاه‌هایی که صاحبان‌شان تو را در خیال لخت می‌کنند و به تماشا و قضاوت می‌نشینند.

آیا باید تعجبی از این استتوس فیس‌بوکی داشت: "عزیزم من با لخت‌شدنت مشکلی نداشتم... اینو دارم به عنوان درد دل می‌گم، ناراحت نشی. ببین من فقط ترجیح می‌دادم یه وقتی باشه که آلت به دست دنبال سوژه می‌گردم لابه‌لای فانتزی‌ها و فتیش‌هام، اما این‌جوری، الآن تو، تو اذهان عمومی لخت شدی."

عمل گلشیفته به نظرم مهم و تاثیرگذار است، از این منظر که بسیاری از پیش‌فرض‌ها را زیر سئوال می‌برد. بسیاری از پایه‌ها را می‌لرزاند. بعضی‌ها نوشتند که چرا این قضیه بی‌اهمیت را با جار و جنجال مهم می‌کنید؟ دوستی نوشته بود: "وقعا نمی‌دونم در این وضعیت که باید مردم رو آگاه کرد و از بسیاری مسائل که آگاه نیستند، باخبر کرد، انتشار این عکس‌ها به چه معناست؟ آیا معنایی جز انحراف اذهان عمومی از مسائل اصلی جامعه دارد؟ بی‌خود دفاع نکنیم از هر حرکتی."

به نظر من اهمیت کار گلشیفته را می‌توان از همین حجم وسیع بازتاب آن فهمید. عکس در عرض چند ساعت، چندیدن هزاربار پخش و لایک شده و باعث نوشتن چندین‌هزار استتوس و جوک و موضع‌گیری‌های مختلف شده است. آیا این مجادلات‌‌ همان حوزه عمومی نیست؟ آیا همین بحث‌ها نشانگر این نیست که مسئله بدن و سکسوالیته یکی از "مسائل اصلی" جامعه ماست؟ آیا این حجم عظیم بازتاب‌ها نشانگر این نیست که عکس گلشیفته آنجایی از فرهنگ مسلط ما را به چالش می‌گیرد که باید؟

عکس "لخت" گلشیفته فراهانی، بازیگر جوان زیر درخت گلابی، دختر هنرپیشه‌ای بزرگ از خانواده‌ای به نام و شناخته شده، همسر رسمی مردی ایرانی و بازیگر محبوب نقش مقدس مادری که اشک‌های بسیاری را به چشم‌ها آورد، از این منظر می‌تواند بسیاری از مرزهای سیستم را به عقب براند، بسیاری را بر آشوباند و بسیاری را به فکر وادارد، اما به نظر می‌آید سیستم چنان هم ساده نیست و فرا‌تر رفتن از مرزهای سیستم، آنطور‌ها هم که به نظر می‌آید آسان نیست. تن زنانه عریانی که با نمایش عریانی‌اش به دنبال بازتعریف خویش، بازتعریف سبک زندگی انتخابی خویش بدون تبعیت از قوانین سیستم بوده است را به راحتی می‌توان به چنگ انداخت. ساز و کارهای سیستم به راحتی می‌تواند آن را در منطق خود هضم کند، بپذیرد و حتی از آن استقبال کند.

در نوشته‌های "طنز" بسیاری از دوستان مذکر سیاسی و سبز و غیره خواندم که "بی‌صبرانه" از همه زنان روشنفکر خواسته بودند که چنین کنند تا آن‌ها از دیدن آنچه در همه این سال‌ها از دیدنش محروم بوده‌اند، بی‌نصیب نمانند. بسیاری دیگر با شادی از برآورده شدن آرزوی روزهای بلوغ‌شان نوشته بودند. این یعنی عمل زن در قبال بدنش، به راحتی می‌تواند به امری فرونشاننده فانتزی‌های جنسی مردانه تبدیل شود. مکانیسم‌های سیستم، زن یاغی را دوباره به درون مرزهای خویش بازمی‌گرداند، به‌‌ همان جایگاه همیشگی‌اش. به آن سهم تاریخی که در منطق سیستم مردسالار از آن زن بوده است: به بدن. به ابژه‌ای در خدمت لذت مرد- ذهن.

تن زنی که می‌خواست طغیان کند، می‌شود ابژه نگاه فالیک. او نیز به درون فرایند تقلیل تن به بت‌واره‌ای لذت‌آفرین فروغلتید و اینجاست که نمایش به پایان می‌رسد. گلشیفته از درخت گلابی بالا می‌رود و آبراموویچ، با تنی پر از زخم و چشم‌هایی پر از اشک صحنه را ترک می‌کند.

داستان تمام شد به خانه‌های‌تان برگردید.

در همین زمینه:

ویدئوی مکاشفات روح- جسم با ترجمه فارسی

همخوابه متجاوز

Maryam — Wed, 29 Jun 2011 15:24:10 +0000

پریسا کاکائی

پریسا کاکائی- «برای زنی که قربانی تجاوز، ارتباط جنسی با محارم، سوختگی با اسید یا بریده شدن آلت تناسلی است، باقی زندگی، صرف بهبود یافتن از آن تجربه خواهد شد. اگر شما یک زن نیستید، نمی‌توانید آن را درک کنید. همچنین ما در سیستم خاصی زندگی می‌کنیم که جرایم علیه زنان به‌‌همان اندازه جرایم علیه مردان جدی تلقی نمی‌شوند. در دنیا جاهایی وجود دارد که از توانمندی زنان می‌ترسند. این توانمندی صاحبان قدرت را تهدید می‌کند. خشونت راهی برای ادامه بقای سیستم مزبور است.»[1]

خشونت جنسی موضوعی وابسته به فرهنگ است.‌گاه آن‌چه در یک فرهنگ، خشونت محسوب می‌شود در فرهنگی دیگر بخشی از ارتباط و لازمه آن به حساب می‌آید. همچنین در نظر گرفتن تعریف‌های قانونی هر کشور از خشونت جنسی و رویکرد مذهبی به آن نیز در پیدایش تفاوت مفهومی موثر است. این تفاوت، نسل‌ها را نیز در برمی‌گیرد؛ چرا که نسل جدید، با مفاهیمی چون حقوق انسانی، بیشتر مواجه می‌شود و منابع اطلاعاتی زیادتری را برای دستیابی به آگاهی در اختیار دارد. گرچه توانمند شدن در جهت استفاده عملی از اطلاعات موجود، خود مبحث دیگری است.

در این‌جا هدف بر این نیست که به تعریف دقیق خشونت جنسی پرداخته شود و تنها به ذکر مواردی از آن بسنده می‌شود. خشونت جنسی، می‌تواند به صورت فیزیکی و دربرگیرنده تجاوز و تهدید، یا کلامی و یا اشکال دیگری از سوء استفاده جنسی باشد. لمس و نوازش کردن، بوسیدن و یا هر گونه تماس ناخواسته، داخل کردن انگشت، زبان، آلت تناسی یا یک شیئی در واژن در حالی که فرد خواهان آن نیست، اجبار به استمنا خود یا دیگری، اجبار به انجام سکس دهانی، اجبار به تماشای فیلم پورنو، اجبار به موضوع عکس‌های سکسی قرار گرفتن، به نمایش گذاشتن اندام جنسی به منظور آزار و تهدید، معاینه‌های غیرضروری و ناراحت‌کننده توسط کادر پزشکی، فحش‌های جنسی، تهدید به تجاوز، مزاحمت‌های کلامی جنسی، همه و همه از مصادیق خشونت جنسی هستند.

چند اشتباه رایج

وقتی صحبت از خشونت می‌شود بسیاری بر این باورند که خشونت جنسی صرفاً به معنای تجاوز یک فرد نا‌شناس به یک زن است. روایت‌هایی مانند این‌که خشونت جنسی تنها فیزیکی است و کلام را شامل نمی‌شود، مردان هیچ وقت قربانی خشونت جنسی و تجاوز نیستند، زنانی که مورد تجاوز قرار می‌گیرند خود اغواگری کرده و موجب این اتفاق می‌شوند و یا هیچ مردی به همسرش تجاوز نمی‌کند، از جمله تصورات غلطی هستند که نسل به نسل منتقل و همچنان حتی در جوامع پیشرفته مطرح هستند.

نگار، ۳۰ ساله از تهران، معتقد است: «ما زنان ایرانی، در جامعه هر روز با خشونت جنسی کلامی و روانی سرو کار داریم. البته لازم به توضیح هست که من اطلاعاتی در خصوص کشورهای دیگر ندارم برای همین فقط زن ایرانی را مثال می‌زنم. گاهی وقتی مردی از زنی ناراحت است، فرقی نمی‌کند ناراحتی سطحی و یا کینه‌ای قدیمی، چنین ناسزا می‌گوید: "زنیکه رو باید کر... یا باید گا...، مادرتو...، خواهرتو...." شاید در بسیاری مواقع ما این الفاظ را بشنویم. چه زمانی که عابر پیاده هستیم و حق عبور با ماست و در حال عبور از خیابان، راننده فحش‌گویان آن هم با صدای بلند از کنارت رد می‌شود چه زمانی که پشت فرمان رانندگی می‌کنی و برای عابرین می‌ایستی تا حق‌شان را رعایت کنی، باز از آینه می‌بینی که از فحش‌های راننده پشت سری بی‌بهره نمانده‌ای. این قضیه مختص آدم‌های بی‌سواد و یا سطح خاصی از جامعه نیست و به صورت امری عمومی در آمده است. قرار است با رابطه جنسی، جسم و روح به اوج برسد در صورتیکه چه همسر خودت و چه دیگری از آن به عنوان کلامی برای توهین و تحقیر دیگران استفاده می‌کنند.»

از سوی دیگر نیز، برخلاف تصور اشتباه رایج، خشونت خانگی یکی از خشونت‌هاست که طی آن زنان به اشکال مختلف توسط همسر خود مورد آزار و اذیت جنسی قرار می‌گیرند. تاکید جامعه و تفاسیر چندگانه از دین بر لزوم تمکین مرد از زن و محق بودن مرد برای درخواست ارتباط جنسی از همسرش در هر زمان بدون درنظر گرفتن شرایط و نظر وی، بر این مشکل دامن می‌زند و مشکلات زیادی را موجب می‌شود. جامعه، قانون، دین و فرهنگ برای مردی که توسط همسرش به اندازه‌ای که خود آن را کافی می‌داند، ارضا نمی‌شود حق ارتباط با زن دیگر را قائل می‌شود و زن را مقصر می‌داند. این رویکرد نادرست به دلیل افسانه اشتباه دیگری است که غریزه جنسی مرد را از زن قوی‌تر می‌داند تا جایی که از کنترل او خارج می‌شود. این افسانه در نفس خود، ماهیت انسانی مردان و کنترل بر رفتار را زیر سئوال می‌برد و توهینی برای آن‌ها محسوب می‌شود.

نگار می‌گوید: «من از بسیاری زنان شنیده‌ام که به طور مثال زن در بستر بیماری بوده و به شدت تب داشته است، با این حال همسرش از او درخواست آمیزش کرده و وقتی پاسخ منفی شنیده است که "مریض هستم" مرد بر درخواست خود اصرار ورزیده و گفته: "تو بخواب من کارم را می‌کنم." یا زن به خاطر خستگی و هر چیز دیگر تمایل به سکس ندارد و امتناع می‌کند و با واکنش شوهرش مواجه می‌شود که: "وقتی تو نمی‌خواهی و مانع می‌شوی بیشتر به من خوش می‌گذرد." در این لحظه زن احساس می‌کند مورد تجاوز قرار گرفته است.»

ویژگی‌های شخصیتی فرد قربانی

اشاره به این ویژگی‌ها به معنای آن نیست که فرد قربانی از پیش دارای ویژگی‌هایی است که او را مستعد خشونت می‌کند، بلکه در نظر گرفتن خصوصیاتی است که موجب می‌شود فرد قربانی به هنگام وقوع خشونت توان مقابله با آن را نداشته باشد. آن‌چه ما در تئوری به آن باور داریم یا حتی در گفت‌و‌گو‌های‌مان دیگران را به آن دعوت می‌کنیم، با آن‌چه ما در زندگی واقعی مقابله با خشونت جنسی معنا می‌کنیم تفاوت دارد. ترس از تنها شدن، باورهای مذهبی و یا فرهنگی، نصایح بزرگ‌تر‌ها و یا گروه‌های همسالان، همه و همه می‌توانند باعث شوند در آن لحظه‌ای که باید به چنین خشونتی نه بگوییم، آن را بپذیریم و درد و رنج فیزیکی و روانی‌اش را تحمل کنیم. پذیرش خشونت به هر شکل و از هر نوعش به‌ اندازه مقابله با آن دشوار است. آیا در آن لحظه هیچ فرصت و امکانی برای مقابله هست؟ آیا نیاز به حمایت داریم؟ آیا مفهوم و روش مقابله را می‌دانیم؟

قربانی خشونت می‌تواند برخاسته از‌نژاد، طبقه اجتماعی، سطوح مختلف تحصیلی و شغلی باشد. این افراد به دلیل احساس بی‌کفایتی، توان تاثیر و تغییر در زندگی و محیط اطراف را در خود نمی‌بینند. آن‌ها در اغلب موارد منبع تغییر را در بیرون از خود جست‌وجو می‌کنند. اعتماد به نفس ناکافی، خجالت، احساس گناه، ناامیدی، تنهایی و‌گاه خود تنبیه‌گری، از عواملی هستند که افراد را در مقابل خشونت به انفعال می‌کشانند. در بسیاری موارد ترس از تنها شدن و وابستگی شدید، فرد قربانی را همچنان در کنار آزارگر نگه می‌دارد.

ویژگی‌های فوق را در مورد انسان‌هایی که از آن‌ها انتظار مقابله می‌رود می‌توان برشمرد اما کودکان، افرادی با معلولیت‌های جسمی و ذهنی، اشخاصی که در بیهوشی به سر می‌برند، قربانیان سوانح طبیعی یا بشری را باید از این موضوع مستثنی کرد. همچنین،‌گاه دادن پاسخ منفی به فرد در حالتی که راه گریزی وجود ندارد و عامل خشونت می‌تواند تهدید جانی محسوب شود خطری به مراتب بیشتر در پی دارد و نمی‌توان از قربانی انتظار مقابله داشت.

اگرچه برخورداری از توانایی‌های شخصی و روانی از عوامل لازم در مقابله با خشونت به شمار می‌آیند اما کافی نیستند. داشتن دانش و آگاهی نسبت به مفهوم خشونت، اشراف کامل به حق مقابله با خشونت، دانستن چگونگی آن و همچنین وجود سیستم‌های حمایتی اجتماعی و قانونی از دیگر ملزومات مقابله با خشونت هستند.

پیمانه ۳۲ ساله، در مورد آگاهی خود نسبت به مفهوم خشونت می‌گوید: «چیزی که در خشونت جنسی به چشم نمی‌آید، تجاوز زناشویی و یا از طرف دوست پسر است. من هر دوی این‌ها را تجربه کردم. منظورم از تجاوز در زناشویی، تحمیل رابطه جنسی است تا جایی که با خشونت کلامی یا حتی جسمی صورت می‌گیرد. در دوران زناشویی متوجه این نبودم که این مسئله تجاوز محسوب می‌شود، ولی بعد‌ها در ارتباط با دوست پسرم با او صحبت کردم. او این مسئله را ابداً قبول نداشت. از این‌که "زیادی اصرار کرده" عذر خواهی کرد ولی این را تحمیل نمی‌دانست و مطلقاً فکر نمی‌کرد آن‌چه قصد انجامش را داشته اگر موفق می‌شد، تجاوز به حساب می‌آمد.»

ویژگی‌های آزارگر

آیا خشونت، قابل پیشگیری است؟ اگرچه خشونت همیشه در خانه و یا میان افراد آشنا اتفاق نمی‌افتد اما برای آن دسته از خشونت‌های خانگی و یا بین آشنایان، توجه به برخی نشانه‌های شخصیتی و رفتاری می‌تواند مفید واقع شود. شخص آزارگر معمولاً پس از مدتی بسیار کوتاه، به طور مثال در کمتر از سه ماه، با ابراز علاقه عمیق، می‌خواهد که رابطه نزدیک‌تری با فرد مورد نظر خود داشته باشد به گونه‌ای بیان می‌کند که اگر پاسخ منفی دریافت کند راه دیگری برای زندگی او باقی نخواهد ماند. پس از آغاز رابطه‌ای نزدیک توقعات غیرمعقول فردآزاردهنده آغاز می‌شوند. تمام نیازهای احساسی، فیزیکی و زندگی او اعم از وظایف شخصی‌اش باید توسط فرد مقابل برآورده شوند و این به عقیده او راهی برای اثبات عشق است. اگر چه برای چنین شخصیتی، در بهترین حالت باز هم شریک زندگی‌اش به میزان کافی خوب نیست. او اعمال کنترل را به بهانه حفظ امنیت و مراقبت و پیشگیری از مواجهه با خطرهای موجود در جامعه که زن از آن مطلع نیست آغاز می‌کند. تمام روابط دوستی او را قطع و سعی می‌کند وی را در یک محیط کاملاً منزوی قرار دهد، نسبت به همه چیز حسادت می‌کند و دیگران را مسئول مشکلات خودش می‌داند. رفتار بی‌رحمانه با حیوانات دارد. تحمل کودکان را ندارد و آن‌ها را تنبیه می‌کند. از کلمات توهین‌آمیز، سرزنش‌کننده و حقارت‌آور استفاده می‌کند. به سرعت از خلقی به خلق دیگر تغییر می‌کند. گاهی آرام و مهربان است و به لحظه‌ای عصبانی و پرخاشگر می‌شود.

راه‌های مقابله

خشونت جنسی تنها در محیط‌های خصوصی اتفاق نمی‌افتد. بنابراین در پیش گرفتن روش‌هایی برای پرهیز از قرار گرفتن در موقعیت‌های خطرناک می‌تواند این خطر را کاهش دهد. آگاهی فرد در مورد مکانی که در آن قرار دارد، پرهیز از رفتن به جاهای دورافتاده، همراه داشتن تلفن همراه، عدم استفاده از هدفون در موقعیت‌های مورد تردید و توانایی شنیدن صداها، اعتماد به احساس ناآرامی و ناراحت بودن در مکان و ترک فوری آن، کنترل میزان مصرف الکل و عدم از دست دادن هوشیاری، گروهی رفتن به مهمانی و یا مکان‌هایی که آشنایی قبلی نسبت به آن‌ها وجود ندارد، عدم قبول نوشیدنی و یا خوراکی از افراد ناآشنا ازجمله این روش‌ها هستند.

اما برای افرادی که در یک موقعیت خصوصی در معرض خشونت جنسی قرار می‌گیرند نیز راهکارهایی پیشنهاد می‌شود: عدم سرزنش خود برای قرار گرفتن در چنین موقعیتی، روراستی با خود و عدم احساس اجبار در پذیرفتن درخواست فرد مقابل، پیدا کردن یک دلیل دروغین برای خروج از موقعیت بدون ایجاد تنش و ضربه زدن به احساس دیگری و در نتیجه برافروخته شدن وی، تمرکز فکری بدون کلام روی راه‌های خروجی ممکن برای فرار با حفظ کنترل بر ظاهر خود و حفظ هوشیاری خلاصه‌ای از راه کارهای ممکن هستند که البته نمی‌توان انتظار داشت همیشه موثر واقع شوند.

یکی از مهم‌ترین واکنش‌ها در مورد خشونت به ویژه خشونت جنسی، شکستن سکوت است. این اقدام در دو سطح جامعه و فرد قربانی باید صورت گیرد. همسایگان، آشنایان و آگاهان از این خشونت به محض اطلاع باید پلیس را در جریان قرار دهند. تصور این‌که خشونت در داخل خانه یا بین دو دوست اتفاق افتاده و دیگر تکرار نخواهد شد تنها یک اشتباه است. این تنها یک آغاز است و عدم تلاش فرد قربانی برای دریافت کمک از سرویس‌های اجتماعی، قانونی، گروه‌های حامی دوستان و یا خانواده به تکرار خشونت کمک خواهد کرد. همچنین لزوم تغییر نگرش سیاستگذاران و مسئولان نسبت به موضوع خشونت و دلایل آن، تغییرات قانونی، ایجاد سرویس‌های حمایتی اجتماعی و آموزش به نیروی انتظامی از جمله مواردی هستند که در کشوری مانند ایران برای کاهش خشونت، از اقدامات ضروری محسوب می‌شوند.

پی‌نوشت:

1. ایو انسلر

نخستین تجربه‌ جنسی، لذتی که به کابوس بدل می‌شود

Maryam — Mon, 16 May 2011 11:02:29 +0000

پریسا کاکایی

پریسا کاکایی- آیا نخستین رابطه جنسی‌تان را به خاطر می‌آورید؟ اغلب کسانی که با آنها در این مورد گفت‌وگو کرده‌ام، می‌گویند پیش از آن، همه چیز در مورد این رابطه یک تصویر مبهم بود. ‌‌گاه بنا بر امکانات موجود، دیدن صحنه‌هایی از این دست در پاره‌ای فیلم‌ها ممکن می‌شد. در آن فیلم‌ها همیشه مردی با اندامی ورزیده و جذاب حضور داشت که زنی را به‌‌‌ همان اندازه دلپسند، در مدت کوتاهی به اوج لذتی می‌رساند که تنها حالت و صدای آن زن گواه چنین اوجی بود. لذتی ناشناخته و دنیایی که بسیار دور به نظر می‌آمد؛ دنیایی که اغلب پیش از تصور کردن آن، لباس بلند و سفید عروسی و خانه‌ای برای ابد، پیش رویت قرار می‌گرفت و در ‌‌‌نهایت نیز آن شب که هزاران افسانه در موردش گفته و شنیده شده صحنه پایانی را شکل می‌داد.

دوران دبیرستان و دانشگاه بهترین زمان به اشتراک گذاشتن دانسته‌ها و ندانسته‌ها درباره این دنیای ناشناخته است. زمان گفتن از شنیده‌ها و دیده‌های مخفیانه و آشکارا؛ زمانی که تفکرات زنانه کم‌کم عمیق‌تر شده و افسانه‌ها سینه به سینه نقل می‌شوند و زبان به زبان می‌چرخند. از‌‌‌ همان زمان است که به مرور، ‌برخی تصمیم می‌گیرند قدم به دنیای ناشناخته بگذارند و برخی هم صبر و انتظاری طولانی و شاید کوتاه برای آن روز موعود پیشه می‌کنند.

«من به خاطر مطالعات زیادی که در زمینه رابطه جنسی داشته‌ام، اطلاعات خوبی در این مورد به دست آورده‌ام. با این حال از آنجایی که هیچوقت هیچ کس به طور روشن و واضح در مورد اولین تجربه جنسی خود صحبتی نمی‌کند، اولین شب آمیزش جنسی در نظر دختران ایرانی تقریباً چیزی بسیار دلهره‌آور و ترسناک است، اکثراً در توضیح آن می‌گویند: خیلی درد داشت و به نظر می‌رسد تعداد کسانی که از اولین آمیزش جنسی خود لذت برده یا حتی درد نکشیده‌اند بسیار اندک است، پرس و جو در این زمینه ترس را بیشتر می‌کند. مشکل دیگر هم بی‌تجربگی مردان است. اگر نگوییم همه، اما بسیاری از مردان جامعه ما کاملاً بی‌تجربه‌اند و این مشکل را دوچندان می‌کند. بر اساس مطالعاتی که در فروم‌های ایرانی داشتم، مشکل ترس به همراه بی‌تجربگی زوجین باعث شده برخی زنان تا دو یا سه سال پس ازازدواج همچنان باکره بمانند و گاهی هم کار به جراحی بکشد. خود من به شخصه از همین حالا از آن شب می‌ترسم.»

تجربه‌ای دیرهنگام
تصمیم گیری درباره این مسئله بسیار شخصی، در جوامعی مثل ایران بسیار دشوار است. از یک سو ترس از «اجتماع» و «خانواده» و همچنین قضاوت‌‌ها و برخوردهای آن‌ها و احتمال طرد شدن و از سوی دیگر هراس از دست دادن امکان ازدواج، از نخستین عوامل موثر در تصمیم‌گیری در این زمینه هستند. ناشناخته بودن روابط جنسی به ویژه در عمل برای بسیاری از دختران ایرانی، عدم شناخت کافی از بدن یا مفهومی به نام پرده بکارت، ترس از تجربه دردی ناآشنا، احتمال بارداری و مسائلی از این دست نیز از دیگر موارد بازدارنده‌اند.

«وقتی می‌خواهی شروع کنی به نوشتن، مسئله دیگر تنها از آن لحظه سخن گفتن نیست. باید از روزهای دیگری هم که می‌خواستی خودت را برای این کار آماده کنی سخن گفت. از آماده شدن برای گذر از تابو. برای خیلی از زنان این اتفاق به راحتی پیش می‌آید و برای بعضی‌ها نه. بسیاری از دختران نمی‌فهمند چه شد و در یک لحظه بی‌خبری، گیجی در نوازش و عشق و... از این مرحله گذر می‌کنند. من که در سنی متفاوت با دیگر دختران، در سنی که باید مادری را تجربه می‌کردم از این مرز گذشتم، آن هم نه با همسرم بلکه با یک دوست، هنوزبرای گذر از این تابوی بسیار ترس‌آلود دارم.»

آگاهی جنسی
پرسش‌های جنسی بی‌جواب مخصوص دوران کودکی و ‌‌گاه مواجه شدن زودهنگام با مسائل جنسی تغییرات و تجربه‌هایی هستند که بخشی از بلوغ جنسی انسان‌ها را تشکیل می‌دهند و میل به تجربه را ناگریز می‌کنند. تجربه عاشقانه‌های ساده خاص دوران نوجوانی و احساس تغییرات فیزیکی و روانی در برخورد با جنس دیگر نیز ازجمله عواملی هستند که به گرایشی به نام میل جنسی، صورت واقعی می‌دهند.

رفتن به سوی این تجربه و مرحله‌ای که تصمیم بر عبور از مرز دخترانگی گرفته می‌شود، برای برخی آسان می‌گذرد و برای عده‌ای دیگر لحظه‌ای سرشار از تردید، ترس، درد و در نهایت‌‌ گاه لذت و ‌گاه سرخوردگی است. این تجربه شاید به شمار زن‌ها و مرد‌ها، متفاوت باشد. می‌تواند با فردی باشد که بعد‌ها زندگی مشترکی با او آغاز می‌شود؛ می‌تواند تنها برای یک ارتباط یک روزه باشد و می‌تواند در یک رابطه جدی اتفاق بیافتد. اما در بسیاری موارد آگاهی و شناخت نسبت به کیفیت رابطه یا بدن هر دو جنس پشتوانه آن نیست.

«اولین بار هیچ از این رابطه نمی‌دانستم. هجده ساله بودم. دوست پسرم ناتوانی جنسی داشت. آلتش برانگیخته نمی‌شد و همانطور شل می‌ماند تا ارضا شود. من حتی نمی‌دانستم که این طبیعی نیست. بعد از چندین ماه تازه به زبان آوردم که هیچ چیز احساس نمی‌کنم... با این حال دو سال با همین آدم، ارتباط جنسی داشتم. پرده بکارتم را هم‌‌‌ همان زمان برداشتم. بی‌هیچ دردی، بی‌هیچ حسی. بار دوم با دوست پسر بعدی‌ام بود که سکس کامل را تجربه کردم. از نظر خودم تنها پرده نیست که ارزش دارد بلکه احساس زن به سکس است که مهم است. به همین دلیل من این رابطه را اولین رابطه جنسی‌ام حساب می‌کنم. اگر بخواهم دوباره این تجربه را داشته باشم و خودم انتخاب کنم، قطعاً شکل دیگری رفتار خواهم کرد؛ به خصوص که حالا خیلی چیز‌ها می‌دانم و ارزشی که برای تنم قائلم با آن زمان بسیار تفاوت دارد. حالا در طول سال‌ها با آگاهی بیشتر و با فکر به سکس، تن و آن‌چه می‌خواهم، توانسته‌ام سکس‌ام را عمیق‌تر کنم و بسیار بیشتر لذت ببرم.»

حذف آموزه‌های غلط
گاه ارتباط جنسی به خصوص در سنین پایین، یک انتخاب مبتنی بر ترس از دست دادن طرف مقابل یا حتی عقب ماندن از گروه همسالان است. احساس تنهایی و تصور امتحان راهی برای حفظ یک رابطه، گاهی در روابط بزرگسالان نیز تکرار می‌شود و زن به جای لذت بردن از رابطه، برای حفظ شوهر و ازدواجش خود را موظف به انجام آن می‌داند؛ چرا که جامعه به او آموخته اگر مردی به سوی زن دیگری رفت مشکل از زن است که نمی‌تواند همسر خود را به اندازه کافی ارضا کند.

«اولین رابطه جنسی‌ام را خوب به یاد می‌آورم. نوزده ساله بودم. تقریبا می‌شود گفت اولین دوست پسر جدی‌ام بود. اصرار داشت که رابطه جنسی داشته باشیم اما من با توجه به محیطی که در آن بزرگ شده بودم این درخواست را رد می‌کردم. تا بالاخره راضی شدم. حتی یک‌بار به خاطر این قضیه رفت و دوباره برگشت. به‌هر حال خودم هم احتمالاً تصمیم به تجربه گرفته بودم. آن موقع فکر می‌کردم آن رابطه را می‌خواهم، البته چون اولین رابطه جدی بود نمی‌شود گفت که خیلی می‌خواستم. چیز جدیدی بود که در حال تجربه کردنش بودم. به بدنم هیچ آگاهی نداشتم. مطلقاً هیچ. حتی از او خواستم که اندام جنسی‌ام را نگاه نکند. از کیفیت و چند و چون رابطه جنسی هم اطلاعی نداشتم و برای اولین‌بار اتفاق افتاد. البته به دلیل محدودیت‌هایی که خودم گذاشته بودم خیلی سطحی و بدون دخول واژینال بود، اما هر دو ارگاسم شدیم. او خیلی بیشتر از من با رابطه جنسی آشنا بود و در مورد آن اطلاعات و تجربیاتی کامل داشت. این اتفاق خیلی در شناخت من از بدنم و از رابطه جنسی تاثیر گذاشت. انگار که برای اولین بار دریچه‌ای به رویم باز شد و حسی را تجربه کردم که خواستنی بود. من به خاطر آموزه‌های غلطی که پیش از آن درباره رابطه جنسی گرفته بودم، اصلاً نمی‌توانستم تصور کنم که چنین رابطه‌ای چقدر می‌تواند خوب باشد. بعد از آن با دوست پسر جدی بعدی هم رابطه جنسی داشتم و با دوست پسر ثابت فعلی تصمیم گرفتم که پرده بکارت نداشته باشم و رابطه جنسی واژینال را تجربه کردم.»

تلخی تجربه ناخواسته
در عین حال‌‌گاه اولین تجربه می‌تواند تنها محصول یک تجاوز باشد.

«چهارده ساله بودم. نسبت به این رابطه آگاهی نداشتم. الان می‌فهمم که شکلی از تجاوز بود. شاید به خاطر کمبود اعتماد به نفسم بود که نجنگیدم و تنها به درد تن دادم. از آن روز سال‌ها می‌گذرد، اما هنوز اشک‌های پانزده سالگی‌ام را به خاطر دارم.»

اما هرچه هست هرکدام از این تجربه‌ها هم بر آینده زندگی جنسی فرد و هم احساس و اعتمادش به جنس دیگر تاثیر خاص خود را خواهند داشت. شاید اگر نوجوانان و جوانان ایرانی به منابع آموزشی رابطه جنسی و همچنین شناخت بدن خود دسترسی بیشتری داشته یا از امکان مشاوره با فردی کار‌شناس، بدون ترس از قضاوت یا احتمال در جریان قرار گرفتن اطرافیان برخوردار باشند این تجربه به گذری آسوده و لذتبخش از مرحله‌ای به مرحله دیگر زندگی تبدیل شود. برای این‌که چنین تجربه‌هایی چه خواسته و چه ناخواسته، تبدیل به یک آسیب اجتماعی و یا شخصیتی نشوند و بحران‌زا نباشند، حضور کار‌شناسان با هدف آگاهی‌رسانی و آموزش به خانواده و جوانان ضروری است. همچنین امکان مشارکت فعال نوجوانان و جوانان در جریان آگاه‌سازی و آموزش به دلیل تاثیر خاصی که گروه همسالان بر یکدیگر دارند می‌تواند نقطه عطفی در تجربه‌ای امن، سالم، دلنشین و لذتبخش نخستین رابطه جنسی باشد.

پی نوشت:
تمامی مطالبی که در گیومه آورده شده‌ به نقل از زنان ایرانی است که تجربه‌های خود از نخستین رابطه جنسی‌شان را در وبلاگ زمانی برای گفتن، با نویسنده به اشتراک گذاشته‌اند. برای اطلاع از مطلب بعدی و مشارکت در نگارش آن لطفا به وبلاگ مراجعه کنید.

روسپیان تهران، سکسوالیته و جمهوری اسلامی

Babak M — Sat, 26 Mar 2011 10:53:40 +0000

در تحلیل مجموعه‌ی «روسپی‌های تهران»، از شیرین فخیم در گالری ساچی، لندن

وحید ولی زاده

وحید ولی‌زاده ـ مجموعه‌ی «روسپی‌های تهران» از شیرین فخیم مجموعه‌ای است فرا‌تر از بازنمائی هنری زنانی که در جمهوری اسلامی، آن بخش از واقعیت هستند که دیدگان رسمی آن‌ها را ناموجود، قانون آن‌ها را غیرقانونی، و هنر رسمی آن‌ها را غیرقابل بازنمائی می‌دانند. روسپی‌های تهران، مفهوم‌هایی هستند که با خرت و پرت‌های دمدستی مادیت یافته‌اند، اما واقعگرایانه‌تر از هر هنر رئالیستی روایت زیر پوست شهر تهران را بازمی‌گویند.

شهر نو، روسپیان تهران و آتش اسلام سیاسی

در‌‌ همان روزهایی که انقلاب ۵۷ در حال پیروزی بر رژیم سرکوبگر شاه بود، شکست آتی آن توسط جمهوری اسلامی نیز در حال نضج گرفتن بود. در بهمن ماه ۱۳۵۷ ائتلاف خرده بورژوازی سنتی و لمپن پرولتاریای شهری و روحانیان به شهر نو، محله‌ی روسپیان تهران حمله کردند و آنجا را به آتش کشیدند. تمام محله همراه با تمام دار و ندار و محل زیست و کار کارگران جنسی در آتش سوخت و از بین رفت. ده‌ها کارگر جنسی در میان شعله‌های آتش سوختند. بلوکی که قدرت سیاسی را در دستان خود می‌گرفت رژیم نوینی از سیاست و تأدیب را در پیش می‌گرفت که مبتنی بر آموزه‌های اسلام سیاسی بود. طبقه کارگر نتوانست همراه با متحدانش در برابر این هجوم دوام آورد. عدم انجام وظیفه‌ی کارگران آتش‌نشانی تهران در اطفای حریق، به بهانه‌ی همبستگی با «مردم مسلمان»، خود گویای کاستی‌های جدی در آگاهی طبقاتی طبقه کارگر آن روز ایران بود. رژیم تازه، روسپیگری را از میان نبرد، بلکه نظامی از تنظیمات و قواعد را با نظام دیگری جایگزین کرد. تن زن همچنان در معرض معامله، خشونت و رقابت تحلیل رفت.

چکمه‌های چرمی، تبرج، ارگاسم و پوشش

آیت الله صانعی، روحانی محبوب برخی فعالان اصلاح‌طلب جنبش زنان در گفت‌وگویی تبرج را به‌عنوان «آرایشی که ممکن است زنی بکند و نعوذبالله بخواهد روسپی‌گری کند» تعریف می‌کند. در زمستان چند سال پیش سردار رادان، رئیس نیروی انتظامی تهران بزرگ پوشیدن چکمه زنانه را که روی شلوار پوشیده باشد «تبرج» نامید و برخورد با آن را همانند برخورد با بدحجابی خواند. پرجلوه‌ترین شیء در چیدمان شیرین فخیم نیز چکمه‌های زنانه است. اندام‌های جنسی روسپیان در آثار فخیم به مجموعه‌ی تلنبار شده‌ای از اشیاء و تکه‌های «پوشیدنی» تقلیل یافته است. چیدمان نه اندام‌های سکسی روسپیان بلکه «پوشش» را در معرض چشم‌چرانی تماشاگران قرار می‌دهد. روسپیان تهران فاقد بدن هستند، چرا که تن زنان در ایران دهه‌هاست انکار شده است. بدون بدن و اندام، سکس در پیکره‌های بدیع و نوپیدایی جسمیت می‌یابد. روسپی تهرانی تن‌فروش نیست، بلکه کولاژی از پوشاک، آرایش، زیورآلات و افزودنی‌ها را که به شیوه‌های خلاقانه و ابداعی در زیرزمین‌های فرهنگ غیررسمی انتخاب و تلفیق شده است را به فروش می‌رساند. هنگامی که برهنگی ممنوع می‌شود، زمانی که تن عریان با مجازات اسلامی کیفر داده می‌شود، عاملیت دختران و زنان جوان و لیبیدوی طغیان کننده‌ی آن‌ها‌‌ همان «پوشش»‌ی را که اجبار فرهنگ رسمی و قوانین مدنی و دستگاه‌های کیفری بر تن آن‌ها کشیده شده است را مورد دستکاری، بازسازی، و چیدمان مجدد قرار می‌دهد تا تن خود را در پیکره‌ای نوین و مصنوعی بازسازی کند. ارگاسم که پیش از این در اتاق‌های خلوت و از آمیزش آلت جنسی مرد و آلت جنسی زن رخ می‌داد، حالا در عرصه‌ی عمومی و از آمیزش نگاه جنسی مرد و پوشش جنسی زن رخ می‌دهد. قانون زیر پا گذاشته نشده است، نشانه‌گذاری جرم توسط سیستم حکومتی ناممکن است، و سکس صورت می‌گیرد، در پیش چشم همگان.

سکسوالیته، سیاست و بدن

چیدمان روسپیان تهران از برخورد هنرمندانه‌ی هنرمند به مسئله روسپی‌گری در تهران فرا‌تر می‌رود و سکسوالیته، زن، جامعه معاصر، سیاست و بدن را مورد واکاوی قرار می‌دهد. بدن زنان همواره از مهم‌ترین میدان‌های نبرد گفتمان‌های فرهنگی متفاوت بوده است. اسلام سیاسی، به‌عنوان گفتمان مسلط در سه دهه‌ی اخیر بر ایران تلاش داشته است تا با مجموعه‌ای از تنظیمات، قوانین، اعمال خشونت‌ها، و... شهروندان زن جامعه را به‌سان صفوفی از سربازان خدا آرایش دهد. اندام جنسی زنان به‌عنوان عرصه‌هایی جهنمی شناسایی شده و به طور سیستماتیک از منظره‌ی حیات اجتماعی ریشه کن شده است. پوشش، آن کجاوه‌ی مورد تأییدی است که قرار است تن زمینی و پست زنان را به ملکوت بهشت برساند. زنان زمینی اما ناتوان از به زیر کشیدن اسلام سیاسی، مانوری طولانی را برای دور زدن و خنثی کردن قوانین و مقررات تحمیلی به‌پیش می‌برند. بدن زنان ایرانی تحت حاکمیت اسلام سیاسی، از شکل و ریخت طبیعی و انسانی خود خارج شده و به صورت اندام‌هایی فرعی و مصنوعی، از چرم و پارچه و پودر و رنگ، از نو سامان یافته است. چیدمان «روسپیان تهران» نه تنها فاش‌سازی بُعدی از حقیقت اجتماعی امروز ما، بلکه ادعانامه‌ای علیه از ریخت‌افتادگی تن زن ایرانی است.

بدن به مثابه محصول صنعت پورنو

اگر چیدمان‌های شیرین فخیم، معامله‌ی سکس در جامعه‌ی اسلام‌زده‌ی ایران را به‌عنوان مضمونی برای نگاه هنرمندانه‌ی انتقادی خویش برگزیده است، اما سیندی شرمن، عکاس برجسته‌ی آمریکایی نیز در مجموعه‌ای از عکس‌های خود، سکسوالیته، تن زنانه، و قدرت را در جامعه‌ی سرمایه‌داری غربی مورد کنکاش قرار می‌دهد. در این مجموعه، شرمن عروسک‌های برهنه‌ای را عکاسی می‌کند که اندام‌های جنسی آن‌ها در کانون عکس برجسته می‌شوند. زنانی که در کشورهای اروپایی و آمریکای شمالی در پایان دهه‌ی شصت و هفتاد با انقلابی اجتماعی و فرهنگی بسیاری از قید و بندهای فرهنگ مردسالارانه، سنتی و مذهبی جوامع خود را درهم شکسته بودند، در دهه‌ی هشتاد میلادی با تعرض تاچریسم و ریگانیسم، و موج نوینی از ارتجاع جهانی روبرو شدند. سکس که در دهه‌ی هفتاد دموکراتیزه، همگانی، و‌‌ رها شده بود، در دهه‌ی هشتاد سرمایه‌داریزه شد. بنگاه‌های بزرگ سوداندوز، سکس را به صورت کالاهایی قابل فروش، در اشکال متفاوت‌تری همچون مجلات، ویدئو، و... بسته‌بندی کرده و در بازاری که اکنون به شدت جهانی شده بود، بازاریابی کردند. معماری برهنه‌ی بدن زن منفجر شده و ریخت جدیدی مبتنی بر منطق بازار جایگزین آن شد. عکس‌های سیندی شرمن، نه زنانی برهنه، که عروسک‌هایی برهنه را ترسیم می‌کنند که آلت‌های جنسی غلو شده، از شکل افتاده و هراسناکی یافته‌اند که چون دهانی برای بلعیدن گشوده‌اند. سیندی شرمن در این مجموعه‌ی خود، در عکس‌های به ظاهر غیرواقع‌گرایانه، طراحی شده و مصنوع خود، واقعیت از ریخت‌افتادگی بدن زن را در سرمایه‌داری متأخر به صورتی صریح و زننده مورد انتقاد قرار می‌دهد.

در همین زمینه:

روسپیان تهران، شیرین فخیم، گالری ساجی، لندن

واژن خود را پس بگیریم

Maryam — Sat, 26 Feb 2011 22:58:51 +0000

پریسا کاکایی

پریسا کاکایی ـ سال‌ها پیش هنگامی که می‌خواستیم از این عضو ممنوعه صحبت کنیم هیچ نامی برای آن نداشتیم.

اشارات مختلفی چون «آنجا، ناز، شرمگاه و...» همه اشاراتی بودند که مادران و خواهران‌مان در کودکی و بزرگسالی به کار می‌بردند تا ما نیز با پیروی از آن‌ها به دنیای واژه‌های مبهم بپیوندیم. شرمی که نسل به نسل منتقل شده است و هیچ انقلاب و تحولی در دنیا، آن را متاثر نمی‌کند.

حتی در سال‌های اخیر، عصر اینترنت، ماهواره و سفرهای فضایی هنوز وقتی به سالن‌های اپیلاسیون می‌رویم از همه اندام نام می‌بریم و اندام جنسی را «اضافه» می‌نامیم. ‌گاه نام‌های بی‌پروایی نیز برای این اندام به کار رفته‌اند که بیش از بازی نقشی برای کشف زبانی زنانه، تبدیل به کلامی برای تحقیر و توهین توسط جامعه‌ای مردانه شده‌اند تا جایی که شنیدن نام دو حرفی «کُس» موجی از نا‌امنی، خشونت‌های خیابانی و فحاشی‌هایی در پایین‌ترین سطح فرهنگی را به یاد می‌آورد.

اما این شرم موروثی تنها گفتمان زندگی شخصی‌مان را در بر نمی‌گیرد. ما حتی در موقعیت‌های خاص زندگیمان که حق داریم آزادانه‌تر سخن بگوییم خود را سانسور می‌کنیم. در مطب دکتر نمی‌دانیم چگونه سخن را بی‌شرم آغاز کنیم و‌گاه برای معاینه، به خصوص اگر پزشک مرد باشد، زمان سخت و طاقت فرسایی را پشت سر می‌گذاریم. تجربه معاینه پستان‌ها توسط پزشک کار ساده‌ای نیست. پذیرش معاینه دندان، چشم، دست و پا آنقدر دشوار نیست که عریان شدن و خصوصی‌ترین عضو بدن را به دست پزشکی سپردن. اما پرسش همین جا آغاز می‌شود. چرا این عضو، خصوصی‌ترین بخش است؟ احساس مالکیت ما نسبت به این عضو در مقایسه با دیگر اعضای بدن چگونه است؟

بیایید پرسش را به تصویر کشیده و از نگاه زنانه بنگریم. تصویری توام با اولین همخوابگی. لحظه‌ای که هر دو طرف به نوعی همه اندامشان را به اشتراک می‌گذارند. در آن لحظه بوسیدن، لمس صورت، دست و حتی پستان آنقدر دشوار نیست. چه بسا بسیاری از دختران جوان جامعه‌مان که بر اساس باورهای خود و یا سنت و فرهنگ غالب جامعه برای حفظ پرده بکارت حاضر به تجربه‌های سطحی و به قولی، تماس‌های بالاتنه‌ای هستند اما خط قرمز، همیشه واژن و پرده بکارت است. در این تصویر، دختر سعی در حفظ چیزی ارزشمند و گرانبها دارد که سال‌ها به حفظ آن تشویق شده است. ورود به آن و رد شدن از این خط قرمز به معنای از دست دادن هویتی است که فرد را از دنیایی دخترانه به دنیایی زنانه پرتاب می‌کند. در اصل اتفاق خاصی نیافتاده است. تنها واژه‌ها دنیای دیگری را به نمایش می‌گذارند. زنی بدون مرد که زن شدن و زن بودنش معنا ندارد.

در حقیقت زن تا آنجا که مسوولیت نگهداری از این عضو با او همراه بوده است «امانتدار» و نه «صاحب» آن است. پس از آن باید مردی باشد که آن را به تملک درآورده و محافظت کند. ترس از طرد شدن توسط مردان به دلیل رد شدن از این خط قرمز، ترس از تنهایی، قضاوت دوستان و جامعه، برخورد خانواده و تجربه سرنوشتی متفاوت نسبت به دختران دیگر، همه و همه دلیل آن هستند که اساسا ما نه احساس مالکیت که تنها احساس امانت‌داری را نسبت به این عضو بدنمان داشته باشیم و باید تلاش کنیم تا امانت را سالم و بی‌تجربه به دست صاحبش برسانیم.

اما این پایان راه نیست. محفوظ نگه داشتن آنچه امانت می‌خوانیمش آن را سربسته و ناشناخته باقی می‌گذارد و فرصت کشف آن را می‌رباید. بنابراین زن حتی پس از واگذاری امانت نمی‌داند قدم در چه راهی می‌گذارد و چه در تجربه‌ای در انتظارش است. دشواری دسترسی به منابع آگاه، اطلاعات غلط و افسانه‌ها بیشتر فضایی از ترس و حرکت در تاریکی را ایجاد می‌کنند. تصمیم لذت بردن یا نبردن، آرایش ظاهری این عضو، چگونگی واگذاری‌اش همه و همه از اراده او خارج است. مرد هم در بسیاری موارد یک هیولای تخریب گر نیست. او هم بخشی از جامعه‌ای ناآگاه است که حتی اغلب خود نیز نسبت به کاری که می‌کند شناخت کافی ندارد و از این رو هر دو آسیب‌پذیرند.

عدم احساس مالکیت بر آنچه تنمان می‌خوانیم، و قائل نشدن حقی برای خود، برای تصمیم‌گیری در مورد باید‌ها ونبایدهای بدن‌مان، گویا چیزی را، بخشی را از ما جدا کرده است. پاره‌ای از تن‌مان را در فرهنگ و سنت جا گذاشته‌ایم. پاره‌ای که قسمتی از هویت و زنانگی‌مان است. کسی برای بازگرداندن آن بخش کمک نخواهد کرد. قرار هم نیست کسی کمک کند جز صداهای زنانه‌ای که صدای واژن خود باشند. واژنی که همیشه ممنوع،‌ گاه کثیف و زشت و ‌گاه منفور خوانده شده است باید لب به سخن بگشاید. داستان آغاز زنانگی، داستان زندگی‌مان است. درست از همان‌جایی که اتفاق افتاد و مرز‌ها شکستند،‌ گاه به خشم و‌ گاه به مهر.

سینه به سینه نقل این داستان‌ها، گفتن از تجربه‌های جنسی بهانه‌ای برای درک و پذیرش بدن و باز پس گرفتن بخشی از آن است که به تاراج رفته است. لزوم چنین پذیرشی حتی می‌تواند گذر از خاطرات حوادثی تلخ باشد که رنج زنانگی و نفرت از خود را بر جا گذاشته است. گفتن از تجارب، گامی به سوی گروه درمانی زنانه است. گروهی که پیش از این گفتن آغاز کرده است و آرام آرام شکل می‌گیرد و به جلو می‌رود. زنانی چون ایو انسلر، نویسنده امریکایی، که سال‌ها پیش، نمایشنامه «تک گویی‌های واژن» را به نمایش گذارد. تک گویی‌های واژن زنانی از بیش از ۱۴ کشور در سراسر جهان در مورد تجارب جنسی، خاطرات و نگاهشان به موضوعی که طرحش تازه و عجیب بود.

حال نیز نسل‌ها دگرگون شده‌اند. نسل جدید، رویکردهای تابوشکنانه و طغیان بر علیه آنچه سنت و یا فرهنگ مردسالارانه تعبیر می‌شود را نمی‌توان نادیده گرفت اما هنوز آلت تناسلی ما ملکی ست که مردان بی‌شماری تمایل به فتح آن دارند. مردانی که‌گاه برای چنین فتحی، تن به جنگ می‌دهند و قربانی می‌گیرند. خشونتی که بسیاری از مردان آگاه دیگر را به مقابله و مبارزه برای رفع آن علیه زنان، در کنار زنان وا داشته است. ولی ما هنوز نیازمند مبارزه برای بازپس گرفتن بدنمان هستیم و این مبارزه جز بر پایه جسارت، آگاهی و تقسیم دانسته‌هایمان اتفاق نخواهد افتاد.

اولین مطلب از سلسله مطالبی که درباره سکسوالیته نوشته خواهد شد، ماه گذشته با عنوان «نوشتن از تن و شکستن تابوهای قدرت» منتشر شد. این مبحث برای اینکه بتواند با بستر جامعه ارتباط برقرار کند نیاز به مشارکت دارد. از همین رو می‌توانید پیشنهادات خود را در زیر مطالبی که منتشر می‌شوند ارائه دهید. از سوی دیگر وبلاگی به نام «زمانی برای گفتن» در راستای به اشتراک گذاشتن تجارب شخصی در مورد موضوعاتی که در این سری مقالات در رادیو زمانه مطرح می‌شوند، شکل گرفته است که بنابر موضوعی که در وبلاگ پست می‌شود می‌توانید به صورت نا‌شناس تجربه خود را در میان گذاشته و در نگارش مطالب کمک کنید.

نوشتن از تن و شکستن تابوهای قدرت

Maryam — Fri, 04 Feb 2011 15:01:45 +0000

پریسا کاکایی

این نوشتار مقدمه‌ای است بر سلسه مطالبی که به مساله جنسیت و تمایلات جنسی با بیانی زنانه خواهند پرداخت. موضوعی که اگرچه جدید نیست اما به دلیل پیچیدگی، دریافت‌های متعدد و در بسیاری مواقع جدیدی از آن را شاهد هستیم.

سکسوالیته و اینکه انسان چگونه خود را به عنوان موجودی که دارای اندام جنسی است تجربه و بیان می‌کند از جهات گوناگونی قابل بررسی است. در عین حال ارتباط تمایلات جنسی با جنسیت چنان تنگاتنگ است که مباحث و نظریه‌های متفاوتی را شامل می‌شود. سکسوالیته را اگر به دید بیولوژیکی بنگریم تنها مقاربت و تماس جنسی را می‌توانیم مورد بحث قرار دهیم حال آنکه رویکرد پزشکی، جنبه‌های فیزیولوژیکی و روان‌شناسی این رفتار و نگاه جامعه‌شناسی ابعاد فرهنگی، سیاسی و قانونی و در ‌‌نهایت تحلیل فلسفی جنبه‌های مفهومی، متافیزیکی و هنجاری آن را بررسی می‌کنند.

سکسوالیته موضوعی است که به نحوی در بسیاری از علوم انسانی جای خود را برای ایجاد یک مباحثه جدید اما نه مستقل باز می‌کند و‌‌ همان طور که پیش‌تر نیز اشاره شد در کنار تمامی این رویکرد‌ها، چگونگی شرح این رفتار غریزی در مورد زن و مرد را به صورت جداگانه نیز باید در نظر گرفت.

وقتی از تجربه جنسی سخن می‌گوییم و آن هم در قالب زنانه، فاکتورهای متعددی تعیین‌کننده چگونگی پیدایش این رفتار، جریان و پایان یافتن آن هستند. این عوامل در دنیای مردانه آنقدر پیچیده و یا ناگفته باقی نمانده‌اند. چرا که اصولا گفتن از تن زن و از تمایلات زن امر آسانی نبوده و نیست. گذشته از نگاه فرهنگی و اجتماعی جوامعی مثل جامعه ایران، فضای سیاسی حاکم نیز تعیین‌کننده بوده است.

همانطور که جنبش زنان و مطالبات آن‌ها همیشه مورد نقد بوده که می‌تواند خواسته‌ای بعد از آزادی‌های عمومی، سیاسی و پیدایش دموکراسی باشد یا زمانی که گفتن از حقوق زنان امری لوکس محسوب می‌شود دیگر گفتن از تن زن برای خود جنبش زنان نیز جسارتی دو چندان است و می‌توان این عقب‌نشینی به حق، از پرداختن به چنین مبحثی را در زمانه دشوار آزاد سخن گفتن درک کرد.

بر همین اساس شاید از تن زن و تمایلات او گفتن حرکتی فردی شود که دیگر وابسته به گروه و تشکلی نیست و تنها آغازی برای شکستن تابوهای قدرت‌مدار مردسالارانه است که این تلاش‌های فردی را نیز از سال‌ها پیش شاهدیم و در گوشه و کنار هنوز می‌توان بقایایی از نوشتارهای تن محور را یافت.

چرا سخن از تن؟

از اصلی‌ترین دلایل آن می‌توان به این موضوع اشاره کرد که موانع بی‌شمار مقابل‌مان در صحبت از تن، موجب آن شده است که حتی به درستی ندانیم چه چیز هنجار و طبیعی است و چه چیز نیست. برای مثال تا سال‌ها زنان ارضا شدن را تنها بهره مردان از ارتباط جنسی می‌دانستند و حتی هنوز نیز این تفکر اشتباه در جریان است. بعد از آن هم به دلیل در دسترس نبودن منابع کافی چه مردان و چه زنان راه تغییر این الگو را یا با آزمون و خطا می‌یابند و یا از تلاش خود دست برداشته و به نقطه آغاز باز می‌گردند.

تجربه‌های زنانه را به میان آوردن، جایگاه قدرت را در این رابطه کشف کردن و آن را به اشتراک گذاشتن و حتی قدمی برای کشف تن خود به دست خود برداشتن،‌‌ همان گفت‌و‌گوهایی است که جامعه ایرانی ما حتی در بهترین وضعیت سیاسی نیز نیازمند ریسک آغاز کردن است.

گفتن از تن و نیازهای تن، نیاز همه طبقات اجتماعی و نه امری تزئینی و مختص سرمایه‌داری است. طبقه مرفه و متوسط با توجه به منابع در دسترس امکانات بیشتری برای پر کردن خلاء گفتمان جنسی دارند تا بخش عمده‌ای از طبقه کارگر که هنوز نمی‌داند چگونه باید نیاز تنش را برآورده کند بدون آنکه فرزندی بر فرزندانش اضافه کند و یا اساسا این رابطه را چیزی فرا‌تر از نیاز تن و راهی برای تولید مثل تلقی کند و نگاهی عمیق‌تر به آن داشته باشد.

گفتمان تنانه نیاز امروز است تا زن پرورش یافته در جامعه مردسالار بیاموزد مانند مادران و

مادربزرگان‌مان خود را نه زمین مرد که صاحب بدن خود و شریک وی بداند. مفهوم لذت جنسی، حق تصمیم، رابطه قدرت و سکس، حق انتخاب شریک جنسی و تجربه جنسی بدون آنکه مقهور آن شود را شناخته و درک کند.

با سخن گفتن از جنسیت و ارتباط جنسی‌مان است که می‌توانیم دریابیم چه رفتاری احساس مثبت و خوبی را موجب می‌شود و چه رفتاری افراط یا تفریط است؟ چه چیزی زنانه است و کدام مردانه و آیا اساسا زنانه‌گی یا مردانه‌گی در این مقوله معنا و جایگاه خاصی دارد؟ چگونه می‌شود میان این تفاوت‌ها خطوط مشترکی پیدا کرد یا آن‌ها را همانگونه که هست پذیرفت؟ چه چیزهایی افسانه‌های جنسی هستند و چه مواردی واقعیت‌ها؟

تنها از طریق همین مباحث است که می‌شود به نیاز طبیعی وجود انسان و احساسات متنوع همراه آن، طبیعی نگاه کرد و آن را به مثابه امری از امور جاری زندگی بررسی و تحلیل کرد. منزوی کردن این مبحث و نپرداختن به آن نه تنها ناآگاهی بیشتری را در سطح جامعه موجب می‌شود که جریان آن در زیر پوسته‌ای ناآرام به انفجاری می‌انجامد که دشواری حل عواقب آن دو چندان است.

شرم و تصویر زنانه

شرم احساسی است که در نهانی‌ترین بخش وجودی ما مخفی شده است و به ویژه وقتی زمان گفتن از بدن زن و لذت جنسی او فرا می‌رسد و به حسی مشترک میان زنان تبدیل می‌شود. آن‌ها حتی از به زبان آوردن نام اعضای بدن خود نیز شرمگین هستند زیرا در طول سال‌ها آموخته‌اند که زنانگی و بدن زن امری شخصی نیست و می‌تواند تاثیرگذار بر سلامت یک جامعه باشد. سخن نگفتن از بدن و احساسات خود و پوششی بر هر دو گذاشتن تصمیمی است که یک فرهنگ، یک جامعه و البته یک نظام سیاسی برای زن اتخاذ می‌کند و تخطی از آن‌گاه به قیمتی گزاف تمام می‌شود.

شرم زنانه، بیش از آنکه یک تجربه روانی باشد یک آموخته اجتماعی درباره وجودی انسانی است. این شرم تا آنجا پیش می‌رود که زن شرمگین‌تر، ترس به اندازه کافی خوب و زیبا نبودن را نیز با این حس همراه می‌کند و جسارت به اشتراک گذاشتن آن را هم ندارد تا دریابد بسیاری دیگر نیز در تجربه این حس با او همراهند.

سخن گفتن از تن به ویژه تن زن، نه تنها برای شکستن تابوی جوامعه سنتی بلکه برای از بین بردن تصویر زن ایده‌آل جوامع پیشرفته نیز هست. این تنها امکانی است که اشتهای سیری ناپذیر جامعه درمانده جنسی را که زنانی بی‌مثال را تخیل کرده و حسرت همیشه زیبا، سکسی، جذاب و جوان بودن را همراه دائمی آنان کرده، در معرض نمایش می‌گذارد و غیرواقعی بودن آن را به چالش می‌کشد.

از همین روست که ما زنان باید به شهامت از تن گفتن و به اشتراک گذاشتن داستان‌های شخصی‌مان دست یابیم و سخن گفتن از زنانگی را آغاز کنیم تا با همدلی، صلح و دوستی با بدن‌مان را به گونه‌ای نوین تجربه کنیم.