گشت ارشاد

حجاب؛ امر عمومی یا خصوصی؟

Mon, 30 Jul 2012 08:42:06 +0000

نعیمه دوستدار

نعیمه دوستدار - فرض کنید یک زن هستید و یک حساب کاربری در فیس‌بوک دارید. به اشتراک گذاشتن عکس‌های بی‌حجاب در صفحه‌تان حالا می‌تواند عواقبی بیش از تذکر دوستان و آشنایان در مورد امکان به خطر افتادن امنیت شغلی و تحصیلی‌تان داشته باشد.

اگر گزارشی در این زمینه به دادستانی برسد، ممکن است پرونده‌ای قضائی برایتان تشکیل شود. اگر از مرزها و محدوده‌های ایران هم خارج شوید، امکان کنترل حجاب شما همچنان برای حکومت ایران وجود خواهد داشت؛ مثلاً به عنوان دانشجوی بورسیه دولتی، مجری مشهور صدا و سیما یا هرکسی که بتوانید وارد مورد توجه دولت ایران قرار بگیرید.

به نظر می‌رسد ماجرای برخورد با پوشش‌ زنان و دختران که از خیابان‌ها و میدان‌های اصلی شهر، به کوچه‌پسکوچه‌ها و داخل پاساژها، محل‌های برگزاری کنسرت و نمایشگاه کشیده شده بود، کم‌کم قرار است به داخل رایانه‌ها و حتی به خارج از کشور هم برسد.

خواست حجاب اختیاری هرچند پس از تظاهرات سال ۱۳۵۷ زنان علیه حجاب اجباری نمود عینی و مستقیم نداشته اما در تمام دوران پس از انقلاب در ایران، به شکل نافرمانی مدنی و از طریق رعایت نکردن حد تعیین شده برای آن همواره وجود داشته است و اکنون نیز در فضای مجاری و فیس‌بوک به شکل کمپین "نه به حجاب اجباری" و "من حجاب اجباری‌ام"، علنی‌تر شده است. این در حالی است که پلیس ایران، برخورد با بدحجابی را در صدر برنامه‌های خود قرار داده و نه فقط در عرصه اجتماع که در اینترنت و حتی خارج از ایران هم آن را دنبال می‌کند.

پلیس ایران و مدافعان برخورد با بدحجابی، این برخوردها را حداقل خواست مردم می‌دانند و عده‌ای ادعا می‌کنند که حتی این حد برخورد و کارهای تبلیغی انجام شده در این زمینه، کافی نبوده است.

گشت ارشاد در داخل و خارج

سیزدهم تیرماه، سیدمحمد حسینی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران، در مجلس حاضر شد تا گزارشی درباره طرح ارتقای امنیت اجتماعی و اخلاقی به نمایندگان ارائه بدهد.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران گفت: "حتی در خارج از کشور، در مراسمی در ترکیه که یکی از نمایندگان مجلس هم در آن حضور داشت، یکی از مجریان زبده، حجاب نامناسبی داشت که تذکرات لازم به او داده شد. در خارج از کشور هم نظارت می‌شود، چه برسد به داخل."

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی اعلام کرد که محور طرح حجاب و عفاف وزارت کشور است، نه فرهنگ و گفت: "اینکه عنوان می‌شود که اعتقادی به اجرای طرح عفاف و حجاب در دولت وجود ندارد حرف نادرستی است و سازمان‌های مرتبط با وزارت فرهنگ و ارشاد اولویت اصلی کارشان را بحث حجاب و عفاف قرار داده‌اند."

وزیر ارشاد، رئیس شورای فرهنگ عمومی ایران است و براساس گفته او، اولویت اصلی این شورا حجاب و عفاف است و تمام دستگاه‌ها باید اقدامات خود را در این محور تنظیم کنند. او همچنین گفته که در وزارت فرهنگ، کتاب‌هایی مربوط به این بحث در سراسر کشور ترویج شده‌اند و متقابلاً با کتاب‌هایی که مروج فرهنگ غرب است، برخورد شده است.

نقطه عطف سخنان آقای حسینی اما برخورد با بی‌حجابی یا بدحجابی در خارج از کشور بود که گفت: "حتی در خارج از کشور، در مراسمی در ترکیه که یکی از نمایندگان مجلس هم در آن حضور داشت، یکی از مجریان زبده، حجاب نامناسبی داشت که تذکرات لازم به او داده شد. در خارج از کشور هم نظارت می‌شود، چه برسد به داخل."

از سوی دیگر غلامحسین محسنی اژه‌ای، دادستان کل کشور در یک نشست مطبوعاتی درباره برخورد با بدحجابی نکاتی را مطرح کرده و از امکان قضایی شدن پرونده‌های مرتبط با بدحجابی سخن گفته است. به گزارش ایلنا او اعلام کرده که "نمی‌توان با زور و اجبار کاری پیش برد، چرا که خود افراد باید رعایت کنند. در صورتی که فرد رعایت نکرد مردم باید در حد امر به معروف و نهی از منکر متذکر شوند. در مرحله سوم چنانچه جرم آشکار باشد ضابطین موظف هستند طبق قانون برخورد کنند و طبیعتا اگر پرونده‌ای به دستگاه قضایی ارجاع شود، ما وظیفه رسیدگی به آن را داریم."

دادستان کشور البته ضمن صحبت‌های خود به صورت تلویحی به خشونت پلیس دربرخورد با زنان و دختران در خیابان‌ها هم اشاره کرده و گفته است: "نیروهای اجرایی از جمله نیروی انتظامی باید ضوابط و مقررات را رعایت کنند و برای جلوگیری از گناه، خود مرتکب تخلف دیگری نشوند."

سخنان محسنی اژه‌ای هم نقطه‌عطفی دارد و آن، پاسخ به سئوال خبرنگاری در مورد برخورد نیروی انتظامی با بدحجابی در فضای مجازی است. او در پاسخ به این سوال اعلام کرده که "برخی مواقع قاضی حکمی می‌دهد و خود نیز به عنوان ضابط بر آن نظارت می‌کند، علاوه بر این اگر گزارشی هم در این خصوص به دادستانی برسد می‌توان وارد عمل شد."

از امر خصوصی تا حجاب اجباری

از نظر حکومت ایران، مسئله رعایت حجاب یک امر شخصی نیست و موضوعی عمومی محسوب می‌شود. به این معنا که رعایت نکردن حجاب، پدیده‌ای تعریف می‌شود که بر اساس آن دیگران آسیب می‌بینند و به "گناه" می‌افتند.

مسئله عدم دخالت دولت‌ها در امور خصوصی مردم یکی از ارکان دموکراسی به حساب می‌آید و استقلال حوزه خصوصی از تسلط دولت‌ها، یکی از نشانه‌های جامعه آزاد و دموکرات است. با این حال به دلیل پذیرفته نشدن حوزه خصوصی در ایران، مسئله حجاب یک موضوع عمومی به حساب می‌آید و نوع پوشش و انتخاب آزادانه آن، همچنان مشکل بسیاری از شهروندان و تعریف نشده باقی مانده است.

این در حالی است که مسئله عدم دخالت دولت‌ها در امور خصوصی مردم یکی از ارکان دموکراسی به حساب می‌آید و استقلال حوزه خصوصی از تسلط دولت‌ها، یکی از نشانه‌های جامعه آزاد و دموکرات است. با این حال به دلیل پذیرفته نشدن حوزه خصوصی در ایران، مسئله حجاب یک موضوع عمومی به حساب می‌آید و نوع پوشش و انتخاب آزادانه آن، همچنان مشکل بسیاری از شهروندان و تعریف نشده باقی مانده است.

تاکید نظریه‌پردازان حکومتی این است ‌که "حدی از حریم خصوصی قابل قبول است و معلوم است که در حریم خصوصی افراد حق دارند شخصاً برای خود تصمیم بگیرند، این حریم متعلق به شخص است و دیگران در این‌ زمینه اجازه‏ مداخله ندارند"، اما همین دسته، همواره قیدی در تعریف حریم خصوصی دارند: "مگر آنکه مصلحت بزرگ‌تری در میان باشد" که این مصلحت در جامعه امروز ایران، با عناوینی همچون حفظ حریم خانواده و جلوگیری از فروپاشی آن و همچنین به گناه افتادن مردان و امنیت خود زنان تعریف می‌شود.

به تعبیر مدافعان برخورد با بدحجابی، حجاب را نمی‌توان یک مسئله کاملاً شخصی دانست. در درون خانه، هر فردی حق دارد هر لباسی را بپوشد ولی بیرون از خانه دیگر مسئله شخصی نیست.

از طرف دیگر، این دسته از موافقان برخورد حکومتی با مسئله حجاب، چنین مطرح می‌کنند که وقتی مسئله‌ای در یک جامعه عرف و هنجار شده است و این هنجار قدمتی چند هزارساله نیز دارد، مردم حق دارند برای دفاع از این هنجار، با هنجارشکن‌ها برخورد کنند و از حکومت بخواهند که نوعی کنترل اجتماعی را در پیش بگیرد.

در این شرایط است که به تعبیر دادستان کل کشور، اکنون در ایران بیش از 26 نهاد و دستگاه اعم از رسانه ملی، رسانه‌ها، حوزه علمیه، سازمان تبلیغات اسلامی، وزارت کشور، قوه قضائیه و نیروی انتظامی وظیفه توجه به این مقوله را دارند و این موضوع همچنان زمینه‌ای برای چالش و برخورد میان مردم و حاکمان باقی مانده است.

اکنون سخت‌گیری در مبارزه با بدحجابی تا آنجا پیش رفته که احمدرضا رادان، رئیس پلیس تهران، بدحجابان را افرادی دانسته است که می‌خواهند عرصه را برای دیگران تنگ کنند. او گفته است: "زمانی بدحجاب‌ها در جامعه احساس می‌کردند محیط برای آنان بسیار کوچک است، اما همین عده قلیل بد‌پوشش‌ها با سوءاستفاده از غفلت جامعه، می‌خواهند عرصه را برای متدینین و بانوان محجبه تنگ کنند."

به این ترتیب، موضوع ورود به حریم شخصی، اکنون با زمزمه این موضوع که حتی می‌توان در فضای مجازی هم رعایت حجاب شهروندان را کنترل کرد یا در خارج از کشور هم درباره نوع پوشش به آنان تذکر داد، شکل جدیدتری به خود گرفته است.

با این نگاه، می‌توان انتظار داشت که ورود نهادهای قدرت به حریم‌های شخصی‌تر زنان هر روز بیشتر شود و به این ترتیب می‌توان پیش‌بینی کرد که این حد از دخالت در حوزه خصوصی برای زنان که همچنان جزو اقشار ضعیف ‌نگهداشته شده و حاشیه‌ای به حساب می‌آیند، خطرناک باشد و زمینه را برای سرکوب هرچه بیشتر آن‌ها در طرح مطالبات‌شان فراهم کند.

خشونت عریان پلیس و ناامنی زنان

Wed, 04 Jul 2012 12:13:16 +0000

نعیمه دوستدار

نعیمه دوستدار - سال‌هاست شعار مبارزه با بدحجابی در صدر شعارهای مبارزه با مفاسد اجتماعی در ایران قرار گرفته و به رغم درگیری جامعه ایران با انواع آسیب‌های اجتماعی نظیر اعتیاد، فقر و دزدی، هم و غم مسئولان انتظامی ‌این کشور این است که با پوشش مردم به خصوص زنان برخورد کنند.

آنها تمام ظرفیت و توان خود را متمکز کرده‌اند تا به زعم خود "معضل بدحجابی" را از بین ببرند. نیروی انتظامی ایران، با فرمان ارشاد بدحجابان و برخورد با کسانی که با لباس‌های کوتاه خود "امنیت اجتماعی را به خطر می‌اندازند"، بیش از پنج سال است که فعالیت خود را آغاز کرده و این جدا از نیروهایی است که دوره‌های مختلف زمانی با نام‌های دیگری مثل کمیته و بسیج و... این روش را دنبال می‌کنند.

تلاش برای همسان‌سازی و ارائه الگوی واحد برای پوشش مردم از طریق محدود کردن رنگ‌ها و مدل‌ها و تبلیغات علیه مد و متهم کردن عوامل خارجی در شکل دادن به شکل لباس پوشیدن مردم، کارهای دیگری است که در کنار اجرای طرح‌های خشنی مانند گشت ارشاد و گشت‌های امنیت اخلاقی اجرا می‌شوند. این فعالیت‌ها گاهی با چاشنی فعالیت‌های فرهنگی و تبلیغی و تلاش برای ارائه مد و فشن اسلامی‌ هم همراه است، اما زور و فشار فعالیت‌های تنبیهی آنقدر زیاد است که این نوع اقدام‌ها در هجوم رفتارهای خشن پلیس با مردم گم می‌شوند.

شاید اولین نکته‌ای که در ماجرای طرح‌های موسوم به امنیت اخلاقی مطرح می‌شود، خشونتی است که در برخورد پلیس به عنوان مظهر تامین امنیت اجتماعی دیده می‌شود. در حالی که در تمام دنیا پلیس حامی ‌مردم و تامین‌کننده امنیت به حساب می‌آ‌ید، در ایران این نقش به نقش مقابل خود به عنوان یک متجاوز به حریم خصوصی و عمومی‌ تبدیل شده است.

چهره خشن پلیس

این روزها زنان و دختران از تعقیب و گریز ماموران در خیابان‌های تهران می‌گویند و اینکه ماموران گشت ارشاد نه فقط در محل‌های مشخص، که در همه کوچه‌ها و خیابان‌ها پراکنده‌اند و گاهی در گذرها و پیچ‌ها مخفی شده‌اند تا خاطیان را گیر بیندازند.

به جز خیابان‌ها و میدان‌ها، حالا نمایشگاه‌ها، کنسرت‌ها و برنامه‌هایی از این دست هم از هجوم پلیس درامان نمانده‌اند و خبرهایی از دستگیری و تذکر به چهر‌های هنری و مشهور هم به گوش می‌رسد که حاکی از عزم جزم پلیس ایران در اجرای طرح گشت ارشاد است.

به جز خیابان‌ها و میدان‌ها، حالا نمایشگاه‌ها، کنسرت‌ها و برنامه‌هایی از این دست هم از هجوم پلیس درامان نمانده‌اند و خبرهایی از دستگیری و تذکر به چهر‌های هنری و مشهور هم به گوش می‌رسد که حاکی از عزم جزم پلیس ایران در اجرای طرح گشت ارشاد است. تصاویری که از این برخوردها منتشر می‌شود هم تصاویری خشن است؛ زنان و دخترانی که با زور به داخل ون‌های پلیس کشانده می‌شوند و انواع توهین‌ها را می‌شنوند. در این برخوردها، استاندارد و تعریف مشخصی هم وجود ندارد و ماموران به شکل سلیقه‌ای با هر نوع پوششی که مطابق میل‌شان نباشد، برخورد می‌کنند.

چهره پلیس در برخورد با عموم مردم به خصوص زنان که گروه مخاطب برخوردهای تنبیهی هستند چهره‌ای تهدیدکننده و خشن است. این برخورد به مرور زمان و با گذشت چند سال از اجرای طرح‌های امنیت اجتماعی نه تنها تلطیف نشده بلکه روز به روز شدیدتر و تندتر شده تا جایی که اعتراض افرادی از درون این تفکر را نیز برانگیخته و دایره اعتراض به شیوه برخورد ماموران گشت ارشاد تا حد نیروهای معتقد به اجبار پوشش و رعایت حجاب هم گسترده شده است.

به عنوان نمونه، نویسنده وبلاگ "گزارش اقلیت" که از محتوای نوشته‌های آن پیداست که به گروه به اصطلح ارزشی و هوادار محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور ایران تعلق دارد، چندی پیش در یک پست وبلاگی مشاهداتش را درباره برخود پلیس با زنان چنین به اشتراک گذاشت: "چند هفته پیش، داشتم از خیابان پیروزی می‌گذشتم که التماس‌های یک زن را برای سوار نشدن در ماشین وَن گشت ارشاد دیدم. ماشینی که در فاصله 200 متری که من طی کردم دو زن دیگر را هم به زور سوار کرد (یاد ماشین‌های شهرداری افتادم که ساعت 9 کیسه‌های زباله را از سر هر کوچه که می‌گذرند، جمع می‌کنند). جالب اینکه وقتی خودروی گشت ارشاد می‌خواست زن سوم را سوار کند، مردم به آن خانم می‌گفتند از توی کوچه فرار کند (ببینید اوضاع به کجا رسیده). دیروز هم در همان خیابان بودم که ناگهان یک دختر جوان در حالی که کیفش را دو دستی در آغوش گرفته بود، از کنارم به سرعت گذشت. کمی ‌جلوتر را نگاه کردم و دیدم بله... باز هم خودروی گشت ارشاد دارد یک زن ایرانی را با خود می‌برد و آن یکی خانم هم از ترس گیر افتادن داشت به سرعت می‌دوید (همانی که از کنارم گذشت)."

این وبلاگ نویس در ادامه سوی دیگری از موضوع امنیت اجتماعی را مطرح می‌کند: "اما روز قبل از آن نیز، داخل اتوبوس بودم که فریادهای بلند زنی را دیدم که با پسر جوانی بحث می‌کرد. چون اتوبوس توقف کرده بود توانستم متوجه بشوم که آن زن به خاطر آزار پسر (متلک‌پرانی) با آن پسر درگیر شده بود."

این نویسنده اشاره می‌کند که این زنان همان خانم‌هایی هستند که در آستانه هر انتخابات و مراسمی، ‌از نجابت آنها به عنوان زن ایرانی سخن گفته می‌شود. او می‌نویسد: "همانطور که متلک پرانی‌های یک پسر امنیت روانی یک خانم را به هم می‌زند، شما گشت ارشادی‌ها هم صد برابر بدتر امنیت روانی زن‌ها را به‌هم می‌زنید. چون روی گشت ارشاد، برچسب قانون هم زده شده است. شما هیچ فرقی با آن پسر ندارید که بدتر هم هستید." او نتیجه می‌گیرد که زنان به دلیل این برخوردها امنیتی احساس نمی‌کنند، "چون چند قلچماق با لباس مقدس نیروی انتظامی، زن‌ها را از خیابان جمع می‌کنند و امنیت روانی جامعه و زن‌ها را به هم می‌زنند."

اعتراضی پذیرفته نیست!

زنان و دختران ایرانی این روزها فارغ از اینکه گرایشی به رعایت یا عدم رعایت حجاب داشته باشند، مورد بازخواست و تذکر قرار می‌گیرند. بسیاری از آنها می‌گویند که بیرون آمدن از خانه برایشان دشوار شده است، چون واقعا نمی‌دانند گشت ارشاد به چه چیزی گیر می‌دهد.

چهره پلیس در برخورد با عموم مردم به خصوص زنان که گروه مخاطب برخوردهای تنبیهی هستند چهره‌ای تهدیدکننده و خشن است. این برخورد به مرور زمان و با گذشت چند سال از اجرای طرح‌های امنیت اجتماعی نه تنها تلطیف نشده بلکه روز به روز شدیدتر و تندتر شده تا جایی که اعتراض افرادی از درون این تفکر را نیز برانگیخته و دایره اعتراض به شیوه برخورد ماموران گشت ارشاد تا حد نیروهای معتقد به اجبار پوشش و رعایت حجاب هم گسترده شده است.

مریم، زن ۲۵ ساله‌ای که تاکنون دوبار با برخورد این ماموران مواجه شده به زمانه می‌گوید: "ترجیح می‌دهم همیشه سوار ماشین باشم و پیاده جایی نروم؛ هرچند آنها ماشین‌سوارها را هم پیاده می‌کنند."

او معتقد است در این دوبار برخوری که با گشت ارشاد داشته، شخصیت اجتماعی و هویت زنانه‌اش مورد توهین قرار گرفته و غرورش شکسته شده است. اوکه مهندس یک شرکت عمرانی است، می‌گوید: "این‌ها روشی است برای خانه‌نشین کردن زنان و حذف‌شان از عرصه‌های عمومی. می‌خواهند چهره اجتماع را یکدست کنند و ترجیح می‌دهند زنان آنقدر تحقیر شوند که عطای بیرون آمدن از خانه را به لقایش ببخشند."

در نمونه‌ای دیگر یک نویسنده که لازم می‌داند خود را معتقد به مبانی اسلام و حفظ حجاب معرفی کند، در یادداشتی به برخوردهای گشت ارشاد با زنان و دختران اشاره می‌کند و شیوه برخوردهای نیروهای گشت ارشاد با بازداشت شدگان را مصداق اهانت و اعمال غیر انسانی و اسلامی ‌می‌داند و می‌پرسد: "در شرایط سخت و ناگوار اقتصادی و گرانی کنونی که فشارهای آن، خانواده‌ها را از هم گسسته است، در شرایط گسترش این‌همه ناامنی اجتماعی از اعتیاد و دزدی، کیف قاپی و قتل و تجاوز و ... تا اختلاس‌های بزرگ در کشورعقل سلیم دینی ما، برخوردهای سلبی و نظامی‌ و چکشی را برای نهی از منکری مثل حجاب باید بپذیرد؟"

این نویسنده به شیوه‌های بازداشت زنان و دختران و تحقیر و توهین که در جریان این بازداشت‌ها صورت می‌گیرد و به تشکیل پرونده و عکسبرداری از آنها منتهی می‌شود، اعتراض کرده و البته در پاسخ او، بهمن کارگر، معاون اجتماعی ناجا، گفته است: "پلیس ضابط مقام قضایی است و مبنای عمل، تجویز قانون و در خیابان، مشهود بودن مصادیق مجرمانه است و جای استدلال‌های فقهی قبل از تصویب قانون بوده و اصولاً وظیفه مجری و ضابط، استدلال و اقناع در خیابان در هنگام انجام وظیفه نمی‌باشد."

علاوه بر این، توجه به اعتراض‌ها و انتقادها در زمینه این طرح، در دستور کار مجریان آن نیست و اسماعیل احمدی مقدم، فرمانده ناجا، اعلام کرده است که ناجا طبیعتاً وظایف خود را انجام خواهد داد. او ادعا می‌‌کند که در زمینه اجرای طرح امنیت اخلاقی، تماس‌های مردمی ‌با مرکز 197 نشان از رضایت آنان دارد و پلیس در این زمینه با کاهش شکایت‌های مردمی نیز روبه‌رو بوده است. او گفته است: "نیروی انتظامی ‌در انجام وظایف خود به اینکه فضای جامعه و رسانه‌ها چگونه است، توجهی نمی‌کند."

به نظر می‌رسد این توضیح اسماعیل احمدی‌مقدم، پاسخ روشنی است به کسانی که امیدوارند رفتار خشن و تحقیرآمیز با زنان، با روش‌های ارشادی و انتقادی در پلیس ایران تغییر کند.

کارگردان گشت ارشاد خطاب به انصار حزب‌الله: هرکه هستی کوچکی و ناچيز

Wed, 18 Apr 2012 12:54:44 +0000

سعيد سهيلی، کارگردان فيلم "گشت ارشاد" به بهانه متوقف شدن اکران اين فيلم، با انتشار نامه‌ای، گلايه خود را نسبت به شهردار تهران، برخی چهره‌های مذهبی، انصار حزب‌الله و اهالی سينما اعلام کرد.

به گزارش تارنمای کافه سينما، پس از پايان نمايش فيلم سينمايی "گشت ارشاد" در سينماهای تهران، سعيد سهيلی کارگردان اين فيلم به بهانه متوقف شدن اکران فيلمش، نامه‌ای گلايه‌آميز، خطاب به منتقدان و اعتراض‌کنندگان اين فيلم، از جمله شهردار تهران، برخی چهره‌های مذهبی، انصار حزب‌الله و نيز اهالی سينما منتشر کرد.

انصار حزب‌الله يکی از گروه‌های معترض به فيلم "گشت ارشاد" بود که در آخرين روزهای اسفندماه سال گذشته با تجمع در ميدان انقلاب تهران، خواهان توقف نمايش آن‌ شد.

سهيلی در بخشی از اين نامه خطاب به انصار حزب‌الله نوشت: "«آقای انصار»، نمی‌دانم پشت اين چهره‌ای که گاه‌وبيگاه ظهور می‌کند دقيقاً کيست و مرامش چيست. کم‌سواد است يا بی‌سواد. جبهه ديده است يا جبهه نديده. اما اين را خوب می‌دانم هر که هستی، کوچکی و ناچيز."

وی انصار حزب‌الله را "دون کيشوتی که احساس جنگاوری می‌کند" ناميد که "هیچ‌گاه با هویت آشکار پیش نمی آید" و خطاب به آن گفت: "به همين دليل پشت ارزش‌های انقلابی و اسلامی و خون شهدا و ولايت پنهان می‌شوی و «هل من مبارز» می‌طلبی."

کارگردان "گشت ارشاد" احمد علم‌الهدی، عضو مجلس خبرگان و امام جمعه مشهد را نيز مورد انتقاد قرار داد و نوشت در طول انقلاب نه نامی از وی شنيده و نه وی را ديده است

سهيلی ادامه داد: "کاش يک بار جرأت می‌کردی و با هويت واقعی‌ات به ميدان می‌آمدی تا همگان بدانند چند مرده حلاجی."

اين کارگردان در ادامه، همراهی محمدباقر قالی‌باف، شهردار تهران را با "حرکات غيرقانونی و خودسرانه جريانی بی‌منطق عليه آثار هنری" بسيار دور از انتظار جامعه هنرمندان توصيف نمود.

در پی اعتراض‌های تند برخی نهادها و شخصيت‌های دينی، سازمان سينمايی سوره حوزه هنری وابسته به شهرداری تهران با انتشار اطلاعيه‌ای نمايش فيلم‌های "گشت ارشاد" و "خصوصی" به کارگردانی محمدحسين فرح‌بخش را به‌خاطر داشتن مضمون "غيردينی و ناهنجار" در سالن‌های زيرمجموعه خود در سراسر کشور متوقف کرد.

سعيد سهيلی همچنين احمد علم‌الهدی، عضو مجلس خبرگان و امام جمعه مشهد را نيز مورد انتقاد قرار داد و نوشت در طول انقلاب نه نامی از وی شنيده و نه وی را ديده است.

وی خطاب به امام جمعه مشهد نوشت: "در آن سال‌های سرنوشت‌ساز انقلاب شما کجا تشریف داشتید؟! به کدام بیت رفت و آمد داشتید و با چه کسانی نشست و برخاست می‌کردید که هیچ وقت نامی از شما در میان نبود."

احمد علم‌الهدی و برخی ديگر از امام جمعه‌های شهرهای ايران، از جمله احمد خاتمی، امام جمعه تهران بيشترين حملات را به نمايش فيلم "گشت ارشاد" کردند.

به‌دستور علم‌الهدی بود که نمايش اين فيلم در سينماهای مشهد ممنوع اعلام گرديد.

سهيلی در بخش ديگری از اين نامه اهالی سينما را "آقای سينما" خطاب کرد و گفت: "گرچه اقليتی نه چندان منسجم از شما در نکوهش اين قانون‌شکنی موضع‌گيری کرديد، اما بخش عظيمی از شما سکوت مرگباری داشتيد. شما که هميشه برای کوچک‌ترين اتفاقات اين سينما، چپ و راست بيانيه می‌داديد، اين روزها کجا بوديد؟"

پيش از اين سعيد سهيلی، در روزهای نخست سال جاری با انتشار بيانيه‌ای اعتراض‌آميز، توقف اکران اين فيلم در سينماها را نشانه‌ای از "بی‌قانونی" خوانده بود.

"بسیاری از فیلم‌ها نیمه‌کاره متوقف شده‌اند"

Mon, 09 Apr 2012 15:40:39 +0000

سخنگوی شورای صنفی نمايش گفت صاحبان فيلم‌ها و تهيه‌کنندگان سينما به دليل حاکم بودن جو "فشارهای غيرقانونی" برای نمايش فيلم‌های خود احساس امنيت نمی‌کنند.

در پی آشفتگی‌های اخير برای نمايش دو فيلم سينمايی "گشت ارشاد" و "خصوصی"، حبيب کاووش، سخنگوی شورای صنفی نمايش امروز دوشنبه ۲۱ فروردين در گفت‌وگو با خبرگزاری کار ايران (ايلنا) گفت: "بسياری از تهيه‌کنندگان فيلم به‌خاطر نبودن امنيت، ساخت فيلم خود را نيمه‌کاره متوقف کرده‌اند حتا برخی از فيلم‌های در حال توليد نيز متوقف شده‌اند."

وی گفت: "بر پايه تصميم‌گيری‌های آخرين جلسه شورای صنفی نمايش، قرار شد فيلم نارنجی‌پوش ساخته داريوش مهرجويی به‌جای فيلم خصوصی از ۲۳ فروردين اکران شود. حتا اگر کپی اين فيلم زود‌تر آماده شد نمايش عمومی آن زود‌تر آغاز شود."

وی همچنين افزود قرار بود فيلم چک به‌جای فيلم گشت ارشاد اکران شود اما از آن‌جا که تهيه‌کننده آمادگی اکران ندارد؛ فيلم "چگونه ميلياردر شده‌ام" ساخته عبدالعلی علی‌زاده اکران می‌شود.

علی‌رضا سجادپور، مديرکل اداره نظارت و ارزشيابی وزارت ارشاد: هيچ کدام از فيلم‌های گشت ارشاد و زندگی خصوصی توقيف نشده‌اند و فقط اکران آن‌ها به‌صورت طبيعی پايان يافته است

کاوش روز گذشته در گفت‌وگو با تارنمای خبرآنلاين گفته بود نمايش فيلم خصوصی "به‌دستور مقام‌های بالا‌تر و برخلاف ميل اعضای شورای صنفی" متوقف شد و احتمالأ چنين اتفاقی "به‌زودی" برای فيلم گشت ارشاد هم خواهد افتاد."

وی گفت: "به‌خاطر مسائل پيش آمده از زمان نماش اين فيلم تا به امروز، گروهی از بالا عمل کردند و از ما خواستند نمايش فيلم خصوصی را متوقف کنيم."

در همين حال، علی‌رضا سجادپور، مديرکل اداره نظارت و ارزشيابی وزارت ارشاد امروز با رد توقيف اين دو فيلم گفت: "هيچ کدام از فيلم‌های گشت ارشاد و زندگی خصوصی توقيف نشده‌اند و اصولأ توقيفی در کار نيست و فقط اکران آن‌ها به‌صورت طبيعی پايان يافته است."

از سوی ديگر به گزارش روزنامه ايران وابسته به دولت، سعيد سهيلی، کارگردان فيلم گشت ارشاد گفته است: "اگر وزير ارشاد بگويد تمام نسخه‌های گشت ارشاد را آتش بزن حتمأ اين کار را می‌کنم. چون بايد ياد بگيريم به قانون احترام بگذاريم. ما در کشوری قانونمند زندگی می‌کنيم و هيچ کدام از افراد مملکت نبايد بدون درنظر گرفتن قانون کاری انجام دهند."

معترضان و منتقدان به فيلم‌های خصوصی و گشت ارشاد معتقدند سازندگان اين دو فيلم "ارزش‌های اسلامی" را به "تمسخر" گرفته‌اند و از وزرات ارشاد برای صدور مجوز اين فيلم‎ها انتقاد کرده‌اند.

انتقاد صريح کارگردان فيلم "خصوصی" از انصار حزب‌الله

Fri, 06 Apr 2012 13:06:04 +0000

محمدحسين فرح‌بخش، کارگردان فيلم سينمايی "خصوصی" با انتقاد صريح از گروه انصار حزب الله، آن‌ها را "مورد تنفر مردم" ايران دانست.

فيلم "خصوصی" به همراه فيلم "گشت ارشاد"، دو فيلمی هستند که در نوروز امسال به‌خاطر اعتراض برخی گروه‌ها و چهره‌های سياسی محافظه‌کار از پرده بسياری از سينماهای ايران پايين کشيده شدند.

يکی از گروه‌های معترض به اين دو فيلم، انصار حزب‌الله بود که در آخرين روزهای ماه اسفند با تجمع در ميدان انقلاب تهران، خواهان توقف نمايش آن‌ها شد.

اکنون محمدحسين فرح‌بخش اين گروه را "مورد تنفر مردم" معرفی می‌کند. او در گفت‌وگو با هفته‌نامه سينما در اين‌باره اظهار داشت: "صدوچهل پنجاه نفر به اسم انصار حزب‌الله مقابل درب وزارت ارشاد و در آخرين نماز جمعه سال ۹۰ در ميدان انقلاب اعتراض کردند که به نظرم اين آدم‌ها را کسی کوک می‌کند. و الا اين‌ها فيلم من را نديده‌اند. اين‌ها يک سری کل کل با وزير محترم ارشاد و دولت دارند... [اما] آيا مردم به اعتراض اين صدوپنجاه نفر گوش کردند؟ اين افراد بدانند که در نظر مردم چقدر مورد تنفر هستند."

کارگردان فيلم "خصوصی": صراحتأ اينجا اعلام می‌کنم خطيب نماز جمعه تهران کار خلاف شرع انجام داد. ايشان فيلم را نديده می‌گويد فيلم من مستهجن است

او همچنين خواهان برخورد مقامات ايران با اين گروه شد و گفت: "من در اين‌جا از وزارت ارشاد و مقامات امنيتی می‌خواهم که با اين عده اندک در کشور برخورد جدی داشته باشند... چون اين افراد حيثيت نظام را در دنيا زير سئوال می‌برند."

فرح‌بخش در ادامه اين گفت‌وگو، انتقادهايی را نيز نسبت به احمد خاتمی، خطيب نماز جمعه تهران مطرح کرده ‌است.

احمد خاتمی در خطبه‌های نماز جمعه روز چهارم فروردين با اشاره به فيلم‌های "خصوصی" و "گشت ارشاد"، آن‌ها را آثاری "مستهجن" خوانده بود که بايد جلوی اکران‌شان را گرفت.

فرح‌بخش درباره اين سخنان اظهار داشت: "صراحتأ اينجا اعلام می‌کنم خطيب نماز جمعه تهران کار خلاف شرع انجام داد. ايشان فيلم را نديده می‌گويد فيلم من مستهجن است. جمهوری اسلامی برای ريشه‌کن کردن مسائل مستهجن به ايران آمده است. ضمن اينکه وزير محترم ارشاد شخص بسيار متدينی هستند. ايشان فيلم را ديدند و تاييد کردند. آقای خاتمی می‌گويند برای من خبر آوردند که اين فيلم مستهجن است. خداوند می‌فرمايد اگر فاسقان برای شما خبر می‌آورند به حرف‌های آن‌ها گوش نکنيد. برای آقای خاتمی هم يک عده فاسق از روی دشمنی خبر آوردند که فيلم ما مستهجن است."

فيم "خصوصی" مضمونی سياسی دارد و داستان يک انقلابی تندرو را به تصوير می‌کشد که چند دهه پس از پيروزی انقلاب اسلامی در جايگاه متفاوتی قرار گرفته‌ است.

روزنامه ايران اين فيلم را عليه اطرافيان محمد احمدی‌نژاد، رئيس دولت ايران دانست و از همين رو انتقادهای تندی را نسبت به اين اثر مطرح کرد.

فرح‌بخش اما فيلم "خصوصی" را روايت زندگی افراط‌گرايان می‌داند و معتقد است که به‌همين خاطر "آن‌ها نمی‌توانند اين تصاوير را تحمل کنند."

"آيا کف خيابان محل پرداختن به سينماست؟"

Sun, 01 Apr 2012 13:07:34 +0000

در پی حاشيه‌های ايجادشده در گزينش و توقف نمايش نوروزی دو فيلم "گشت ارشاد" و "خصوصی"، چهار تشکل صنفی سينمای ايران بيانيه‌ای منتشر کردند.

خبرگزاری کار ايران (ايلنا) امروز يکشنبه ۱۳ فروردين‌ماه بيانيه اتحاديه تهيه‌کنندگان سينمای ايران، انجمن سينماداران ايران و کانون پخش‌کنندگان فيلم ايران در مورد رويدادهای اخير در رابطه با دو فيلم "گشت ارشاد" و "خصوصی" را منتشر کرد.

در بخشی از اين بيانيه آمده است: "کف خيابان محل اعتراض نيست مگر ما فاقد قانون و مجلس و قضا هستيم، آيا اعتراض‌مان به فيلمی حالا حق يا نا‌حق بايد در کف خيابان يا تريبون‌های مختلف مذهبی و غيرمذهبی مطرح شود؟"

اين تشکل‌های صنفی افزوده‌اند: "آيا کم از ناحيه غربی‌ها مورد تهاجم فرهنگی، اقتصادی، سياسی و روانی قرار گرفته‌ايم و می‌گيريم که تريبون‌ها را صرف خودزنی می‌کنيم؟ آيا بزنگاه‌های قانونی مثل مجلس و استيضاح را از ما گرفته‌اند؟"

مجمع فيلم‌سازان سينمای ايران: ما نا‌گزيريم مداخله‌های سياسی را در عرصه سينما نفی کنيم و اعلان کنيم فشارهای سياسی بر مديران فرهنگی و فيلم‌سازان کشورمان، عرصه را بر آن‌ها تنگ خواهد کرد

در ادامه اين بيانيه آمده است: "قوه قضائيه هم حاجت شما را برآورد نمی‌کرد؟ اين خواسته عجولانه شما از کجا مشروعيت می‌گيرد؟ کف خيابان!؟ آيا کف خيابان محل بحث‌های نظری و چگونگی پرداختن به سينماست! سينمايی که چنان‌چه هوشيارانه اداره‌اش کنند نقشه جغرافی، سياسی، اقتصادی و فرهنگی جهان دگرگون می‌کند."

از سوی ديگر مجمع فيلم‌سازان سينمای ايران درباره‌ توقيف فيلم‌های دارای پروانه نمايش و مشکلاتی که بر سر اکران بعضی فيلم‌ها در نوروز ۹۱ پيش آمده است، بيانيه‌ای صادر کرد.

در بيانيه مجمع فيلم‌سازان آمده است: "متأسفانه قانون‌ستيزی پيش آمده در خصوص فيلم‌های اکران نوروزی واهمه‌ی به يغما رفتن شالوده ده‌ها سال تلاش سينماگران و مسئولين فرهنگی کشورمان را رقم زد."

اين بيانيه با بيان اين‌که "دريافت پروانه نمايش در سينمای ايران همانند عبور از هفت‌خان رستم است و شايد حتی سخت‌تر"، افزوده است: "با چنين پروانه نمايش آن‌ها بايد بتوانند در پناه قانون محصول فرهنگی خود را به دست تماشاگران شريف ايرانی برسانند. اگر قرار باشد اين پروانه نمايش چنين خاصيتی نداشته باشد، ديگر چرا بايد اين هفت‌خان مشقت بار را طی کنند؟"

مجمع فيلم‌سازان سينمای ايران بدون در نظر گرفتن کيفيت فيلم‌ها و اين‌که فيلم ساخته کدام فيلم‌ساز است، اين اتفاق را "اسف‌بار" و "بدعتی در سينمای ايران" دانسته و گفته است: "با اين بدعت، ديگر امنيت نمايش هيچ فيلمی در آينده، تأمين نخواهد بود."

بيانيه در پايان آورده است: "ما نا‌گزيريم مداخله‌های سياسی را در عرصه سينما نفی کنيم و اعلان کنيم فشارهای سياسی بر مديران فرهنگی و فيلم‌سازان کشورمان، عرصه را بر آن‌ها تنگ خواهد کرد."

با اعلام دو فيلم "گشت ارشاد" و "خصوصی" به‌عنوان يکی از گزينه‌های نمايش نوروزی ۱۳۹۱ حاشيه‌ها و مخالفت‌های بسياری از سوی برخی نهادها و افراد از جمله انصار حزب‌الله و امامان جمعه شهرستان‌ها به ويژه احمد خاتمی، امام جمعه تهران به وجود آمد.

در ادامه اين مخالفت‌ها نمايش اين دو فيلم در شهرهای مشهد، بوشهر، کرمان و بابل و در روزهای ميانه نوروز نيز از سوی سينماهای حوزه هنری و شهرداری تهران متوقف شد.

پس از اعلام شورای صنفی نمايش در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دو فيلم "نارنجی‌پوش" و "بوسيدن روی ماه" به‌عنوان جايگزين اين دو فيلم اعلام شدند اما سرانجام نمايش اين دو فيلم در برخی سينماهای بخش خصوصی ادامه پيدا کرد.

افشاگری روزنامه ایران از پشت پرده فیلم "خصوصی"

Tue, 27 Mar 2012 18:37:46 +0000

روزنامه ايران، وابسته به دولت، با انتقاد از کارگردان فيلم "خصوصی"، اين فيلم را عليه محمود احمدی‌نژاد و جريان موسوم به انحرافی توصيف کرد.

تارنمای روزنامه ايران، امروز سه‌شنبه هشتم فروردين، نوشت به‌نظر می‌رسد پشت پرده جريان‌سازی رسانه‌ای عليه دو فيلم "خصوصی" و "گشت ‌ارشاد"، "ايجاد حساسيت افکار عمومی و اقبال به نسخه‌های کپی آن‌ها باشد."

اين روزنامه نوشت: "[محمدحسين فرح‌بخش] کارگردان فيلم «خصوصی» در جای جای اين فيلم، با ارائه نشانه‌هايی، قصد تخريب برخی از اطرافيان نزديک احمدی‌نژاد را داشته است."

اين روزنامه حامی دولت ادبيات به کار گرفته شده در بخش‌های مختلف فيلم "خصوصی" از سوی ابراهيم (فرهاد اصلانی) شخصيت اصلی فيلم و برخی از دوستان و همراهان وی را نماد يک جريان سياسی مخالف و منتقد دولت در شرايط کنونی توصيف کرد.

روزنامه ايران انجام قتل از سوی شخصيت نخست اين فيلم را مکملی برای "سياه‌نمايی مطلق" نسبت به يک مهره نزديک به جريان موهوم انحرافی خواند.

روزنامه ايران: کارگردان فيلم "خصوصی" در جای جای اين فيلم، با ارائه نشانه‌هايی، قصد تخريب برخی از اطرافيان نزديک احمدی‌نژاد را داشته است

ايران نوشت: "به نظر می‌رسد ساخت فيلم مورد اشاره و سپس حساسيت‌های خاص ايجاد شده پيرامون آن که بيشتر به محبوبيت و معروفيت اين فيلم کمک می‌کند، بخشی ديگر از پروژه پيچيده القای يک جريان موهوم انحرافی در دولت است که با آغاز سال مهم و سرنوشت‌ساز ۹۱، وارد فاز جديد خود شده است."

"خصوصی" روايت زندگی فردی دينی و متعصب است که در ابتدای انقلاب جزء‌ افراد به شدت تندرو بوده و زنان بدحجاب را در خيابان‌ها مورد ضرب و شتم قرار می‌داده و بر پيشانی آن‌ها پونز فرو می‌کرده است. اين فرد در طول سال‌ها به‌اصطلاح "استحاله" می‌يابد.

اين در حالی است که يک روز پس از انتشار بيانيه اداره نظارت و ارزشيابی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مبنی بر عدم تغيير يا جابه‌جايی در اکران فيلم‌ها، دو فيلم "گشت ارشاد" و "خصوصی" از پرده پائين کشيده شدند.

روز گذشته سازمان سينمايی حوزه هنری (سوره) و شهرداری تهران از توقف نمايش عمومی فيلم‌های "گشت ارشاد" و "خصوصی" در سالن‌های سينمايی خود خبر دادند تا شورای صنفی نمايش نيز دو فيلم ديگر را جايگزين کند.

اما اداره نظارت و ارزشيابی وزارت ارشاد تصميم به ادامه نمايش اين دو فيلم در برخی از سينماهای پايتخت گرفت.

علی‌رضا سجادپور، مدير کل اداره نظارت و ارزشيابی وزارت ارشاد در گفت‌وگو با تارنمای کافه سينما با اشاره به جايگزينی برای اين دو فيلم گفت: "از آن‌جا که فيلم‌های جايگزين (نارنجی‌پوش و بوسيدن روی ماه) آماده نيستند و لابراتوارها هم تا پايان تعطيلات باز نيستند، تصميم بر اين شد تا در فرآيندی تدريجی دو فيلم جديد، جايگزين فيلم‌های خصوصی و گشت ارشاد شوند."

خبرگزاری دانشجويان ايران (ايسنا) نيز امروز، از ادامه نمايش فيلم "خصوصی" در تعدادی از سينماهای شهر تهران خبر داد.

عبدالله عليخانی، تهيه‌کننده اين فيلم گفت: "فعلأ تا آماده شدن نسخه‌ فيلم جايگزين، ۱۶ سينما در تهران اين فيلم را به‌نمايش گذاشته‌اند اما نمايش خصوصی در شهرستان‌ها کاملأ متوقف شده است."

همچنين به گفته علی سرتيپی، پخش‌کننده فيلم "گشت ارشاد"، تا آماده شدن فيلم "نارنجی‌پوش" داريوش مهرجويی برای نمايش، در تعدادی از سينماها همچنان گشت ارشاد، نمايش داده می‌شود."

روز گذشته سعيد سهيلی، کارگردان فيلم "گشت ارشاد" با انتشار بيانيه‌ای به توقف اکران اين فيلم در سينماها اعتراض کرد و آن را نشانه‌ای از "بی‌قانونی" خواند.

اعتراض کارگردان "گشت ارشاد" به توقف اکران این فیلم

Mon, 26 Mar 2012 18:13:55 +0000

سعيد سهيلی، کارگردان فيلم "گشت ارشاد" با انتشار بيانيه‌ای به توقف اکران اين فيلم در سينماها اعتراض کرد و آن را نشانه‌ای از "بی‌قانونی" خواند.

سهيلی اين اتفاق را توهينی به مخاطبان خود و "ملت ايران" دانسته و گفته ‌است که قصد دارد در پاسخ به اين توهين "تمامی کپی‌های فيلم «گشت ارشاد» و پول‌هايی را که از اين راه کسب شده مقابل وزارت ارشاد به آتش بکشد."

در بخشی از بيانيه اين کارگردان که در تارنمای "کافه سينما" منتشر شده، آمده‌است: "خدای من شاهد است که تا آخرين لحظه در برابر اين بی‌قانونی استوار ماندم و برای گرفتن حق شما مردم فرهيخته سرزمينم تمام تلاشم را به کار گرفتم اما چه کنم که گردنم در برابر قانون از مو باريک‌تر است."

سهيلی افزوده است: "من که طبق قانون، پروانه ساخت گرفتم، طبق قانون، پروانه نمايش گرفتم و طبق قانون هم فيلم شما را به اکران فرستادم حال مجبورم که فيلم را از روی پرده بردارم و آن را به بايگانی تاريخ بفرستم."

"گشت ارشاد" داستان سه جوان فقير از جنوب شهر تهران است که برای به دست آوردن پول، خود را به‌عنوان ماموران گشت ارشاد جا می‌زنند و از اين طريق اخاذی می‌کنند

اکران فيلم "گشت ارشاد" در روزهای اخير حاشيه‌های بسياری را در پی داشته‌است. اين فيلم داستان سه جوان فقير از جنوب شهر تهران است که برای به دست آوردن پول، خود را به‌عنوان ماموران گشت ارشاد جا می‌زنند و از اين طريق اخاذی می‌کنند.

چنين سوژه‌ای اعتراض گروه‌های بنيادگرا و محافظه‌کار ايران را برانگيخته‌است از آن جمله گروه انصار حزب‌الله روز ۲۷ اسفندماه تجمعی اعتراض‌آميز در برابر ساختمان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار کردند و خواهان توقف اکران عمومی "گشت ارشاد" و فيلم ديگری به‌نام "خصوصی" شدند.

اين اعتراض‌ها به صفوف نماز جمعه شهرهای ايران هم کشيده شد، جايی که نمازگزاران، انتقادهای تند ائمه جمعه را درباره فيلم‌های "گشت ارشاد" و "خصوصی" می‌شنيدند.

در بخشی ديگر از بيانيه سعيد سهيلی با اشاره به واکنش ائمه جمعه به فيلم "گشت ارشاد" آمده‌است: " بدانيد که حرف ائمه جمعه تاکنون، همواره برای من سند و حجت بوده، اما تأسف من از اين بابت است که دو تن از اين ائمه جمعه که درباره «گشت ارشاد» موضع انتقادی تندی را در پيش گرفته‌اند، اصلأ فيلم من را نديده‌اند و تنها بر مبنای گزارشاتی که به آن‌ها رسيده، از اين تريبون عمومی مقدس، مواضع تندی را اتخاذ کرده‌اند و بدين گونه است که فيلم من را مستهجن اعلام می‌کنند فارغ از اينکه نمی‌دانند اين سخن آن‌ها، هم تهمت است، هم کذب است و هم گفته‌ای به‌دور از عدالت و انصاف."

در نهايت اما روز گذشته سازمان سينمايی حوزه هنری (سوره) و شهرداری تهران از توقف نمايش عمومی فيلم‌های "گشت ارشاد" و "خصوصی" در سالن‌های سينمايی خود خبر دادند تا شورای صنفی نمايش نيز دو فيلم ديگر را جايگزين کند.

سعيد سهيلی پيش از اين کارگردانی فيلم‌های ازدواج در وقت اضافه، چارچنگولی، چهار انگشتی، سنگ، کاغذ، قيچی، تارا و تب توت فرنگی، غوغا، شب برهنه، سهراب، مردی از جنس بلور و مردی شبيه باران را برعهده داشته است.

بازيگران فيلم "گشت ارشاد" حميد فرخ‌نژاد، پولاد کيميايی، ساعد سهيلی، و جمشيد هاشم‌پور هستند.

"جنسیت / پلیس" در حیات سیاسی

Fri, 09 Mar 2012 11:15:17 +0000

رضا کارخانه

رضا کارخانه − اگر آغازگر اندیشه سیاسی را ارسطو بدانیم، آنگاه بی شک باید تاریخ اندیشه سیاسی را نیز به گونه‌ای وامدار تمایز بنیادینی بدانیم که وی میان دو عرصه از حیات آدمی شکل داد. با ارسطو بود که " حیات" از" انسان " جدا شد و از دیگر سو در قالب و فرمی نوین – فرمی سیاسی شده - در عرصه "دولت شهر" به آن پیوند خورد.[1] تقسیم بندی‌ای که بر مبنای آن شکل‌های گوناگونی از نظام‌های سیاسی سازمان‌بندی شدند و هریک از دو حیات در هیئتی نوین و با اهداف و کارویژه‌های متمایز بازتعریف شدند.

همین امر، دستمایه اندیشمندان بسیاری شد تا در دوره‌های گوناگون ساختار اندیشه خود را نسبت به آدمی، جامعه و سیاست سامان بخشند، از ادموند برک تا هانا آرنت و هابرماس و از فوکو تا رانسیر و آگامبن و ... همگی سنت فکری خویش را به گونه‌ای مدیون همین نظم نوین ارسطویی هستند، نظمی که آرنت، سرچشمه‌های توتالیتاریسم را از دل آن بیرون کشید و فوکو آن را مبنایی قرار داد برای بازشناسی کالبد-سیاست و زیست-سیاست. آگامبن این نظم را در هیئت " وضعیت استثتائی " و حیات برهنه باز سازی کرد و ژاک رانسیر بر آن قبای سیاست/ پلیس پوشانید.

اهمیت تمایز ارسطویی

اما اهمیت این صورت بندی نوینِ حیات زمانی بیشتر روشن می‌گردد که بدانیم، در دیدگاه ارسطو حیات تا آنجا انسانی است که سیاسی است و تا آنجایی سیاسی است که عقلانی است. و به حقیقت، گواهِ سرشت سیاسی آدمی، تملک‌اش بر لوگوس (عقل/ کلام) است، لوگوسی که خود ابزاری است در جهت متجلی ساختنِ یک اجتماع در قالبِ ادراکِ حسیِ امر عادلانه و ناعادلانه، لوگوسی که در تقابل با "فون" (صدای حیوانی) قرار می‌گیرد، صدایی که صرفاً مناسب بیان تاثرات ناشی از لذت و تألم است.

بنابراین، زبان گویا و قدرت بیان و آنچه شنیدنی است از آن آدمی، و هر آنچه ناگویا و ناشنیدنی است، از آن حیوان. و درست در همین نقطه است که می‌توان به رمزگان تعریف " انسان " در نزد ارسطو رسید. نقطه‌ای که مرز میان انسان فعال و گویا و موجود منفعل و نا گویا شکل می‌بندد و از این پس انسان، تا آنجایی وجود دارد که گوینده و شنونده است. و به واسطه همین کارویژه است که به گفته رانسیر "اختلاف" شکل می‌بندد[2]. شاید با این تعریف بتوان به راحتی دریافت که، برای آنکه شما نخواهید کسی را در مقام موجودی سیاسی قبول داشته باشید، تنها کافی است او را حامل نشانه‌های سیاسی بودن ندانید و آنچه را که می‌گوید نفهمید و با همین حربه آنان را از حوزه سیاسی به حوزه خصوصی و اندرونی و منفک از حیات سیاسی برانید.

بازخوانی دو مفهوم اصلی اندیشه رانسیر

اما بهتر است پیش از وارد شدن به بحث اصلی، کلید واژه‌های سیاست/ پلیس رانسیر و کارویژه‌های هریک از آنها را بازخوانی کنیم، زیرا سوژه مورد بحث ما دقیقاً از دل همین مفاهیم پارادوکسیکال و به عبارتی از تضاد کارویژه‌های سیاست/ پلیس رخ می‌نمایاند.

رانسیر در تقسیم بندی خود از حوزه عمل و کارویژه‌های سیاست ناب و به تبع آن پلیس، آن‌ها را در یک تضاد کامل و همیشگی با یکدیگر می‌بیند، آنگونه که کارویژه پلیس در نظر وی تقسیم امر محسوسی است که اصل اساسی اش همانا فقدان خلاء و متم (نادیده انگاشتن و حذف بخشی از اجتماع که جزو به حساب نیامدگان‌اند) است. در نظر وی پلیس بیش از هر چیز، یک یادآوری است، یادآوری آشکار بودن آنچه هست. یا به بیان بهتر آنچه نیست: "رد شوید، اینجا چیزی برای دیدن نیست".

اما ذات سیاست درست بر خلاف پلیس، ضمیمه کردن همان سهم بی سهم‌هایی است که با جماعت در مقام یک کل، یکی شده است. در حقیقت سیاست را بیش از هر چیز "مداخله‌ای در مورد امور قابل رؤیت و قابل بیان" می‌داند.

سیاست، دادخواست مستمر درباره تقسیم امر محسوس است. ذات سیاست مفاهمه‌ای است میان امور نامحسوس - بی سهمان و به شمار نیامدگان- و امور محسوس - آنها که شنیده می‌شوند و دیده می‌شوند.

تضاد در منطق پلیسی رانسیر

اما ایده رانسیر در این تقسیم بندی در همین نقطه تمام می‌شود، علی‌رغم امتداد بحث تا بازگشت به سیاست؛ و به نظر می‌رسد که او، خود را در چارچوب امور انتزاعی محبوس می‌کند و تعاریف را تا آنجایی پیش می‌برد که در بازگشت مجدد تمامی امور به " دولت " و به عنوان تجلی گاه پیوند میان پلیس و سیاست باز هم در چارچوب تعاریف کلاسیک قدرت متوقف می‌گردد و از شناخت حقیقی پلیس و سیاست باز می‌ماند.

شاید نخستین دستاورد این دیدگاه همانا غلتیدن در دام نگاه سرکوبگر دولتی است. اگر به خاطر بیاورید، شعار پلیس رانسیر این بود: " رد شوید، اینجا چیزی برای دیدن نیست". این پلیس آنچه نیست را حذف می‌کند، بی آنکه مقاومتی در برابر حذف صورت بندد. بی آنکه نبرد قدرتی در گیرد. اینجا مبارزه قدرت و خلاء است. قدرت و حذف. و براستی حذف، خود گونه‌ای است از سرکوب نرم.

اینجا است که می‌توان در یک همسویی منطقی با فوکو مدعی آن شد که ما، نه تنها با یک قدرت طرف نیستیم بلکه با کثرت قوا طرفیم. در واقع قدرت: نهاد نیست، ساختار نیست، نوعی قدرتمندی نیست که برخی از آن برخوردار باشند. قدرت نامی است که بر یک موقعیت استراتژیک پیچیده در جامعه‌ای معین اطلاق می‌گردد. و بر همین اساس بود که فوکو با واژگون ساختن سخن " کارل فون کلازوتیز " مدعی شد که سیاست، جنگی است که به شیوه‌های دیگر دنبال می‌شود. و این همان تضادی است که در منطق پلیسی رانسیر آشکار می‌گردد.

مسئله قدرت

به عقیده فوکو در حقیقت مناسبات نیرو را می‌توان – تا حدودی و نه هرگز تماماً – یا در شکل جنگ و یا در شکل "سیاست " رمز گذاری کرد، این‌ها – جنگ و سیاست – دو استراتژی متفاوت (اما مهیای تبدیل به یکدیگر )‌اند برای یک پارچه کردن مناسبات نامتوازن، ناهمگن، بی ثبات و پر تنش نیرو.

وباز هم شاید حق با اوست که آنجا که قدرتی اعمال می‌گردد، همواره مقاومتی در حال صورت بندی است و نه آنکه دولت در تقابل صرف با ابژه‌های منفعل است. و اگر بتوان تمامی پیش فرض‌های فوق را پذیرفت باید به این نکته نیز قائل بود که سرکوب نه در تقابل با حذف – آنگونه که رانسیر می‌گوید – بلکه در یک روند " درونکنشی "[3]- میان اعمال کننده قدرت و آنکه قدرت بر او اعمال می‌گردد- قابل شناسایی و تعبیر است.

بنابراین تا اینجا، دانستیم که قدرت را نباید به سادگی، مشتق و نتیجه نوعی قدرت مرکزی بنیادین- دولت – دانست، بلکه قدرت را می‌توان نوعی استراتژی دانست که شکل‌های استیلا و انقیاد آن، به گونه‌ای موضعی و محلی عمل می‌کنند. تنها در این صورت است که می‌توانیم دولت را نیز امری ثانوی نسبت به خرده قدرت‌های متکثر در جامعه به حساب آوریم[4] و حتی خود دولت و کارکردهایش را بر مبنای یک نوع استراتژی تحلیل کنیم. آن نوع استراتژی که نه همواره در شکل سرکوب، بلکه در رنگ‌ها و جلوه‌های گوناگون خود را بر جامعه تحمیل می‌کند. (بحث اصلی ما در این مقاله هم، همین تحلیل کارکردهای دولت و به خصوص پلیس بر مبنای نوعی از استراتژی است) و در واقع می‌توان گفت با این دیدگاه، کارکرد اصلی قدرت‌ها ابداً منع کردن، مانع شدن و گفتن " تو نباید " نیست. کارکرد اولی، اساسی و دائمی این قدرت‌ها این است که بیش از هر چیز مولد یک کارایی و محصول باشند.

قدرت و پلیس

پس پلیس هم به عنوان مظهر و تجلی‌گاه نوعی قدرت بر شاکله‌ای از استراتژی‌ها بنا شده است که تنها یکی از انواع آن استراتزی ها، سرکوب و آن شعار پلیس رانسیر- رد شوید، اینجا چیزی برای دیدن نیست- است، زیرا گفتن "اینجا چیزی نیست" و "تو نباید" و منع و ممنوعیت را تا آنجایی می‌توان ادامه داد که کنش مقاومت کنندگان یا به عبارتی بهتر "قدرت ورزان دیگر" را بتوان تحدید و مرزبندی کرد و آن را در قالب دلخواهی قرار داد که پایه هایش بر حقیقت برساخته‌ی قابل اعتنایی استوار باشد. اما آنجا که حقایق[5] رنگ می‌بازند و آنجا که پلیس، در برابر گونه‌های دیگر کنش، خود را در موضع ضعف می‌بیند ناگهان خود را نه در قامت سرکوبگر و گفتن اینکه " تو نباید " و " اینجا چیزی برای گفتن نیست " و به تبع آن حذف آنچه نادیدنی و ناگفتنی است، بلکه درست برعکس، خود را تجلی گاه تمام نادیدنی‌ها می‌سازد. خود را ابزاری می‌سازد در جهت دیدن بیش از حد آنچه نادیدنی است، دیدن آنچه همواره باید غایب باشد، گفتن آنچه تا کنون می‌بایست به واسطه نگفتن، وجودش انکار شود. ما از این پس، حذف می‌کنیم تا بالقوۀ ساختن را به بالفعل کنش اجتماعی تبدیل سازیم. ساختن از دل حذف کردن سوژه. حذفی که نه از خارج، بلکه آن حذفی که درونی سوژه شده است و کم کم آن را در سیمای ابژه‌ی منفعل برمی سازد. این آن چیزی است که ساختار مبارزۀ جدید را شکل می‌دهد و شاید خشن‌ترین شکل آن، نرم‌ترین صورت آن است.

تمامی دوگانه‌های به کاربرده شده- بالقوه و بالفعل، حذف کردن و ساختن، خشن و نرم- صرفاً بازی با کلمات نیستند، بل ساختارهای متضاد شکل دهنده‌ی سوژه‌هایی (انسان‌هایی ) هستند که در هرگام و درهر لحظه بیشتر و بیشتر در خویش به ابژه‌هایی منفعل تبدیل می‌شوند، ابژه‌هایی که نه با سرکوب، بلکه با پای خود، حیات سیاسی را به نفع حیات محض- در مفهوم حیات منفعل و تناسلی- ترک می‌گویند و این تاریخ یک تبدیل است، تاریخ یک "شدن منفی" و شاید دردناک‌ترین تاریخ این تبدیل را، تاریخ سوژه زنانه رقم می‌زند.

پس، از این زمان به بعد، هرجا پلیس حضور دارد، مبارزه هم حضور دارد. پلیس یا خود در هیئت یک مبارز است، یا نماینده یک مبارزه. پلیس مظهر و مرکز توجه است، به عبارتی پلیس اعلام خطر دائمی است. پلیس نماد می‌سازد و نماد، پلیس می‌شود.[6]

نمونه "گشت ارشاد"

همین امر است که گشت ارشاد را برای ما نه به معنای منع و گفتن اینکه " تو نباید " و " اینجا چیزی برای دیدن نیست " بلکه بر عکس به معنای اینکه "بمان، اینجا چیزهای زیادی برای دیدن است" برمی سازد. استراتژی جدید پلیس اولویت بخشی به آن چیزهایی است که تا کنون، نباید دیده و شنیده می‌شدند، اما اینک می‌بایست خود، عاملی باشند در جهت دیده و شنیده نشدن اموری که بیشتر عیان و رو هستند، اموری که بودشان، از نبود امور نادیدنی پرهزینه تر و خطرناک تر است. این استراتژی جدید اولویت بخشی به امر جنسی است و به دیگر بیان، اولویت بخشی به آنچه تا دیروز نادیدنی و ناشنیدنی بود. پلیس امر جنسی را حذف نمی‌کند، بلکه با اولویت بخشیدن به آن به عنوان عرصه‌ای از مبارزه[7]، به عنوان امری تابو شده و امری پنهان از نظر، آن را به بخشی از هویت زنانه تبدیل می‌کند. این تولد پلیس ارزش ساز-ارزش جنسی- است و نه سرکوبگر، پلیس خود را به میان میادین بزرگ و مکان‌های شلوغ می‌برد، زن را دستگیر می‌کند و تازیانه می‌زند، نه از آن جهت که آنجا جرم بیشتری صورت می‌گیرد، بلکه از آن جهت که در آنجا بیشتر به چشم می‌آید. و درست در همینجاست که "میانکنش "– تحریک پلیس و مقاومت و به عبارتی اعمال قدرت متقابل از سوی زن- شکل می‌گیرد. هر چه پلیس سخت گیرتر، زن آزادتر–آزادی به معنای جنسی و سعی در مقابله با آنچه پلیس تابو می‌خواند- و هر چه زن آزادتر سامان خرده قدرت‌های مقابله کننده با دولت ضعیف تر[8] و فضا برای رخنه پلیس به سایر عرصه‌ها بیشتر.

در حقیقت پلیس با اولویت بخشیدن به امور جنسی چهار هدف را همزمان محقق می‌سازد:

۱. با به مبارزه طلبیدن زن و اولویت بخشی به امور جنسی، جامعه را درگیر در این امور می‌کند تا جاییکه دیگر هیچ عرصه‌ای نیست که خالی از رابطه‌ای جنسی باشد، تمامی عرصه‌های اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی به گونه‌ای مستقیم و غیر مستقیم درگیر در اینگونه امور می‌شوند.

۲. با جنسی ساختن جامعه، افکار را از امر سیاسی، معطوف به روابط جنسی می‌کند- به گونه‌ای که به ناگاه، سایت‌های پورنوگرافیک پرمخاطب تر از سایت‌های اجتماعی و سیاسی می‌شوند – و از دیگر سو، زن را درگیر در امور مربوط به خود می‌کند- جراحی‌های بیمارگونه زیبایی و توجه به بدن، نه به عنوان بدنی زنانه بلکه بدنی شهوانی و پورنو گرافی[9] خود دلیلی است بر این که عرصه مبارزه زن از هویت زنانگی و ارزش گذاری‌های جنسیتی و خواست‌های برابری خواهانه روی به بدن- به عنوان عرصه‌ای جدید- می‌آورد.

۳. هم چنین است که زن با قبول کارویژه‌های تولید لذت در جامعه تا مرحله‌ی یک ابژه منفعل رانده شده از حیات سیاسی تنزل می‌یابد و عملاً کارکرد وی محدود به حیات تناسلی اش می‌گردد. حیاتی که نه خطرناک است و نه تاثیر گذار و تا آنجایی حضور دارد که باید.

۴. و شاید آخرین و مهمترین هدف این اولویت بخشی آن است که به این وسیله به راحتی پارادایم " موقعیت اداره شده " را به" موقعیت کنترل شده " تبدیل می‌کند.[10] موقعیتی که پلیس در آن اولین و آخرین حرف را می‌زند.

جامعه جنسی‌شده

در مورد هدف اخیر می‌توان به خوبی اثبات کرد که جامعه جنسی شده، بهانه‌ای است درجهت مبارزه با آنچه تهدید کننده اخلاق و نیز فرهنگ ملی و دینی است، و از این جهت در کنار امر " بزه " قرار می‌گیرد. زیرا در امر بزه نیز همانند امر جنسی، پلیس در یک نمایش با شکوه که شاید از رسانه‌ها به صورت مداوم پخش می‌شود، بزهکار را می‌گیرد، بازداشت و زندانی و محکوم می‌کند و اینگونه به مخاطب خود می‌فهماند که تا چه اندازه مهتاج امنیت است و آن کس که تولید کننده امنیت برای اوست همانا کسی نیست جز پلیس و با این عمل حضور خود را به عنوان عاملی همه جا حاضر و همه جا ناظر توجیه می‌کند.

پس امر جنسی پلیس را تا هیئت یک عامل همه جا حاضر و همه جا ناظر ارتقاء می‌بخشد، و از این پس در هر اداره و مغازه و در هر پستو و هر دانشگاه و هر آنجا که مکانی برای عمل سیاسی است، پلیس حاضر است، خواه پلیس در سیمای یک دوربین، خواه پلیس گشت و خواه پلیس فضای مجازی و ... و در آخر آنچه از این میان رخ می‌نمایاند تمایز ناپذیری حیات سیاسی از حیات غیر سیاسی و ادغام داخل در خارج و خارج در داخل است. آنجایی که دیگر نه عرصه حیات سیاسی است و نه حیات غیر سیاسی.

منابع

فوکو، میشل، تئاتر فلسفه، ترجمه جهاندیده، افشین/ سرخوش، نیکو، نشر نی، تهران ۱۳۹۰

فوکو، میشل، اراده به دانستن، ترجمه جهاندیده، افشین/ سرخوش، نیکو، نشر نی، تهران ۱۳۹۰

بودریار، ژان، جامعه مصرفی، ترجمه ایزدی، پیروز، نشر ثالث، چاپ دوم، تهران ۱۳۸۹

Jacques Ranciére, Dix theses sur la politique, Aux bords du politique, 1998

Gilles, Deleuze, FOUCAULT, Les édition de MINUIT,200

Foucault, Michel, Surveiller et Punir (Naissance de la Prison ),Gallimard, 1993

پانویس‌ها

[1] حیات در ارسطو به دو عرصه حیات سیاسی و فعال و حیات غیرسیاسی و منفعل تقسیم می گشت، نخستین حیات تنها متعلق به آدمی است و مبتنی بر لوگوس (عقل) که کمال آن در"دولت-شهر" شکل می پذیرد و دومین، آن حیاتی است مشترک در میان انسان و حیوان و تمامی جانوران.

[2]رانسیر اختلاف را نه عرصه رویارویی منافع و عقاید متضاد، بلکه تجلی گاه " استدلال ها " می داند. عرصه ای که چیزهای نادیدنی و ناشنیدنی بواسطه استدلال طرفین، قابل دیدن و شنیدن می شود.

[3] Interaction

[4]فوکو با اشاره به اینکه مارکس نشان می دهد که چگونه بر پایۀ وجود آغازین و اولیۀ این خرده مناطق قدرت- نظیر مالکیت، برده داری، کارگاه، و نیز ارتش –کم کم دستگاه های بزرگ دولت توانست شکل بگیرد، دولت را امری ثانوی به حساب می آورد.

[5]حقیقت نه در معنای اصیل ( اگر وجود داشته باشد) بلکه به عنوان فرایندی که ساخته و پرداخته هرگروه و هر طبقه و هر مسلکی است تا با توسل به آن در سدد توجیه خود درآید و شاید در این میان، حقیقتِ برساختۀ حاکمیت، فراگیرتر و کارآمدتر از سایر حقایق باشد که گاه میتوان آن را در لباس ایدئولوژی دید.

[6]برای نمونه می توان به تابلو های علائم راهنمایی و رانندگی توجه کرد، که ابتدا پلیس آنها را می سازد و سپس خود آنها نقش پلیس را ایفا می کنند و منع را درونی ِ خود می سازند، اما مهمتر از آن توجه ها را به خود معطوف می کنند.

[7]هرآنچه پلیس را که نماینده ای از حکومت است دچار تنش کند برای مقاومت کنندگان جذابیت دارد و از همین رو است که نافرمانی مدنی تا این اندازه برای آنان لذت بخش است.

[8]منظور، خرده قدرت هایی نظیر خانواده، ارزش های اخلاقی و ... که تحدید کننده قدرت دولت هستند.

[9]بدن هایی که بیش از آنکه زنانه باشند، یادآور بدن های پورن استارهای هالیوودی اند و این همانا فراواقعی شدن زن و کارکردش در جامعه و در واقع ابژه شدگی او است. با قبول کارویژه تولید لذت.

[10] تعبیری که ژیل دولوز آن را در جهت تشریح نظم نوین جهانی به کار برد.