Radiozamaneh

کاهش حجم تجارت ايران و دبی

news-zamaneh — Tue, 26 Mar 2013 08:49:19 +0000

گمرک دبی اعلام کرد حجم مبادلات تجاری دبی با ايران در سال ۲۰۱۲ ميلادی کاهش يافته است.

به گزارش رويترز، احمد بوتی، مديرعامل گمرک دبی گفت: "حجم تجارت با ايران در سال ۲۰۱۱ ميلادی ۳۶ ميليارد درهم (حدود ۹ ميليارد و ۷۰۰ ميليون دلار) بوده که در سال ۲۰۱۲ ميلادی به ۲۵ ميليارد درهم (حدود شش ميليارد و ۸۰۰ ميليون دلار) کاهش پيدا کرده است."

تحريم‌های شورای امنيت سازمان ملل متحد و تحريم‌های قدرت‌های جهانی عليه ايران، دليل عمده کاهش حجم مبادلات تجاری ايران و دبی اعلام شده است.

شش زندانی اهوازی ۲۴ روز است که در اعتصاب غذا به‌سر می‌برند

news-zamaneh — Tue, 26 Mar 2013 08:11:19 +0000

به گزارش کمپين بين‌المللی حقوق بشر در ايران، کامل آلبوشوکه، يکی از نزديکان شش زندانی عرب که پنج تن از آنان محکوم به اعدام شده‌اند و يک تن نيز به ۲۰ سال زندان محکوم شده، به اين کمپين گفته است که از روز شنبه ۱۲ اسفندماه ۱۳۹۱، اين شش زندانی خوزستانی دست به اعتصاب غذا زده‌اند.

به گفته کامل آلبوشوکه آن‌ها در اعتراض به نحوه رسيدگی به پرونده و حکم خود و وضعيت زندان کارون اهواز ۲۴ روز است که در اين زندان دست به اعتصاب غذا زده اند "تا جهانيان صدايشان را بشنوند و حداقل کسی بپرسد که چرا به اين وضع آن‌ها شکنجه می‌شوند."

به گفته وی اين زندانيان به درخواست خانواده‌هايشان از آن روز آب و شير می‌خورند اما غذا هنوز نمی‌خورند.

اين شش شهروند اهوازی به نام‌های محمدعلی عموری‌نژاد، هادی راشدی، هاشم شعبانی‌نژاد، جابر و مختار آلبرشوکه، و رحمان عساکره بين بهمن تا اسفند سال ۱۳۹۰ توسط مأموران اداره اطلاعات اهواز دستگير شدند.

از ميان اين زندانيان تنها رحمان عساکره به ۲۰ سال زندان محکوم شده است.

شیرین عبادی در رابطه با اعتصاب غذای دراویش در زندان به احمد شهید نامه نوشت

news-zamaneh — Tue, 26 Mar 2013 07:30:19 +0000

در پی اعتصاب غذای تعدادی از دراویش زندانی در ايران، شیرین عبادی، مدافع حقوق بشر و برنده جايزه صلح نوبل در سال ۲۰۰۳ در نامه ای به احمد شهید، گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در مورد وضعیت حقوق بشر در ایران، گزارشی در مورد این افراد را به وی ارائه کرد.

شيرين عبادی در نامه خود به احمد شهید با اشاره به سابقه برخورد با دراویش در جمهوری اسلامی ایران، گفته است دراویش تنها به دلیل اعتقادات خود از سوی مأموران حکومتی "تحت انواع فشارهای غیرقانونی از قبیل بازداشت، شکنجه، تحقیر، توهین و تهدید قرار دارند و چون ناامید از اجرای عدالت بوده و دادگاهی را برای دادخواهی نمی یابند به ناچار دست به اعتصاب غذا زده‌اند."

هفت تن از وکلای دراويش در اعتراض به روند رسيدگی به پرونده دراويش و شکايت از تخلفات قاضی صلواتی از بيش از ۷۰ روز پيش به دستور اين قاضی به سلول انفرادی منتقل شده‌اند.

کسری نوری و صالح مرادی دو تن از دراويش زندانی در زندان عادل‌آباد شيراز هستند که ۷۰ روز است در اعتراض به انتقال وکلای دراويش به سلول‌های انفرادی بند ۲۰۹ زندان اوين، دست به اعتصاب غذا زده‌اند.

صالح مرادی و کسری نوری از پنج روز پيش اعتصاب غذای خود را از اعتصاب غذای تر به خشک تغيير داده‌اند.

علی‌رضا روشن و مصطفی عبدی نيز که از روز يکم فروردين سال جاری خورشيدی دست به اعتصاب غذا زده بودند، روز دوشنبه پنجم فروردين به اين اعتصاب غذا پايان دادند.

رونوشت نامه شيرين عبادی برای دفتر بان کی‌ مون، دبیرکل سازمان ملل متحد، دفتر ناوی پیلای، کمیساریای عالی‌ حقوق بشر، گزارشگر ویژه آزادی مذهب و عقیده و اتحادیه بین المللی وکلای دادگستری نیز ارسال شده است.

ترکیه؛ پایان انکار، آغاز صلح

politics — Tue, 26 Mar 2013 07:02:42 +0000

محسن کاکارش

محسن کاکارش - برای نخستین بار نیروهای حزب کارگران کردستان (پ‌ک‌ک) از سوی رجب طیب اردوغان نخست وزیر ترکیه بعنوان «تروریست» تلقی نشدند. عبدالله اوجالان رهبر زندانی این حزب از نیروهای پ‌ک‌ک‌ خواست سلاح‌ها را زمین بگذارند و از خاک ترکیه عقب‌نشینی کنند.

این تحولات سیاسی پس از ۳۰ سال جنگ خونین بین کرد‌ها و دولت ترکیه روی می‌دهد. پیام نوروزی عبدالله اوجالان در جمع صد‌ها هزار نفر در شهر دیاربکر کردستان ترکیه توسط صلاح‌الدین دمیرتاش رهبر حزب آشتی و دموکراسی قرائت شد. پیام رهبر پ‌ک‌ک با استقبال و حمایت گسترده آمریکا، فرانسه، آلمان، اتحادیه اروپا، حکومت اقلیم کردستان عراق و مقامات بلند پایه ترکیه روبرو شد.

با پیام اوجالان، نوروزی تاریخی برای کرد‌ها رقم خورد. آن‌ گونه که اوجالان در این پیام گفت، در ترکیه نیز مرحله تازه‌ای آغاز شده است. مرحله‌ای که به گفته سردار عبدالله رئیس فراکسیون تغییر در مجلس عراق و تحلیلگر مسائل سیاسی ترکیه، به مراتب سخت‌تر از مراحل پیش برای کرد‌ها و ترک‌های این کشور خواهد بود. به باور او همیشه برقراری صلح دشوار‌تر از برپایی جنگ است.

مرحله صلح

از ماه‌ها پیش زندان امرالی، جایی که عبدالله اوجالان در آن به سر می‌برد، مکانی برای گفت‌وگو و مذاکره بین کرد‌ها و دولت ترکیه شده بود.

از روزهای پایانی ماه دسامبر گذشته، «می‌ت»، سازمان اطلاعات و امنیت ترکیه از سوی رجب طیب اردوغان، نخست‌وزیر این کشور مسئولیت مذاکره با اوجالان را به‌منظور پایان بخشیدن به درگیری‌ها بر عهده گرفته بود.

اگر چه ناظران سیاسی دو ماه پیش، از دستیابی دو طرف به یک توافقنامه خبر داده بودند، اما نتیجه این مذاکرات سرانجام در دیاربکر با پیام عبدالله اوجالان بیشتر خود را نشان داد؛ رهبر حزب کارگران کردستان اعلام کرد: «ما به مرحله‌ای رسیده‌ایم که در آن سلاح‌ها باید خاموش باشند... و نیروهای نظامی باید از خاک ترکیه عقب بنشینند.»

اوجالان از پایان مرحله‌ای یاد کرد که ۳۰ سال جنگ خونین بین نیروهای پ‌ک‌ک و دولت را رقم زده بود. در پی این جنگ ۴۰ هزار نفر از طرفین جان خود را از دست دادند. اوجالان تاکید کرد: «البته این نه یک پایان بلکه آغازی برای مبارزات سیاسی- دمکراتیک است.»

اوجالان از پایان مرحله‌ای یاد کرد که ۳۰ سال جنگ خونین بین نیروهای پ‌ک‌ک و دولت را رقم زده بود. در پی این جنگ ۴۰ هزار نفر از طرفین جان خود را از دست دادند. اوجالان گفت: «البته این نه یک پایان بلکه آغازی برای مبارزات سیاسی- دمکراتیک است.»

احمد ترک رهبر «کنگره جامعه دموکراتیک» در توصیف این مرحله در گفت‌وگو با خبرگزاری فرات نزدیک به مواضع پ‌ک‌ک گفته است، «از امروز به بعد بار سنگینی بر دوش سیاستمداران و خلق کرد خواهد بود. اگر از امروز به بعد سیاستی صحیح و مبارزه‌ای مشترک پیش برود، مسلما به مرحله صلح کمکی بسیار عظیم خواهد کرد. اما اگر کرد‌ها اهمال کرده و بگویند اوجالان، خود مرحله را آغاز کرده و ما نظاره‌گر خواهیم بود، بطور قطع بسیاری چیز‌ها را از دست خواهیم داد.»

تا پیش از آغاز مذاکرات و نوروز امسال، بسیاری از ناظران معتقد بودند که دولت ترکیه پ‌ک‌ک را به عنوان طرف اصلی در حل مسئله کرد به رسمیت نخواهد شناخت.

روا حاجی روزنامه‌نگار و تحلیل‌گر مسائل ترکیه در پیوند با مذاکرات پ‌ک‌ک و دولت ترکیه به زمانه می‌گوید: «ترکیه نمی‌تواند نقش مبارزات پ‌ک‌ک را در تحولات منطقه در نظر نگیرد. اگر دولت ترکیه حقوق کرد‌ها و پ‌ک‌ک را به عنوان طرف اصلی مسئله کرد به رسمیت نشناسد، این حزب قادر است با ضربه‌ای بزرگ، ترکیه‌ای قدرتمند در خاورمیانه را به ترکیه‌ای ضعیف تبدیل کند.»

سردار عبدالله، تحلیل‌گر مسائل ترکیه نیز پیام اوجالان را در زمان مناسبی می‌داند و می‌گوید: «ترکیه‌ کمالیست به ترکیه‌ای تبدیل شده که وجود یک ملت دیگر را قبول را کند و به رسمیت بشناسد. دولت نزدیک به یک قرن وجود این ملت را انکار می‌کرد و آن را خطری برای اتحاد ترکیه و خاک ترکیه می‌دید. این تحول، دشواری بسیاری طلبید. در داخل ترکیه نیروهای ضد صلح بسیار قوی بودند اما روز به روز ضعیف شدند. اکنون بیشتر ملیت‌های ترکیه خواهان صلح هستند.»

سردار عبدالله اگرچه به پروسه صلح در ترکیه خوش‌بین است، اما آن را بدون چالش هم نمی‌بیند. او می‌گوید: «جنگ آسان‌تر از برقراری صلح است. وارد مرحله‌ای می‌شویم که بدون موانع و چالش نخواهد بود. بسیاری از نیرو‌ها در ترکیه وجود دارند که صلح در راستای منافع آنان نبود. به همین خاطر زمینه‌سازی بسیاری لازم بود تا پروسه صلح را قبول کنند.»

عقب‌نشینی نیروهای پ‌ک‌ک

عبدالله اوجالان در پیام نوروزی خود خواستار عقب‌نشینی نیروهای پ‌ک‌ک از خاک ترکیه شد. به گزارش خبرگزاری فرات، مراد کارایلان فرد شماره دو پ‌ک‌ک در حمایت از پیام اوجالان رسما اعلام آتش‌بس کرده و گفته که نیروهای آنان عملیات نظامی را در داخل مرزهای ترکیه متوقف خواهند کرد.

سردار عبدالله: «ترکیه‌ کمالیست به ترکیه‌ای تبدیل شده که وجود یک ملت دیگر را قبول را کند و و آن را به رسمیت بشناسد. دولت نزدیک به یک قرن وجود این ملت را انکار می‌کرد و آن را خطری برای اتحاد ترکیه و خاک ترکیه می‌دید. این تحول، دشواری بسیاری طلبید. در داخل ترکیه نیروهای ضد صلح بسیاری قوی بودند و روز به روز ضعیف شدند. اکنون بیشتر ملیت‌های ترکیه خواهان صلح هستند

او همچنین گفته است، در صورت هرگونه‌ حمله نظامی ترکیه، نیروهای پ‌ک‌ک از «حق دفاع مشروع که درحقوق بین‌الملل شناخته شده» برخوردار خواهند بود.

از سوی دیگر صلاح‌الدین دمیرتاش پیام اوجالان را «استراتژیک» خوانده و خواستار تشکیل کمیسیونی ویژه‌ برای بررسی عقب‌نشینی نیروهای پ‌ک‌ک به خارج از مرزهای ترکیه شده است. او گفته است، ۹۹ درصد مبارزات مسلحانه که برخاسته از مسئله کرد بوده، به پایان رسیده است.

پیش‌بینی می‌شود نیروهای حزب کارگران کردستان به مناطق کوهستانی قندیل و خاک کردستان عراق عقب‌ بنشینند. برخی از کار‌شناسان احتمال می‌دهند که نیروهای پ‌ک‌ک هنگام عقب‌نشینی مورد حمله قرار گیرند. شاید به همین خاطر هم اردوغان گفته است، در حین عقب‌نشینی از هرگونه درگیری جلوگیری می‌کنیم.

به باور سردار عبدالله، کرد‌ها و دولت ترکیه اگر به پروسه صلح پایبند نباشند، راه دیگری جز خشونت و بازگشت به جنگ ندارند. او می‌گوید: «عقب‌نشینی نیروهای پ‌ک‌ک حسن نیت دولت ترکیه یا عدم آن را نشان می‌دهد. هرچقدر جنگ طول بکشد، به همان اندازه به زیان طرفین خواهد بود، چون سرانجام باید پشت میز مذاکره بنشینند.»

سردارعبدالله اهمیت پیام اوجالان را در واکنش گسترده بین‌المللی به آن می‌بیند. به اعتقاد او صلح در ترکیه بدون رهبر حزب کارگران کردستان امکان پذیر نیست.

استقبال از آتش‌بس

به گزارش خبرگزاری‌ها رجب طیب اردوغان برای نخستین بار بدون این که نیروهای پ‌ک‌ک را «تروریست» بنامد، پیام اوجالان را «موثر و مفید» خواند. پیام اوجالان از سوی احمد داود اوغلو وزیر امور خارجه و معمر گولر، وزیر کشور ترکیه نیز مورد استقبال قرار گرفت.

ایالات متحده آمریکا هم تصمیم آتش‌بس رهبر پ‌ک‌ک را «بسیار مثبت» ارزیابی کرد. ویکتوریا نولند، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا«تلاش‌های شجاعانه» در ترکیه برای برقراری صلح در این کشور را تحسین کرد.

همچنین کا‌ترین اشتون مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در بیانیه‌ای مشترک با استفان فول، کمیسر توسعه اروپا از پیام عبدالله اوجالان استقبال کرد و آن را پیشرفتی در پایان بخشیدن به درگیری خونین بین دو طرف دانست. فرانسه هم پیام عبدالله اوجالان را گامی تاریخی برای پایان دادن به جنگ‌ ده‌ها ساله در ترکیه قلمداد کرد.

گیدو وستروله وزیر امور خارجه آلمان اعلام آتش بس رهبر حزب کارگران کردستان را «گامی بزرگ در راستای برقراری اعتماد متقابل» دانست. وستروله به نقل از دویچه وله گفته است، «اکنون وقت آن است که به دنبال این اظهارات گام‌های عملی برداشته شده و تفنگ‌ها واقعا خاموش شوند»

از سوی دیگر حکومت اقلیم کردستان عراق، حزب اتحادیه میهنی کردستان و مسعود بارزانی رئیس اقلیم کردستان در بیانیه‌های مجزا از پروسه صلح و پیام آتش بس عبدالله اوجالان استقبال کرده‌اند.

ابراز نگرانی آمريکا از لغو تحريم‌های بانک‌های ايرانی در اتحاديه اروپا

news-zamaneh — Tue, 26 Mar 2013 06:08:02 +0000

ايالات متحده آمريکا از اينکه تحريم‌ها عليه بانک‌های ايرانی توسط دادگاه‌های اروپايی لغو می‌شود، ابراز نگرانی کرد.

به گزارش رويترز، مقامات آمريکا از اتحاديه اروپا خواسته تا برای مقابله با لغو تحريم‌ها توسط دادگاه‌های اروپايی چاره ای بينديشد.

دادگاه‌های اروپايی در چند مرحله به دليل کافی نبودن شواهدی که نشان دهد بانک‌های ايرانی با برنامه اتمی اين کشور ارتباط دارند، به لغو تحريم‌ها عليه دو بانک ايرانی صادرات و ملت رأی داده‌اند.

اکنون آمريکا می‌گويد اتحاديه اروپا برای جلوگيری از لغو تحريم‌ها، به دادگاه‌ها اجازه دهد تا به اطلاعات محرمانه‌ای که درباره برنامه هسته‌ای ايران وجود دارد، دسترسی پيدا کنند.

دو تن از دراويش گنابادی به اعتصاب غذا پايان دادند

news-zamaneh — Tue, 26 Mar 2013 05:58:02 +0000

علی‌رضا روشن و مصطفی عبدی که از روز يکم فروردين سال جاری خورشيدی دست به اعتصاب غذا زده بودند، روز دوشنبه پنجم فروردين به اين اعتصاب غذا پايان دادند.

به گزارش تارنمای کلمه، اين دو زندانی سياسی، صبح روز دوشنبه به حفاظت اطلاعات زندان اوين فراخوانده شدند و پس از آن اعتصاب خود را "به‌طور موقت شکستند."

مسئولين زندان اوين از اين دو زندانی سياسی خواستند تا ۱۷ فروردين دست از اعتصاب خود بکشند و به همين دليل آن‌ها اعتصاب غذای خود را شکسته و اعلام کردند تا ۱۷ فروردين با تبديل اعتصاب غذا به روزه سياسی به اعتراض خود ادامه می‌دهند.

اين دو زندانی، در اعتراض به نگهداری وکلای زندانی دراويش در شرايط نامناسب بندهای امنيتی زندان اوين و "برخوردهای خشن و توهين‌آميز" با آن‌ها دست به اعتصاب غذا زده بودند.

عسگراولادی خواهان حل موضوع موسوی و کروبی شد

news-zamaneh — Tue, 26 Mar 2013 05:47:50 +0000

حبيب‌الله عسگر اولادی، دبيرکل جبهه پيروان خط امام رهبری خواهان حل موضوع ميرحسين موسوی و مهدی کروبی تا پيش از انتخابات رياست‌جمهوری ايران شد.

به گزارش تارنمای خبرآنلاين، عسگر اولادی درباره موسوی و کروبی گفت: "اين موضوع قفلی است که اگر باز نشود در انتخابات آينده هم دچار مشکل خواهيم شد."

يازدهمين دوره انتخابات رياست‌جمهوری ايران ۲۴ خرداد ۱۳۹۲ برگزار می‌شود.

عسگراولادی افزوده است: "قفل اين بود که فتنه را به کروبی و موسوی نسبت می‌دادند؛ در حالی که مقام معظم رهبری فرمودند که فتنه‌گر آمريکا و رژيم صهيونيستی است و من از همين سخن آقا استنباط کردم و گفتم که فتنه جای ديگری است و بين مفتون و فتنه‌زده تفاوت است."

دفتر اخضر ابراهيمی در سوريه بسته می‌شود

news-zamaneh — Tue, 26 Mar 2013 04:54:03 +0000

دفتر اخضر ابراهيمی، نماينده ويژه سازمان ملل متحد و اتحاديه عرب در امور سوريه بسته می‌شود.

به گزارش خبرگزاری فرانسه با بسته شدن دفتر ابراهيمی، نيمی از کارمندان اين دفتر نيز سوريه را ترک می‌کنند.

سازمان ملل اين تصميم را به‌دنبال "وخيم‌تر شدن" اوضاع امنيتی دمشق، پايتخت سوريه گرفته است.

قرار است دفتر جديد نماينده ويژه سازمان ملل در امور سوريه در لبنان يا مصر بازگشايی شود.

آلبر ممی: «اصلاح دینی یک خیال باطل است»

hosseinn — Tue, 26 Mar 2013 03:59:00 +0000

بهار عربی و نویسندگان و شاعران عربِ مهاجر

مصطفی خلجی

مصطفی خلجی- بسیاری از علاقه‌مندان به ادبیات، مخصوصاً آنهایی که با ادبیات فرانسه آشنایی دارند، گمان می‌کنند «آلبر ممی» مرده است؛ برایشان سخت است تصور زنده بودن نویسنده‌ای که اسمش در زمان آلبر کامو، ژان پل سار‌تر، ناتالی ساروت و رولان بارت بر سر زبان‌ها بود.

اما آلبر ممی زنده است؛ هر چند که کامو و سار‌تر دیگر نیستند تا بر کتاب‌های ممی مقدمه بنویسند، با این حال، او در نود و سه‌سالگی مثل دوران جوانی‌اش همچنان جسورانه می‌نویسد و از انتشار آرای جنجالی‌اش واهمه‌ای ندارد.

زندگی و آثار

آلبر ممی، که سال پانزدهم نوامبر سال ۱۹۲۰ در شهر تونس، پایتخت کشور تونس به دنیا آمده، بی‌شک نه تنها مطرح‌ترین نویسنده تونسی است، بلکه از نویسندگان مهم شمال آفریقا نیز به‌شمار می‌آید؛ هر چند که پس از مهاجرت به فرانسه در سال ۱۹۵۰ و گرفتن ملیت فرانسوی در سال ۱۹۶۷، او را بیشتر هم‌ردیف نویسندگان فرانسوی قرار می‌دهند.

آلبر ممی، در خانواده‌ای یهودی و عرب‌زبان به دنیا آمد، اما در دوران کودکی به مدرسه فرانسوی‌زبان تونس رفت و بعد در دانشگاه الجزیره، پایتخت الجزایر، فلسفه خواند و این رشته را در سوربن ادامه داد.
ممی از‌‌ همان دوران جوانی در معرض فرهنگ‌های مختلف بود و بعد‌ها نیز آثارش را بر اساس یافتن تعادل میان دو دنیای متفاوت شرق و غرب بنا نهاد.

آلبر ممی پس از اتمام تحصیلاتش در فرانسه به تونس بازگشت و در دبیرستان «کارنو» این شهر مشغول تدریس شد. اما پس از استقلال تونس، دوباره به فرانسه آمد و این‌بار در دانشگاه نانتر در حومه پاریس تدریس را ادامه داد.

●«چهره استعمارگر، چهره استعمارشده»

یکی از آثار مهم آلبر ممی

●آلبر ممی نسبت به تحول

نگرش مذهبی در کشورهای اسلامی- عربی چندان خوش‌بین نیست.

از نظر او، هرگز نمی‌توان آن

اصلاح دینی را که در اروپا

صورت گرفت، در این کشور‌ها مشاهده کرد. امید به اصلاح در این زمینه، یک «خیال باطل» است.
همچنین از نظر ممی، جدایی دین از سیاست در این کشور‌ها،

یک امر دور از ذهن است،

زیرا ارتباط میان دین و جامعه

در ذهنیت و ناخودآگاه اعراب

نقش بسته و محکم

و استوار شده است.

مهاجرت ممی درست پس از استقلال کشورش نشانگر آن است که او به عنوان یک یهودی دیگر جایی برای خود در کشور تقریباً اسلامی تونس، علی‌رغم ظاهر لائیکش، نیافت.

این نویسنده زندگی خود را در اولین رمانش با عنوان «مجسمه سنگی» شرح داده است؛ رمانی که آلبر کامو بر آن مقدمه نوشته است. ممی در یکی از مصاحبه‌هایش که با ترجمه سیروس سعیدی به فارسی هم منتشر شده، در این‌باره می‌گوید: «از کامو خواهش کردم مقدمه‌ای برای چاپ جدید کتاب من بنویسد. کامو هم بدون آنکه نیازی به اصرار من باشد و با گشاده‌رویی‌ای که سخت برایم خوشایند بود، آن را پذیرفت. بعداً وقتی مقدمه او را خواندم، به لطف او پی بردم.»

کامو در آن زمان به آلبر ممی، برای موفقیت در نویسندگی، دو توصیه می‌کند: «هر روز باید سر ساعت مشخصی پشت میز کار خود نشست» و دیگر اینکه «نویسنده واقعی به ندرت بیرون غذا می‌خورد و هیچ‌وقت در محافل همکاران خود شرکت نمی‌کند.» البته ممی می‌گوید که دومین توصیه کامو، مبین «آرزوی باطنی تحقق نیافته» خود او بود، چون کامو «اهل معاشرت» بود.

اما رمان «مجسمه سنگی» پیش از آنکه کامو بر آن مقدمه بنویسد، توسط ژان پل سار‌تر در مجله «له‌تان مدرن» منتشر شده بود. آلبر ممی پس از اقامت در پاریس، به واسطه آشنایی با ژان پل سار‌تر، وارد حلقه نویسندگان «له‌تان مدرن» ‌شد.

دوستی آنان تا جایی پیش رفت که سار‌تر پس از نخستین ملاقاتش با آلبر ممی از او خواست که به مناسبت خودمختار شدن تونس، مسؤولیت انتشار یک شماره از «له‌تان مدرن» را ویژه تونس بر عهده بگیرد، اما به دلایلی این شماره هرگز منتشر نشد.

علی‌رغم وجود علاقه شدید میان این دو نویسنده، ممی چشم خود را به روی ضعف‌های سار‌تر نبسته بود و به قول خودش آن‌ها را با «صراحت زننده‌ای» بیان کرده است: «بعضی از کارهای سیاسی نسنجیده سار‌تر مرا ناراحت می‌کرد، اما همین کارهای نسنجیده هم از روی بزرگواری صورت می‌گرفت و سار‌تر از این نظر معرف بسیاری از روشنفکران فرانسه است.»

به مرور زمان، ممی از حلقه اطرافیان سار‌تر فاصله گرفت: «باید اذعان کنم که محیط آنجا برایم مناسب نبود. سار‌تر را مثل یک بت می‌پرستیدند و گویی جز او کسی وجود نداشت (...) به نظر من، سار‌تر، علی‌رغم میل خود، جوانانی را که پیرامون او بودند به معنای واقعی کلمه قربانی می‌کرد.»

اما شهرت واقعی آلبر ممی که فرا‌تر از مجامع روشنفکری رفت، مدیون انتشار کتابی با عنوان «چهره استعمارگر» است که در سال ۱۹۵۷ منتشر شد. این کتاب که بعد‌ها کامل‌تر شد و با عنوان جدید «چهره استعمارگر و چهره استعمارشده» انتشار یافت، ‌به همراه مقدمه‌ای که ژان پل سار‌تر بر آن نوشته، پیش از انقلاب ایران به قلم هما ناطق به فارسی برگردانده و منتشر شده است.

ممی با انتشار این کتاب، که در آن با شرح روابط میان کشورهای استعمارکننده و کشورهای استعمارشونده، از جنبش‌های استقلال‌طلبانه دفاع کرده، الهام‌بخش بسیاری از نویسندگان برای نوشتن درباره استعمار شد. با این حال، سار‌تر در مقدمه‌ای که بر این کتاب نوشت، تأکید کرد که در کتاب ممی نوعی «ایده‌آلیسم» به چشم می‌خورد. همچنین پس از انتشار این کتاب، آلبر کامو در دیداری که با ممی داشت، از او مثل سابق استقبال نکرد: «با سردی به من سلام کرد و من فوراً علت آن را حدس زدم. از سردی برخورد او ناراحت شدم اما اصراری نکردم. هنگام نوشتن آن کتاب، من از اصلی که هر دو به آن اعتقاد داشتیم پیروی کرده بودم. آن اصل این بود که نوشته ما الزاماً نباید خوشایند دیگران واقع شود.»

همچنین یکی دیگر از کتاب‌های معروف آلبر ممی «آنتولوژی ادبیات شمال آفریقا» است که جلد اول آن در سال ۱۹۶۵ و جلد دومش در سال ۱۹۶۹ انتشار یافت.

اما به غیر از موضوع استعمار، موضوع «یهودی بودن»، به ویژه از اوایل دهه هفتاد میلادی، یکی دیگر از دغدغه‌های اصلی آلبر ممی است. این نویسنده با نوشتن کتاب‌هایی همچون «چهره یک یهودی»، «آزادی یهود»، «یهودیان و اعراب» و «یهودی و دیگری»، متفکران هم‌عصر خود را به تفکر در این زمینه واداشت. در واقع، ممی خود را فقط یک یهودی نمی‌داند، بلکه به نظرش بیشتر «ناقد یهودیان» است.
اما فارغ از تمامی موضوعات و مضامین آثار آلبر ممی، که تعداد آن‌ها به حدود ۴۰ کتاب می‌رسد و به ۵۰ زبان ترجمه شده‌، آنچه برای این نویسنده بیش از هر چیز دیگر اهمیت داشته، خود «نوشتن» بوده است: «مطمئن بودم که نویسنده خواهم شد؛ اطمینانی که شاید ساده‌لوحانه ولی تزلزل‌ناپذیر بود.»
به باور آلبر ممی، ادبیات جزء لاینفک زندگی روزمره است؛ او می‌گوید: «ادبیات یک نوع تلقی خاص از آدم‌ها، پدیده‌ها و حوادث است. یک نوع بودن است»، یا در جای دیگر می‌گوید: «تمام زندگی‌ام در جنون نوشتن خلاصه شده است. بدون ادبیات، تباه می‌شدم.»

مسائلی که آلبر ممی در آثارش مطرح کرده، نشانگر آن است که او «نویسنده‌ای متعهد» است، اما تعهد نویسنده از نظر او با تعهد یک شهروند عادی، فرق می‌کند. او علایق سیاسی و اجتماعی‌اش را با امضای طومار‌ها اعلام نمی‌کند، بلکه تعهدش در شیوه بیان و مفهوم آثار او مستتر است: «اثر ادبی، دفاعیه نویسنده و در نتیجه، یک سند اجتماعی است.»

همچنین آلبر ممی برای مردم و به ویژه خوانندگان آثارش جایگاهی ممتاز قائل است: «مردم و خوانندگان جدا از آثار ادبی نیستند، آنان ادامه اثر ادبی‌اند و برای آن ضرورت دارند.»

آلبر ممی و بهار عربی

مجسمه سنگی، آلبر ممی

«ادبیات یک نوع تلقی خاص از آدم‌ها، پدیده‌ها و حوادث است.

یک نوع بودن است»

آلبر ممی نیم قرن پس از انتشار کتاب معروف «چهره استعمارگر، چهره استعمارشده»، کتاب دیگری با همین سبک با عنوان «چهره کشورهای اسلامی- عربی استقلال یافته» در سال ۲۰۰۴ منتشر کرد.
این کتاب، در واقع، محصول سال‌های استادی آلبر ممی در دانشگاه و برخورد او با جوانانی است که از کشورهای اسلامی- عربی به فرانسه مهاجرت کرده‌اند. او در این کتاب از واقعیت تلخی سخن می‌گوید؛ اینکه چرا اعراب نمی‌توانند ارزش‌های غربی را بپذیرند. ممی علت اصلی این امر را «دیگری‌هراسی» اعراب می‌داند.

همچنین آلبر ممی در این اثرش، نسبت به تحول نگرش مذهبی در کشورهای اسلامی- عربی چندان خوش‌بین نیست. از نظر او، هرگز نمی‌توان آن اصلاح دینی را که در اروپا صورت گرفت، در این کشور‌ها مشاهده کرد. امید به اصلاح در این زمینه، یک «خیال باطل» است.

همچنین از نظر ممی، جدایی دین از سیاست در این کشور‌ها، یک امر دور از ذهن است، زیرا ارتباط میان دین و جامعه در ذهنیت و ناخودآگاه اعراب نقش بسته و محکم و استوار شده است.

ممی می‌گوید نقد و تفکر به معنای واقعی در کشورهای اسلامی- عربی شکل نگرفته، و هنوز اینکه آیا عقل و دین با هم سازگارند یا نه، گفتمان غالب در این کشورهاست. به عقیده او، علت اصلی این عقب‌ماندگی فکری، ناسازگاری اسلام با نقد و انتقاد است.

آلبر ممی از آنچه که در قرون وسطی به عنوان «تمدن اسلامی» یاد می‌شود، تعریف دیگری به‌دست می‌دهد؛ اینکه این تمدن چیزی نیست جز «برتری نظامی». ممی می‌گوید اعراب مسلمان با حمله نظامی به ایران و اسپانیا، در واقع، آنچه را که از قبل در آنجا بود به خدمت گرفتند. به همین دلیل «عصر طلایی» مسلمانان چندان طول نکشیده است.

از نظر ممی، قرآن به عنوان متن مقدس مسلمانان، چندان آنان را در حل مسائل اجتماعیشان یاری نمی‌دهد.

اما به غیر از این کتاب، آلبر ممی پس از وقوع اعتراضات به هم پیوسته کشورهای عربی- اسلامی که «بهار عربی» نام گرفته، بار دیگر درباره این کشور‌ها و تحولاتشان اظهار نظر کرده است.

ممی در یکی از کنفرانس‌هایی که در زمینه بهار عربی در پاریس برگزار شد، وقوع «انقلاب» در کشورهای عربی را منکر شده، و گفته است آنچه اخیراً در برخی از کشورهای عربی روی داده، صرفاً یک «شورش» است، زیرا انقلاب تعریف و پیش‌نیازهای خاص خود را دارد. همچنین تلقی ممی از انقلاب، دگرگونی در تمامی رفتارهاست، نه صرفاً جابه‌جایی قدرت بین چند گروه سیاسی.

آلبر ممی با اصطلاح «بهار عربی» چندان موافق نیست. زیرا به عقیده‌اش، هر بهاری، یک «تابستان» به دنبال دارد، حال اینکه اعتراضات کشورهای عربی، تابستانی ندارد که بهار نامیده شود.

او در مورد آینده کشورهای عربی، به ویژه زادگاهش، تونس، هم چندان خوشبین نیست، زیرا هیچ «تغییرات سیاسی اساسی» در این کشور، از زمان سقوط زین‌العابدین بن‌علی تا کنون مشاهده نمی‌کند. آلبر ممی معتقد است که تونس همچنان وام‌دار و میراث‌خوار دوران زمامداری حبیب بورقیبه است؛ و هر دستاورد مدرنی که دارد، به ویژه در زمینه حقوق زنان، محصول آن دوران است.

این نویسنده یهودی درباره یهودی‌ستیزی در تونس پس از بن‌علی نیز می‌گوید که این پدیده به تونس بازنگشته، بلکه یهودی‌ستیزی در این کشور مسلمان -عرب همواره وجود داشته است. او به طعنه می‌گوید انتظار ندارد که اعراب مسلمان رفتارشان را در این زمینه تصحیح کنند، اما دست‌کم آتش این یهودی‌ستیزی را شعله‌ور‌تر نسازند.

یکی از دلایلی که آلبر ممی از به کار بردن «انقلاب» برای تحولات کشورش خودداری می‌کند، همین رعایت نشدن حقوق اقلیت‌ها در تونس است؛ همچنین نپذیرفتن جدایی دین از سیاست از سوی جامعه تونس و دیگر جوامع کشورهای عربی.

او با اشاره به اتحاد و همبستگی یهودیان، از این نظر که یک یهودی لائیک هم خود را جزو یهودیان می‌داند، این پرسش اساسی را مطرح می‌کند که آیا روزی خواهد آمد مسلمانان هم یک مسلمان لائیک را جزو جامعه خود بدانند و دیگر او را طرد نکنند؟

●بهار عربی و شاعران و نویسندگانِ عرب مهاجر

طاهر بن جلون و تلاش برای آموزش غیر تبلیغی اسلام

آدونیس: «ادبیات و سیاست، آری؛ دین و سیاست، نه »

ادریس شرایبی و طغیان انسان عرب

یاسمینه خضرا؛ در میانه امید و ناامیدی

بهار عربی: شمشیر هومر در دست اعراب

جهان عرب: از طاعون دیکتاتوری تا وبای اسلامگرایی

عبداللطیف لعبی و مراکشی دیگر

فؤاد عروی: «بهارعربی، یک "تیک زبانی" است»

توافق اتحادیه اروپا و دولت قبرس بر سر کمک مالی به اين کشور

news-zamaneh — Mon, 25 Mar 2013 15:05:20 +0000

سرانجام پس از ساعت‌ها مذاکره مقامات دولت قبرس، وزيران دارايی کشورهای منطقه يورو، کميسيون اروپا، صندوق بين‌المللی پول و بانک مرکزی اروپا، کمک مالی به کشور بحران‌زده قبرس به تصويب رسيد.

به گزارش منابع خبری جهان، يرون ديسلبلوم، رئيس گروه اروپا امروز دوشنبه پنجم فروردين (۲۵ مارس) پس از نشست خارج از نوبت اين گروه، اين خبر را اعلام کرد.

نشست اتحاديه اروپا با وقفه‌ای که به دليل طولانی شدن مذاکرات مقامات قبرسی و نمايندگان اعتباردهندگان بين‌المللی ايجاد شد، تمام روز گذشته جريان داشت.

ديسلبلوم پس از اين نشست گفت: "همه کشورهای منطقه يورو سه نهاد مالی اروپايی اين تصميم را مورد تأييد قرار دادند."

برپايه طرح نجات مالی قبرس، دولت اين کشور می‌بايست در قبال وام ۱۰ میلیارد یورویی، ساختار بانکی کشور را اصلاح کند، روند خصوصی‌سازی را سرعت بخشد و مالیات بر درآمد شرکت‌ها را نیز تا ۱۲/۵ درصد افزایش دهد.

میکائیل ساریس، وزیر اقتصاد و دارایی قبرس در یک نشست خبری در بروکسل اعلام کرد که به‌زودی بانک‌های قبرس باز خواهند شد

با اين طرح همچنين يکی از بزرگ‌ترين بانک‌های قبرس تجديد سازمان می‌شود.

میکائیل ساریس، وزیر اقتصاد و دارایی قبرس در یک نشست خبری در بروکسل اعلام کرد که به‌زودی بانک‌های قبرس باز خواهند شد.

وی افزود: "مهم این است که ما از وقوع فاجعه یعنی خروج از منطقه یورو جلوگیری کردیم."

ساریس همچنين تأييد کرد که مردم قبرس دوران سختی را در پيش خواهند داشت که آن را ناشی "تصمیمات اشتباه گذشته" دانست.

از سوی ديگر همزمان با نشست بروکسل، ده‌ها تن از مردم معترض قبرس بر عليه برنامه ریاضت اقتصادی دولت در برابر کاخ ریاست‌جمهوری اين کشور در نیکوزیا تظاهرات کردند.

پارلمان قبرس روز سه‌شنبه نتوانست طرح ماليات‌گيری ويژه از سپرده‌های بانکی را به‌عنوان يکی از شروط کمک منطقه يورو و صندوق بين‌المللی پول به اين کشور به تصويب رساند و به همين خاطر سيستم بانکی و نظام مالی اين کشور بهه‌شکلی جدی در معرض خطر قرار گرفت.

بانک‌ها (داخلی و خارجی) در قبرس که نقش اساسی در رونق اقتصادی اين کشور داشتند، دارايی‌شان در دو سال اخير بیش از هشت برابر کل تولید ناخالص داخلی قبرس شد.

بانک‌های قبرسی که خریدار عمده اوراق قرضه یونان به‌شمار می‌رفتند ارزش اسمی اين اوراق‌شان از یک و نیم برابر تولید ناخالص داخلی این کشور فراتر می‌رفت در نتيجه بر اثر بحران اقتصادی يونان و تنزل بهای اوراق قرضه دولتی یونان، ارزش دارایی‌های بانک‌های قبرس نيز کاهش يافت و اين بانک‌ها به دریافت کمک مالی دولتی نيازمند شدند اما حجم بزرگ دارایی‌ آن‌ها در مقایسه با درآمد ملی قبرس، اين توانايی را به دولت این کشور برای کمک نمی‌داد.

به همين خاطر دولت قبرس برای حفظ نظام بانکی کشور خود از کشورهای خارجی ياری طلبيده است.

خاک‌سپاری دو هنرمند سینما و نقاشی ایران

news-zamaneh — Mon, 25 Mar 2013 12:30:37 +0000

پیکرهای هوشنگ کاووسی، منتقد و کارگردان قدیمی سینما و احمد اسفندیاری، نقاش و از پیشگامان هنر نوگرای ایران در قطعه هنرمندان قبرستان بهشت زهرای تهران به خاک سپرده شدند.

خبرگزاری مهر امروز دوشنبه پنجم فروردین‌ماه نوشت، صبح امروز دوشنبه پنجم فروردین‌ماه پیکر هوشنگ کاووسی، فیلمساز و منتقد تحلیلی سینمای ایران در میان تعداد اندکی از هنرمندان و چهره‌های هنری از در ورودی محوطه تالار وحدت به سمت قبرستان بهشت زهرای تهران تشییع و به خاک سپرده شد.

هوشنگ کاووسی پس از مدت‌ها بستری بودن در بخش آی‌سی‌يو بیمارستان سینا دوم فروردین‌ماه جاری هنگام ۹۰ سالگی درگذشت.

برخی از هنرمندان سینمای ایران از جمله عزت‌الله انتظامی، بهمن فرمان‌آرا، جمشید گرگین، رضا کیانیان، داریوش اسدزاده و نیز هنرمندانی چون عطاءالله امیدوار، معمار و عکاس، احمد طالبی‌نژاد، کارگردان و نویسنده، علی‌رضا زرین دست، مدیر فیلمبرداری، فرهاد توحیدی، فیلمنامه‌نویس و رئیس هیئت مدیره خانه سینما، هوشنگ گلمکانی، سردبیر ماهنامه فیلم و احمد میرعلایی، مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی و چند تن دیگر از دوستداران فرهنگ و هنر در مراسم تشییع پیکر هوشنگ کاووسی حاضر بودند.

رضا کیانیان در مراسم خاکسپاری هوشنگ کاووسی: استاد کاووسی نگاه منتقدانه‌ای به سینما داشت و از سینمای ایران با عنوان "فیلمفارسی" نام می‌برد و تا آخر هم پای حرفش ایستاد ولی من پای حرفم نماندم و معتقد شدم که "فیلمفارسی" هم خوب است

در ابتدای این مراسم، عزت‌الله انتظامی، بازیگر پیشکسوت سینمای ایران از حضور در جایگاه سخنرانی خودداری کرد.

رضا کیانیان، بازیگر مطرح سینمای ایران یکی از سخنرانان این مراسم، از خاطره دوره دانشجویی‌اش درباره زنده‌یاد کاووسی یاد کرد و گفت: "استاد کاووسی نگاه منتقدانه‌ای به سینما داشت و از سینمای ایران با عنوان «فیلمفارسی» نام می‌برد و تا آخر هم پای حرفش ایستاد ولی من پای حرفم نماندم و معتقد شدم که «فیلمفارسی» هم خوب است."

سپس علی‌رضا زرین‌دست، فیلمبردار مطرح سینمای ایران ضمن آن‌که کاووسی را نخستین آغازگر نقد سینمایی در ایران معرفی کرد، گفت: "کاووسی تنها کسی بود که دکترای فیلمسازی را از فرانسه به ایران آورد."

جمشید گرگین، بازیگر سینما و تلویزیون یکی دیگر از سخنرانان این مراسم، کاووسی را فردی سازش‌ناپذیر توصیف کرد و گفت: "وی تا آخرین لحظه حیاتش این صفت را در خود داشت."

به گفته این بازیگر، کاووسی، "سینمای غیرراستین" را قبول نداشت.

همچنین، پیکر احمد اسفندیاری، نقاش و از پیشگامان هنر نوگرای ایران نیز صبح امروز پنجم فروردین‌ماه با حضور حمید شاه‌آبادی، معاون هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و برخی از هنرمندان عرصه هنرهای تجسمی از مقابل موزه هنرهای معاصر به سمت قطعه هنرمندان قبرستان بهشت زهرای تهران تشییع و به خاک سپرده شد.

احمد اسفندیاری که از وی به‌عنوان هنرمند پیشگام هنر نوگرای ایران یاد می‌شود به دلیل کهولت سن شامگاه ۲۹ اسفندماه در آستانه‌ فرارسیدن سال نو، هنگام ۹۰ سالگی از دنیا رفت.

به باور کار‌شناسان هنر، احمد اسفندیاری از پیشکسوتان مدرنیسم ایران و از نسل نقاشانی بود که در دهه ۲۰، بار سنگین تغییر قالب‌های بیانی فرسوده گذشته را بر دوش داشته و توانسته است آن را به مقصدی امن و مطمئن برساند.

دو تن ديگر از دراويش زندانی دست به اعتصاب غذا زده‌اند

news-zamaneh — Mon, 25 Mar 2013 10:38:15 +0000

علی‌رضا روشن و مصطفی عبدی دو تن از دراويش زندانی که در بند ۳۵۰ زندان اوين به‌سر می‌برند از روز يکم فروردين‌ماه سال جاری وارد اعتصاب غذا شدند.

به گزارش تارنمای مجذوبان نور، اين دو زندانی، در اعتراض به نگهداری وکلای زندانی دراويش در شرايط نامناسب بندهای امنيتی زندان اوين و "برخوردهای خشن و توهين‌آميز" با آن‌ها دست به اعتصاب غذا زده و خواستار بازگرداندن فوری آن‌ها به بند ۳۵۰ و پيگيری اقدامات درمانی برای ايشان شده‌اند.

بنا به اين گزارش علی‌رضا روشن و مصطفی عبدی در ملاقاتی که صبح امروز دوشنبه پنجم فروردين‌ماه با خانواده‌های خود داشتند از اعتصاب غذای خود خبر داده و گفته‌اند: "به علت نگرانی از وضيعت وکلای زندانی دراويش و وخامت حال دو درويشی که در زندان عادل‌آباد شيراز با همين خواسته در اعتصاب غذا هستند، ضمن اين‌که ملتمسانه از آن‌ها می‌‌خواهيم که به اعتصاب خود پايان دهند، راه آن‌ها را پيش گرفته و وارد اعتصاب غذا شده‌ايم."

علی‌رضا روشن و مصطفی عبدی در ملاقاتی که صبح امروز دوشنبه پنجم فروردين‌ماه با خانواده‌های خود داشتند از اعتصاب غذای خود خبر داده‌اند

کسری نوری و صالح مرادی دو تن از دراويش زندانی در زندان عادل‌آباد شيراز هستند که ۶۹ روز است در اعتراض به انتقال وکلای دراويش به سلول‌های انفرادی بند ۲۰۹ زندان اوين، دست به اعتصاب غذا زده‌اند.

صالح مرادی و کسری نوری از پنج روز پيش اعتصاب غذای خود را از اعتصاب غذای تر به خشک تغيير داده‌اند.

خانواده اين دو زندانی وضع جسمی آن‌ها را "اسفبار و در آستانه مرگ" توصيف کردند و شماری از دراويش گنابادی نيز با انتشار نامه‌ای سرگشاده از آن دو خواسته‌اند که به اين اعتصاب غذا پايان دهند.

خواسته صالح مرادی و کسری نوری، "توجه به وضيعت نامناسب جسمی وکلای دراويش و خروج آن‌ها از انفرادی" است.

هفت تن از وکلای دراويش در اعتراض به روند رسيدگی به پرونده دراويش و شکايت از تخلفات قاضی صلواتی از ۷۰ روز پيش به دستور اين قاضی به سلول انفرادی منتقل شده‌اند.

ابراز نگرانی درباره وضعيت مجيد دری، دانشجوی زندانی در ايران

news-zamaneh — Mon, 25 Mar 2013 08:25:18 +0000

منور هاشمی، مادر مجيد دری، دانشجوی زندانی در ايران درباره وضعيت جسمی فرزندش ابراز نگرانی کرده است.

خانم هاشمی به تارنمای جنبش راه سبز (جرس) گفته است: "مجيد مشکلات جسمانی زيادی در اين سال‌هايی که در زندان بوده پيدا کرده و مخصوصاً اخيراً ميگرنش خيلی شديد شده است، قبلاً هر ۱۵ روز يک بار شدت می‌گرفت اما الان در يک هفته دوبار دچار حمله ميگرنی می‌شود و خيلی نگران وضعيتش هستم."

وی افزوده است: "پزشک قانونی هم رفته و از وضعيت او خبر دارند و گزارش‌اش را رد کرده است اما هيچ جوابی نه به خودش داده‌اند نه به ما."

مجيد دری، دانشجوی محروم از تحصيل که از ۱۸ تير ۱۳۸۸ در حبس به‌سر می‌برد، چهارمين نوروز است که در زندان است. مسئولان قضايی و امنيتی با مرخصی اين زندانی سياسی موافقت نمی‌کنند.

اين دانشجو در ابتدا به ۱۰ سال حبس محکوم شد که دادگاه تجديدنظر آن را به شش سال کاهش داد. دری بايد پنج سال از حبس‌اش را در تبعيد بگذراند.

مادر مجيد دری: مگر در قوانين مرخصی حق زندانی نيست؟ چرا چهار سال در زندان آن هم زندان در تبعيد باشد که ما حتی نتوانيم به‌خاطر مسافت طولانی هر هفته او را ببينيم

مادر مجيد دری گفته است: "دو روز قبل از عيد با همسرم به دادستانی رفتيم اما هيچ‌کس جواب ما را نداد. فقط می‌گويند به هيچ‌وجه به مجيد مرخصی تعلق نمی‌گيرد و علت آن را هم نمی‌گويند چرا بايد چهار سال عيد را در زندان بگذراند."

وی افزود: "مگر در قوانين مرخصی حق زندانی نيست؟ چرا چهار سال در زندان آن هم زندان در تبعيد باشد که ما حتی نتوانيم به‌خاطر مسافت طولانی هر هفته او را ببينيم و هزار چرای ديگر که جواب نمی‌دهند. علاوه بر او من و پدرش هم افسرده و طاقتمان تمام شده است."

بر پايه اين گزارش سال گذشته با مرخصی مجيد دری برای شرکت در مراسم ازدواج برادرش موافقت شد، اما به‌رغم قول قاضی و توديع وثيقه، دادستان حاضر به امضای نامه مرخصی نشد.

پس از اين اتفاق مجيد دری با انتشار نامه‌ای اعلام کرد: "اينجانب مجيد دری صراحتاً اعلام می‌کنم که خانواده‌ام تحت شکنجه روانی رژيم قرار گرفته‌اند و مورد آزار واقع شده‌اند و مصداق بارز نقض حقوق انسانی‌اند. آقای احمد شهيد! من مصداق زنده و بارز اين نقض اساسی‌ام و کسانی که ادعا می‌کنند بر اساس موارد انسانی با افراد برخورد می‌کنند، دروغی بيش نيست، بياييد و ببينيد در زندان بهبهان که تبعيدگاهم شده است."

احمد شهيد، گزارشگر ويژه حقوق بشر سازمان ملل در امور ايران است.

احمد شهيد در گزارش‌های خود به نقض حقوق بشر در ايران اشاره کرده و از اين کشور خواسته به اين وضعيت پايان داده و اجازه دهد تا از ايران بازديد کند.

ايران اتهام نقض حقوق بشر را رد می‌کند. به گفته محمدجواد لاريجانی، معاون امور بين‌الملل و دبير ستاد حقوق بشر قوه قضائيه ايران و نماينده اين کشور در شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد "مکانيزم حقوق بشر در حال تبديل شدن به تهاجم به فرهنگ بشری است."

دراويش گنابادی خواهان پايان اعتصاب غذای دراويش زندانی شدند

news-zamaneh — Mon, 25 Mar 2013 07:50:32 +0000

شماری از دراويش گنابادی با انتشار نامه‌ای سرگشاده از دو تن از دراويش زندانی که دست به اعتصاب غذا زده‌اند، خواسته‌اند که به اين اعتصاب غذا پايان دهند.

به گزارش تارنمای مجذوبان نور که اخبار دراويش گنابادی را منتشر می‌کند، در اين نامه خطاب به اعتصاب‌کنندگان آمده است: "اکنون شما در انتهای دهه‌ هفتم اعتصاب غذا در شرايطی بحرانی به‌سر می‌بريد، در اين نبرد جانکاه شما به هر روی پيروز ميدان‌ايد و ما و همه دوستان شما به پايداری و توانمندی شما ايمان داريم."

به گفته امضاکنندگان اين نامه "از آنجا که ادامه روند کنونی از نظر جسمی می‌تواند فاجعه‌ساز باشد، ما خواستار آن هستيم که هر چه سريع‌تر اعتصاب غذای خود را پايان دهيد."

صالح مرادی و کسری نوری، دو تن از دراويش گنابادی زندانی از صبح پنجشنبه اول فروردين ۱۳۹۲ دست به اعتصاب غذای خشک زده‌اند.

کسری نوری و صالح مرادی که در زندان عادل آباد شيراز به سر می‌برند، از ۶۴ روز پيش تاکنون در اعتصاب غذای تر نيز هستند

اين دو زندانی عقيدتی که در زندان عادل آباد شيراز به سر می‌برند، از ۶۴ روز پيش تاکنون در اعتصاب غذای تر نيز هستند.

اين دو زندانی سياسی خواستار "توجه به وضيعت نامناسب جسمی وکلای دراويش و خروج آن‌ها از انفرادی " هستند. آنها اعلام کرده‌اند تا زمانی که "حميد مرادی، مصطفی دانشجو، فرشيد يداللهی، امير اسلامی، افشين کرمپور، رضا انتصاری و اميد بهروزی از سلول‌های امنيتی بند ۲۰۹ به بند ۳۵۰ منتقل نشده و نسبت به درمان و بهبود و سلامت ايشان اقدام فوری صورت نگيرد" در اعتصاب غذا خواهند بود.

هفت تن از وکلای دراويش از ۷۰ روز پيش به دستور قاضی صلواتی به سلول انفرادی منتقل شده‌اند.

دراويش گنابادی در اين نامه نوشته‌اند: "ما بيم آن داريم که با ادامه روند کنونی، شرايطی ناگوار برای شما پيش بيايد و در آن صورت هيچ‌گاه خود را نخواهيم بخشيد که عمده‌ اين رنج‌ها را برای ما تحمل کرده‌ايد."

امضاکنندگان اين نامه ابراز اميدواری کرده‌اند که اعتصاب‌کنندگان "هر چه سريع‌تر" به خواسته "خانواده و دراويش پاسخ مثبت دهند."

رویدادنامه میراث فرهنگی در سال ۱۳۹۱

hosseinn — Sun, 24 Mar 2013 22:52:22 +0000

بیژن روحانی

بیژن روحانی - سال دیگری بر ایران و میراث ایرانی گذشت؛ سالی با رویدادهای متفاوت تلخ و شیرین.

سال ۱۳۹۱ سالی بود که ایران توانست دو اثر مهم تاریخ معماری خود را به جهان معرفی کند، اما از سوی دیگر سازمان میراث فرهنگی همچنان دستخوش تغییرات فراوان در سطح مدیریت بود که این امر به‌خصوص در زمینه باستان‌شناسی وقفه‌هایی را در کار پژوهش و تحقیق پیش‌آورد.

تخریب شدن تعدادی از خانه‌های قدیمی در تهران و شهرهای دیگر ادامه داشت و خلأ‌های قانونی و ضعف مدیریتی باعث از دست رفتن برخی از آثار تاریخی شد. همچنین اعتراضاتی به نادیده گرفته شدن نام ایران به عنوان خاستگاه برخی از پدیده‌های فرهنگی در سطح جهانی و ثبت آن‌ها به نام کشورهای دیگر از جمله جمهوری آذربایجان صورت گرفت. تعدادی از سنگ‌نگاره‌های ایرانی نیز همچنان در معرض شدید‌ترین آسیب‌های طبیعی و انسانی قرار داشتند و هشدارهای فراوانی نسبت به آینده برخی محوطه‌‌ها از جمله تنگ چوگان و طاق بستان داده شد. به جز نشست‌ها، سمینارها و نمایشگاه‌های متعددی که در ایران و برای معرفی دست‌آوردهای پژوهشی در زمینه میراث فرهنگی برگزار شد، در سایر کشورها نیز چند نمایشگاه و کنفرانس ایران‌شناسی انجام و کتاب‌هایی تحقیقی نیز در این زمینه منتشر شدند.

ثبت جهانی مسجد جامع اصفهان و گنبد قابوس

بی‌شک روز دهم تیرماه سال ۱۳۹۱ روزی بسیار شیرین برای تمام علاقه‌مندان تاریخ هنر و معماری ایرانی بود. در این روز مسجد جامع اصفهان و برج گنبد قابوس در گلستان در فهرست میراث جهانی سازمان یونسکو به ثبت رسیدند. سی‌وششمین نشست سالانه کمیته میراث جهانی یونسکو که در سال ۱۳۹۱ در شهر سن پترزبورگ روسیه برگزار شد، با بررسی پرونده‌های ارسالی ایران، این دو اثر مهم تاریخی را به عنوان بخشی از میراث بشری ثبت کرد. مسجد جامع اصفهان، برخلاف بسیاری از آثار ارزشمند معماری ایران، تنها بیانگر دست‌آوردهای خلاقانه سازندگان آن در یک دوره تاریخی خاص نیست.

مسجد جامع اصفهان

اهمیت این مسجد در نقش و جایگاه آن در طول یک بازه تاریخی طولانی است که هم بازتابی از تحولات مهم معماری ایرانی است و هم نشان‌دهنده نقشی که این مکان در فضای شهری، اجتماعی، سیاسی، علمی و فرهنگی شهر اصفهان، و یا حتی اگر فراتر رویم، ایران داشته است. مسجدی که بنای اولیه آن در سده دوم هجری پی‌افکنده شد، اما با تحولات تاریخی بعدی، مسجد نیز تغییرات زیادی کرد. گنبدهای نظام‌الملک و سپس تاج‌الملک نقطه عطفی در تاریخ معماری ایران و شیوه‌های گنبد‌سازی هستند. همچنین با مسجد جامع اصفهان، سبک و سیاق معماری چهارایوانی به عنوان یک الگوی ثابت در معماری ایرانی معرفی ‌شد.

گنبد قابوس نیز که در سده چهارم هجری و به دستور قابوس بن وشمگیر ساخته شده است تنها یادگار بر جای مانده از شهر کهن جرجان است. این برج آرامگاه ۵۳ متری آجری نشانه‌ای است از تبادلات فرهنگی میان آسیای مرکزی و فلات ایران و شاهدی است بر پیشرفت چشمگیر ریاضیات و مهندسی در سده چهارم پس از اسلام در ایران.

با ثبت مسجد جامع اصفهان و برج گنبد قابوس تعداد پرونده‌های ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو به پانزده رسید. گرچه برخی از این پرونده‌ها، مانند پرونده باغ‌ایرانی و مجموعه کلیساهای ارامنه، خود شامل چندین اثر هستند.

«قالی‌شویان» در میان آیین‌های جهانی

در سال ۱۳۹۱ ایران همچنین توانست یکی از آیین‌های مذهبی و مردمی خود را در فهرست میراث ناملموس یونسکو ثبت کند. میراث ناملموس به آیین‌ها، سنت‌ها، اعتقادات، دانش‌های سنتی، رقص و موسیقی و آواز و هر پدیده فرهنگی دیگری که از نسلی به نسل دیگر منتقل شده اطلاق می‌شود. اصطلاح میراث ناملموس در برابر میراث ملموس مانند آثار معماری یا هنری به کار می‌رود.

آیین قالی‌شویان که هر سال در مهرماه در منطقه مشهد اردهال در نزدیکی کاشان برگزار می‌شود، آیینی مذهبی است به یادبود کشته‌شدن سلطان علی بن محمد باقر. در این آیین مردم یک قالی را که معتقدند در تابوت امام‌زاده بوده و به خون او آغشته شده بر دوش گرفته و برای شستن به سمت چشمه می‌برند. گروهی دیگر نیز با در دست داشتن چوب‌های بلند به مقابله با دشمنان این امام‌زاده می‌پردازند. برخی احتمال درآمیختن آیین‌های پیش از اسلام از جمله آیین مهرگان و جشن آبریزان را با این آیین نیز مطرح کرده‌اند.

اعتراض به ثبت ساز تار از سوی جمهوری آذربایجان

گنبد قابوس

با اینکه ایران در سال ۱۳۹۱ یکی از آیین‌های خود را در فهرست میراث ناملموس یونسکو به ثبت رساند، اما ثبت ساز تار از سوی جمهوری آذربایجان در فهرست یونسکو بدون اشاره به نام ایران، مورد اعتراض بسیاری از اهالی فرهنگ و موسیقی در ایران قرار گرفت. معترضان سازمان میراث فرهنگی را به دلیل عدم جلوگیری از ثبت ساز تار به تنهایی توسط جمهوری آذربایجان مورد انتقاد قرار دادند. در معاهدات یونسکو امکان ثبت مشترک پدیده‌ها یا آثار فرهنگی که میان دو یا چند کشور مشترک است وجود دارد. به عنوان مثال، پیش از این مراسم نوروز به عنوان میراث مشترک میان ایران، آذربایجان، هند، ترکیه، پاکستان و قرقیزستان ثبت شده بود. سازمان میراث فرهنگی در پاسخ به این اعتراض‌ها اعلام کرد که باید ثبت تار از سوی آذربایجان را با عشق پذیرفت زیرا نشانه‌ای است از گسترش و تعامل فرهنگ ایران با دیگر فرهنگ‌ها. با این‌حال پاسخ این سازمان برای منتقدان قانع‌کننده نبود.

کتاب‌های ایران‌شناسی

در سال ۱۳۹۱ کتاب‌های مختلفی چه در ایران و چه در کشورهای دیگر در زمینه ایران‌شناسی و تاریخ ایران و همچنین نگهداری و حفاظت از آثار فرهنگی منتشر شد، کتاب‌هایی که فراهم کردن فهرستی از آن‌ها و یا معرفی‌کردن تأثیرگذار‌ترین آن‌ها کاری است دشوار. با این‌حال برای آشنا شدن با بخشی از کتاب‌های منتشر شده در این سال، به چند نمونه از آن‌ها اشاره ‌می‌کنیم:

در کتاب «سفال دوره نوسنگی در فلات مرکزی ایران» نوشته صادق ملک شهمیرزادی و چاپ انتشارات سمت، با زبانی ساده و علمی در مورد شاخص‌ترین نمونه‌های سفال از مناطق فلات مرکزی ایران بحث می‌شود. «آغاز و انجام در متون پهلوی اوستایی» تدوین مینا کامبین و چاپ انتشارات زرین و سیمین نیز کتابی است تحقیقی بر اساس دست‌نوشته‌های موجود در گنجینه دست‌نویس‌های پهلوی و پژوهش‌های ایرانی. این کتاب تأثیرپذیری متقابل دست‌نویس‌های اوستایی و پهلوی را با نسخه‌های فارسی پس از اسلام و تغییراتی که در طول زمان در نگارش و متن آن‌ها ایجاد شده مورد بررسی قرار می‌دهد. «مرمت شهری در بافت‌های تاریخی ایران» تألیف پیروز حناچی و از انتشارات دانشگاه تهران نیز از کتاب‌هایی است در سال ۱۳۹۱ در زمینه حفاظت از میراث فرهنگی در ایران به چاپ رسید. ترجمه کتاب «از زتشت تا مانی» اثر ماندگار گراردو نیولی، ایران‌شناس برجسته ایتالیایی نیز به دست آرزو رسولی انجام و توسط نشر ماهی به چاپ رسید. نیولی در این کتاب به بازسازی تاریخ آیین زرتشتی پرداخته و در این مسیر نخستین مراحل گسترش آن، مسأله دین در دوران هخامنشی و مسائل دیگر را بررسی می‌کند.

اما به جز کتاب‌هایی که در ایران به چاپ رسید، باید از آثار پژوهشی که در خارج از ایران نیز منتشر شده است یاد کرد. «کتاب تاریخ آکسفورد» با ویراستاری دکتر تورج دریایی که در این سال چاپ شد، جزو ۲۵ کتاب برتر آکادمیک در سال ۲۰۱۲ توسط مجله Choice در آمریکا برگزیده شد. نویسندگان این کتاب که جمعی از پژوهشگران در زمینه دوران مختلف تاریخی در ایران هستند، به ترسیم چکیده اما دقیقی از تاریخ ایران از دوران پیش‌از تاریخ تا زمان معاصر پرداخته‌اند.

همچنین از دیگر کتاب‌های مطرح در این سال باید به کتاب «پیامبران بومی‌گرا در نخستین سده‌‌های اسلامی در ایران: شورش‌های محلی و زرتشتی‌گرایی» نوشته پاتریشیا کرون و چاپ انتشارات دانشگاه کمبریج اشاره کرد. در این کتاب پژوهشگر به واکنش ایرانیان به نفوذ اسلام در برخی مناطق ایران پرداخته و تشکیل برخی اجتماعات مذهبی، شورش‌های محلی، و تلاش برای احیاء ادیان کهن را مورد بحث قرار می‌دهد. پاتریشیا کرون یکی از برجسته‌ترین تاریخ‌نگاران دوران صدر اسلام است و این کتاب او نور تازه‌ای به ماهیت ادیان در ایران پیش از اسلام و چگونگی حضور آن‌ها بعد از دوران اسلامی می‌تاباند.

تلاطم در سازمان میراث فرهنگی و پژوهشکده باستان‌شناسی کشور

«تاریخ آکسفورد» با ویراستاری

دکتر تورج دریایی

سازمان میراث فرهنگی در سال ۱۳۹۱ چند بار دستخوش تغییر مدیریت و ریاست شد تا آرزوی ثبات بر دل بسیاری از کارشناسان این سازمان باقی بماند. پس از آنکه احمدزاده کرمانی در زمستان سال ۹۰ و تنها پس از شش ماه ریاست جای خود را به سید حسن موسوی داد، رییس جدید برنامه‌های ویژه‌ای از جمله تغییر محل موزه ملی را برای سازمان میراث فرهنگی تدارک دید. اما عمر ریاست او نیز پایدار نبود و پس از چند ماه موسوی نیز در آذرماه سال ۱۳۹۱ جای خود را به رییسی دیگر داد و به این ترتیب محمد شریف‌ملک‌زاده سکان سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در کشور را به دست گرفت. از سوی دیگر، عباس مقدم، باستان‌شناس جوانی که هدایت پژوهشکده باستان‌شناسی کشور را بر عهده گرفته و قصد داشت تحولی در این پژوهشکده نیمه‌فعال به جود آورد، به ناگهان و در عرض مدتی در حدود سه ماه بدون توضیح چندانی از مقام خود برکنار شد. گرچه پس از طرح انتقادات فراوان، سازمان میراث فرهنگی این برکناری را به درخواست خود آقای مقدم ذکر کرد.

افتتاح خانه باستان‌شناسان نیز جزو اقداماتی بود که محمد شریف ملک‌زاده پس از روی کار آمدم و با سرعت زیاد و در عرض دو ماه به انجام رساند. خانه‌ای که به گفته او قرار است محلی برای فعالیت‌های علمی باشد، اما به گفته منتقدان این طرح، هنوز ساختار آن روشن نیست و معلوم نیست در کنار پژوهشکده باستا‌ن‌شناسی چه کاری قرار است انجام دهد.

تخریب‌هایی که ادامه یافت و آثاری که تهدید شدند

تخریب تعدادی از آثار تاریخی و فرهنگی ایران به دلایل مختلف از جمله بی‌توجهی و ضعف مدیریت، خلاء‌های قانونی، کمبود بودجه و اعتبار و نبودن دانش فنی لازم همچنان ادامه یافت. تخریب تعدادی از خانه‌های قدیمی و تاریخی در محلات مختلف تهران اعتراض جمعی از فعالان میراث فرهنگی را به دنبال داشت. در سال ۱۳۹۱ تغییر کاربری و تخریب خانه‌هایی در خیابان حافظ، لاله‌زار، محله بازار تهران، مولوی، محله عودلاجان، شمیرانات و نقاط دیگر گزارش شد. در آخرین مورد خانه عامری‌‌ها در خیابان فردوسی تهران که مربوط به دوران قاجار بود و در فهرست آثار ملی کشور نیز قبلاً به ثبت رسیده بود به تدریج تخریب شد. در شهرهای دیگر مانند اصفهان نیز خانه‌هایی تاریخی مانند خانه ریخته‌گران تخریب شدند.

تخریب طاق بستان

اما به جز خانه‌های تاریخی، برخی آثار باستانی و نحوه حفاظت از آن‌ها نیز بسیار مسأله‌ساز شد. انجام عملیات آماده‌سازی محوطه ساسانی طاق‌بستان مورد اعتراض شدید جامعه باستان‌شناسی ایران قرار گرفت. این عملیات که با استفاده از ابزارآلات سنگین و ماشین‌های ساختمانی توسط سازمان میراث فرهنگی و درست در زیر سنگ‌نگاره‌ها انجام شد، به اعتقاد بسیاری از کارشناسان می‌توانست آسیب‌های جدی به بار بیاورد که اثرات آن ممکن است در طولانی‌مدت ظاهر شود.

به جز طاق‌بستان، سنگ‌نگاره‌های دیگر ساسانی در محوطه تنگ چوگان در بیشاپور در حوالی کازرون و همچنین سنگ‌نگاره‌های فیروزآباد نیز به دلیل عوامل جوی در معرض فرسودگی شدید قرار گرفتند. انتشار گزارش‌هایی جدید از این آثار، پیشرفت فرسایش در اثر عوامل مختلف و در معرض خطر قرار گرفتن این اسناد تاریخی را نشان می‌دهد. با این حال هنوز هیچ برنامه جامعی برای حفاظت از این اسناد کم‌نظیر تاریخی به اجرا در نیامده است.

چگونگی انجام مرمت در پاسارگاد نیز به موضوع بحث میان مسئولان سازمان میراث فرهنگی تبدیل شد. به گفته پریسا محمدی، رییس پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی، استفاده از سیمان در مرمت پاسارگاد آسیب‌هایی به وجود آورده است. به گفته خانم محمدی رطوبت و رشد گلسنگ‌ها نیز از عواملی هستند که به پاسارگاد آسیب‌هایی جدی زده‌‌اند. با این‌حال به گفته محمد حسن طالبیان، مدیر بنیاد پژوهشی پارسه و پاسارگاد، از حدود ده سال پیش به این سو، دیگر از سیمان در مرمت پاسارگاد استفاده نشده، و استفاده از این ماده که در مرمت امروزی مردود شمرده می‌شود، مربوط به گذشته است.

در کنار مسائل مطرح شده در مورد پاسارگاد، میراث جهانی شوشتر نیز همچنان در انتظار طرحی جامع برای حفاظت و مرمت به سر‌می‌برد. سازه‌های آبی شوشتر که پیشتر در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده‌ بودند مدتی است با مشکلات مدیریتی و حفاظتی رو به روهستند. ورود فاضلاب و زباله و همچنین مشکلات حفاظتی که برای یکی از پل‌های این مجموعه پیش امده بود جزو مواردی است که فعالان میراث فرهنگی نسبت به آن هشدار داده‌اند.

سفر استوانه کوروش به آمریکا

در سال ۱۳۹۱ کنفرانس‌ها، نشست‌ها و نمایشگاه‌های متعددی در زمینه ایران‌شناسی و یا معرفی میراث فرهنگی ایران در داخل و خارج از کشور برگزار شد. یازدهمین گردهمایی سالانه باستان‌شناسان کشور در موزه ملی ایران و همچنین نهمین دوره کنفرانس بین‌المللی ایران‌شناسی در استانبول جزو همایش‌های مطرحی است که در این سال برگزار شدند.

در آخرین هفته‌های سال ۱۳۹۱ نیز استوانه کوروش از موزه بریتانیا به آمریکا سفر کرد. این استوانه کهن قرار است در چندین موزه آمریکایی برای نخستین بار به نمایش گذاشته شود.

در گذشتگان سال ۱۳۹۱

عبدالعظیم جلالی فراهانی

از حافظان میراث فرهنگی

و مالک خانه تاریخی شیخ بهایی

تعدادی از ایران‌شناسان، پژوهشگران و علاقه‌مندان و حافظان میراث فرهنگی در سال ۱۳۹۱ چشم از دنیا فروبستند. مرتضی ثاقب‌فر نویسنده، تاریخ‌نگار و شاهنامه‌شناس ایرانی جزو یکی از درگذشتگان این سال بود. از آقای ثاقب‌فر آثار فراوانی در حوزه تاریخ و فرهنگ ایرانی برجای مانده است که از آن میان می‌‌توان به «شاهنامه فردوسی و فلسفه تاریخ ایران» و همچنین «بررسی اجتماعی، اقتصادی و فرهنگ ایل کردی بلوچستان» اشاره کرد. همچنین سیما کوبان، پژوهشگر و هنرمند نیز جزو در گذشتگان سال ۱۳۹۱ خورشیدی است. خانم کوبان کار تدوین و جمع‌آوری مجموعه‌ای از مقالات در خصوص تهران قدیم و همچنین تحقیقاتی در خصوص معماری و هنر ایرانی را بر عهده داشت. علاوه بر این‌ها او مجسمه‌ساز و نقاش نیز بود.

بهروز احمدی، معمار نامدار معاصر نیز در این سال درگذشت. آقای احمدی طراحی تعدادی از آثار برجسته معماری معاصر ایران را انجام داده بود. از جمله آثار او می‌توان به طراحی نمای مجلس جدید در میدان بهارستان، طراحی موزه قرآن و برج آرمیتاز در میدان آرژانتین تهران اشاره کرد.
حسن حبیبی، رییس «بنیاد ایران‌شناسی» نیز در بهمن سال ۱۳۹۱ درگذشت. آقای حبیبی که از سیاستمداران سه دهه گذشته در ایران بود، در سال ۱۳۷۶ این بنیاد را زیر نظر نهاد ریاست جمهوری در ایران تاسیس کرد و تا پایان عمر ریاست آن را برعهده داشت.

ژان پرو، باستان‌شناس فرانسوی و سرپرست سابق هیئت باستان‌شناسی در شوش نیز در این سال درگذشت. در نتیجه کاوش‌های او اطلاعات زیادی از شوش از جمله مجسمه مشهور داریوش به دست آمد. او به تازگی کتابی در مورد کاخ داریوش نیز منتشر کرده و در حال نوشتن کتاب دیگر در مورد ایران بود.

همچنین عبدالعظیم جلالی فراهانی از حافظان میراث فرهنگی و مالک خانه تاریخی شیخ بهایی نیز در اسفند ماه درگذشت. آقای جلالی فراهانی در دهه هفتاد خورشیدی به همراه همسرش خانه ویرانه شیخ بهایی در اصفهان را خریداری و با هزینه خود به شکل استادانه‌ای مرمت کرد و سپس برای سال‌‌ها به حفاظت از آن پرداخت.

نقش مسلمانان در ساختمان نظری و عملی اسلام

politics — Sun, 24 Mar 2013 20:38:38 +0000

دین اسلام در پویهٴ تاریخ اسلام - بخش سوم

حسن یوسفی اشکوری

حسن یوسفی اشکوری − گرچه در بخش دوم به مناسبت از سهم و نقش مؤمنان به مثابهٴ سومین مفسر دین و منابع دینی یاد شده است اما در این بخش به طور مستقل و با شرح بیشتر به آن خواهیم پرداخت تا روشن شود که داستان دین و تاریخ دین چیست و چه پیامدهای نظری و عملی در دین ورزی و به ویژه در زیست جهان مؤمنان داشته و دارد و خواهد داشت.

واقعیت این است اسلامی که امروز می‌شناسیم و در میان مسلمانان رایج است و به طور سنتی و تقلیدی پیروی می‌شود، بدون این که ارتباطش با اسلام تفسیری اول و دوم (اسلام کتاب و سنت در عصر بعثت) در تمام موارد گسسته باشد، عمدتا برساخته تفاسیر مؤمنان از همان آغاز (عصر بعثت و به ویژه در قرن نخست هجری) تا کنون است و از همین مقطع است که اکنون آن را «تاریخ دین اسلام» می‌نامیم. هرچند عصر بعثت نیز بی گمان قطعه‌ای از تاریخ اسلام است. معیار اساسی این تمایزگذاری تحولات و تغییرات بنیادینی است که از لحظه رحلت نبی اسلام رخ داده است.

برای تبیین بیشتر می‌توان چنین تقریر کرد که دین اسلام جدای از مرحلهٴ عالم امر آن، که فعلا به دلیل فرض ایمانی مؤمنان و انتزاعی بودن آن از موضوع بحث کنار رفته است، در عالم خلق با دو مؤلفه تکوین یافته است: «کتاب» و «سنت نبی».[1]کتاب تفسیر الهی از عالم و آدم است و سنت تفسیر و برخی تصمیمات نبی از همان کتاب و الزامات نظری و عملی آن (هرچند همراه با خطاها). در این دو مرحله دین واقعا موجود زاده می‌شود و رشد می‌کند و به کمال نظری (و نه لزوما عملی) خود می‌رسد.

پس از آن نوبت به دینداران می‌رسد که برداشتها و تفسیرها و درکهای خود را از دیانت و اصول و فروع آن عرضه می‌کنند و تعلیقات (به تعبیر رایج کامنتها)ی خود را بر حاشیهٴ میراث بجا مانده از کتاب و سنت می‌گذارند. این حاشیه نویسی و تعلیقه گذاری گرچه از همان آغاز برای مؤمنان آزاد بوده و از همان آغاز، به ویژه در مدینه، خود را نشان داده اما این پس از فقدان پیامبر اسلام بود که این مرحله به جد آغاز شد و ادامه یافت و هنوز هم ادامه دارد و این مرحله تا زمانی که دین اسلام حیات دارد و از پیروانی برخوردار است ادامه خواهد داشت.

اما به استناد تاریخ اسلام ساختمان نظری و عملی دین اسلام، به گونه‌ای که می‌شناسیم، به طور کلی به دست همین مفسران گروه سوم شکل گرفته و سامان یافته است. در زمان پیامبر دو مؤلفهٴ وحی و تفسیر و تشخیص نبی دستگاه دینی را شکل داد و تفاسیر و حاشیه‌های گاه و بیگاه مؤمنان نقش مهمی در این منظومه سازی عملی نداشته اما وقتی پیامبر از جمع مؤمنان غائب شد عنصر سوم با تمام قدرت و ظرفیت خود به میدان آمد و بنای نوبنیاد اسلام را چنان شکل داد که به گمانم در طول سه قرن به کلی با نمای آغازین آن متفاوت و در مواردی متعارض شد.

پوشیده نیست که اثبات و مدلل کردن این مدعا محتاج مروری تفصیلی و علمی بر تاریخ سه قرن نخست اسلام و بازسازی و بازخوانی آن با معیارهای نقد تاریخی مدرن است و در این مجال کوتاه، که صرفا به انگیزهٴ بیان نظری تمایز دین اسلام و و تاریخ اسلام نگارش یافته، حتی امکان ارائه فهرست موضوعات مختلف و گاه پیچیده از تاریخ سه قرن اول اسلام نیست. با این همه به چند نکته اشارتی می‌کنم.

پس از پیامبر چند رخداد مهم اتفاق افتاد. از یک سو مسئولیت مستقیم مدیریت امت و مسلمانان بر عهدهٴ خود آنان افتاد و ناگزیر می‌بایست به خود سامان می‌دادند و در برابر تهدیدهای تازه، که از هر سو بر آورده بود، از خود دفاع می‌کردند و بقا می‌یافتند، و از سوی دیگر، مسائل تازه‌ای پیدا شده بود که تجارب گذشته و منابع نقلی (قرآن و سخنان و سنت نبی) در تمام موارد حلال مشکل نبود. نخستین موضوع تعیین جانشین برای مقام فرمانروایی پیامبر بود. موضوع بعدی ظهور شورشهای پیاپی شماری از قبایل مهم عرب در نواحی مختلف دور و نزدیک بود که به جد موجودیت جامعهٴ تازه تأسیس را به خطر انداخت و در پی آن جنگهای مشهور به «جنگهای ردّه» پیش آمد که در نهایت به سرکوبی گسترده و خشن شورشیان منتهی شد. موضوع مهم دیگر پس از فتح بخشهایی از قلمرو بیزانس در شامات و به ویژه فتح ایران و تأسیس یک امپراتوری غیر قابل تصور برای اعراب آن روزگار (امپراتوری عربی-اسلامی) مطرح شد و آن سر برآوردن انبوه مسائل و مشکلات سیاسی و اجتماعی و اقتصادی و دینی و فرهنگی تازه بود که راه حلهای مناسب و تازه می‌طلبید. از باب نمونه می‌بایست جنگ و جهاد قانونمند می‌شد و نظم و نظام روشنی می‌یافت. زمینهای به دست آمده در جنگ و فتوحات و خراج و مالیات‌ها روشن می‌شد و نوع رابطه مسلمانان با اقوام و طوایف متفاوت فرهنگی و قومی و مذهبی (از اهل کتاب و جز آن) تنظیم می‌شد. می‌بایست جایگاه زنان تعیین می‌گردید. نظام دیوانی و مدیریت دستگاه کاملا نوین و بی سابقه در میان اعراب ضرورت می‌یافت و می‌بایست قانونمند و منضبط می‌شد. جان کلام این که دهها و صدها «مسئله» پیدا شده بود که برای آنها پاسخی در خور و متناسب در گذشته جاهلیت و یا اسلام عصر بعثت وجود نداشت. گرچه تلاش می‌شد از برخی آیات قرآن و یا سخنان بر جای مانده نبی برای گرهگشایی از معضلات جاری استفاده شود و در صورت فقدان حدیث نبوی به جعل حدیث تمسک می‌شد[2]اما در نهایت برای تمام موارد کفایت نمی‌کرد. روشن است مسائل تازه (به تعبیر فقهی «مسائل مستحدثه») راه حل تازه می‌طلبند.

در این میان اعراب مسلمان چه کردند؟ به اجبار و در عین حال با هوشمندی و درایت از تمام تجارب قابل حصول در آن زمان، از تجارب گذشته عصر جاهلیت خود تا تجارب اقوام مغلوب در مصر و شام و ایران، سود بردند و برای سازماندهی خود از آنها به درستی و گاه هم به غلط استفاده کردند.[3]

معیار و مبنای نظری و دینی آنان برای نوآوری چه بود؟ تأسیس اصل «اجتهاد». خلفای اسلامی برای خود حق اجتهاد قایل شده و با همفکری و رأی زنی با بزرگان اصحاب نبی کوشیدند که با توسل به برخی از اسناد نقلی راهی برای حل معضلات تازه پیدا کنند و در این راه به تصمیمات خلاف شرع مسلم نیز دچار شدند و بدعتهای تازه فراوان نهادند.[4]از زمان ابوبکر این نوع اجتهاد آغاز شد و در زمان عمر و عثمان و علی ادامه یافت و سرانجام در قرن دوم و سوم به تأسیس مکتبهای رسمی اجتهادی (حنفی، مالکی، شافعی، حنبلی، زیدی، جعفری و...) منتهی شد که گرچه این مکتبها و سلسله فقیهان عموما دارای مراتبی از استقلال بودند اما همواره در تعامل با دستگاه خلافت و ارباب سیاست بوده و به نوعی برای حل مسائل جاری حکومتی تلاش می‌کردند.

با این اشاره بسیار کوتاه می‌خواستم این مدعا را مطرح کنم که درست است که دستمایهٴ نخستین مسلمانان به عنوان مفسران سوم منابع دینی عصر بعثت بوده اما در عمل اسلام در مدت نیم قرن (عصر خلفای راشدین) چندان با آن اسلام ساده و محدود نخستین فاصله گرفت و متفاوت شد که در نیمهٴ دوم قرن نخست از جهات مختلف با اسلام صدر متعارض افتاد و می‌توان تصور کرد که در سده‌های دوم و سوم به کجا رسیده بود.

گفتم که برای مستند کردن این مدعای بزرگ به بازخوانی تاریخ این دوران نیاز هست که در اینجا مجال و مقال ممکن نیست. اما به اجمال می‌گویم که تمام معارف و معتقدات پسین اسلامی و یا منسوب به اسلام، درست یا غلط، از قرن اول به بعد به تدریج و به مقتضای شرایط و نیازهای توهمی و یا واقعی، پدید آمده و در سدهٴ پنجم و ششم تثبیت شده‌اند. به برخی از این عناوین و اصطلاحات اشاره می‌شود: خاتمیت، کمال دین، خلافت، امامت، ولایت، امیرالمؤمنین، اجتهاد و مجتهد، ارتداد، ردّه، سنت، سیره، اعجاز و معجزه، حدیث، علم فقه و فقیه، علم کلام و متکلم، علم تفسیر و مفسر، امت، امام، عرفان، تصوف، مرشد، قطب، خانقاه، حسینیه، تقلید، مرجع تقلید، عالم، روحانی، عدالت، توحید، معاد، جبر و اختیار، تفویض، آخرت، شهادت، تقیه، اصول، فروع، حدود و دیات، و دهها اصطلاح دیگر. قابل توجه این که شماری از این اصطلاحات و مفاهیم برآمده و یا الهام گرفته از اخبار و روایت جعلی و فرقه‌ای و سیاسی در ادوار بعدی است و هیچ سابقه در متون معتبر دینی عصر بعثت ندارد.[5] برخی از اینها نهادند و برخی الفاظ و مفاهیم و بعضی از آنها ریشه قرآنی دارند اما تمام آنها در طول تاریخ تعاریف و تفاسیر مختلف و حتی متضاد یافته‌اند و شمار قابل توجهی از آنها کاملا تازه‌اند و حتی متعارض با اسلام که غالبا تحت تأثیر اندیشه‌های الهیاتی و یا اجتماعی ادیان و فرهنگهای دیگر (مسیحیت، یهودیت، زرتشیت، مانویت، مزدکیت، بودایی و...) جعل شده و به نام اسلام و فرهنگ و اصطلاحات دینی معرفی شده‌اند. از نظر کارکردی و پیامدها نیز برخی مثبت بوده و یا در مقاطعی کارکرد مثبت و مفید داشته و برخی منفی و مخرب بوده‌اند. با این همه آنچه مدعای ماست این است که تمام اینها در دوران پس از صدر (عصر بعثت) به وسیلهٴ مفسران گروه سوم یعنی مسلمانان با رهبری فکری و علمی رهبران دینی (محدثان، فقیهان و متکلمان، فیلسوفان، مفسران قرآن، مشایخ تصوف و عارفان) پدید آمده‌اند و البته مهم است که بدانیم سیاستمداران و اغراض خاص سیاسی نیز در ظهور و رشد و بالندگی و گسترش بخش قابل توجهی از این افکار و سنتها و نهادها نقش و سهم گاه تعیین کننده داشته‌اند.

کار مهمی که در این دوران مؤمنان و مفسران درجهٴ سوم (پس از کتاب و نبی) انجام دادند این بود که یک دستگاه و مجموعهٴ کامل دینی ایجاد کردند که با تشخیص آنان هر چیزی سر جای خود قرار گیرد. برای این که چنین دستگاه سازی ممکن شود ناگزیر آموزه‌های دینی با تعاریف و مفهوم سازی مشخص و کم و بیش روشنی با اجماع نسبی اهل عرف کارشناسان طبقه بندی شد. مهم‌ترین طبقه بندی تقسیم بندی مجموعهٴ دین اسلام به «اصول» و «فروع» است که گرچه این اقدام از قرن دوم به بعد است که مطرح شده اما اگر مستندات نقلی این اصطلاحات را لحاظ کنیم روشن است که سند آن در روایات منقول از پیامبر است. اصول دین عبارت است از باورهای نظری (توحید، نبوت و معاد) و فروع عبارت است از احکام عملی و شرعی (هفت فرع: نماز، روزه، حج، زکات، جهاد، امر به معروف و نهی از منکر). این اصول و فروع گرچه از مستندات نقلی (کتاب و سنت) استنباط شده اما واقعیت این است که تماما کاری است بشری و استنباطی که به وسیلهٴ شماری از متفکران و عالمان (بیشتر متکلمان و فقیهان) در یک روند و فرایند کاوشهای فکری و تعقلی برای معقول سازی و مفهوم سازی دیانت شکل گرفته و سامان یافته است. گفتن ندارد که نه در قرآن چنین طبقه بندی و حتی اصطلاحات و تعاریفی وجود دارد و نه در گفتارهای پیامبر به وضوح از این رویکرد نشانی است. حتی در صحت برخی تعابیر چون اصول و فروع در برخی روایات رایج در سده‌های بعدی می‌توان تردید کرد چرا که احتمال دارد که پس از پدید آمدن این اصطلاحات در متون روایی (از اساس جعلی و یا تغییر یافته) نفوذ و رسوخ پیدا کرده باشند. از این رو باید به تأکید گفت که در زمان پیامبر و در قرآن و سنت نمی‌توان از اصطلاح «دستگاه اعتقادی اسلام» به معنایی دقیق و مصطلح آن سخن گفت و آنچه در آنها وجود داشته و دارد عبارت است از یک سلسله اصطلاحات و اخبار و الفاظ حول شماری از موضوعات و حداقل تا قرن دوم هیچ طبقه بندی و مفهوم سازی ویژه‌ای از این اصطلاحات و مفاهیم دیده نمی‌شود. از این رو همزمان و یا بعدها برخی نحله‌های دیگر برای بیان دستگاه اعتقادی و عملی اسلام کوشیده‌اند طبقه بندی دیگری ارائه دهند (مانند اهل تصوف که اسلام را در سه مرحله طبقه بتدی کرده اند: شریعت، طریقت و حقیقت) و یا برای همان طبقه اصطلاحات و مفاهیم از تعاریف و معادل گذاریهای جدید استفاده کرده‌اند (مانند شریعتی و مطهری که برای اصول معادل «جهان بینی» و «حکمت نظری» و برای فروع «ایدئولوژی» و «حکمت عملی» معادل نهاده اند[6]) و یا بنای سنتی اصول و فروع را به کلی دگرگون کرده و بنای تازه ساخته‌اند (مانند شریعتی که از اصطلاح «طرح هندسی مکتب» سود جسته و اصول دین را فقط در توحید شناخته و دیگر اجزای اسلام را در شمار فروع دانسته است[7]) و این راه همچنان باز است و مانند گذشته می‌توان از تقسیم بندیهای متفاوت و یا متعارض فراوان استفاده کرد. آیا همین گزارش کوتاه برای اثبات مدلل کردن این مدعا که اسلام به مثابهٴ یک دستگاه معرفتی و دارای احکام عملی معین و تعریف شده و به ویژه متصلب و جزمی، به گونه‌ای که اکنون می‌شناسیم، برساخته تمام عیار مفسران و شارحان سوم یعنی متفکران و نظریه پردازان پس از عصر بعثت است، کفایت نمی‌کند؟

جان کلام این است که مسلمانان در تعامل با محیط و شرایط و به اقتضای ضرورتهای واقعی و یا توهمی و با انگیزه‌های سالم و فاسد پس از پیامبر بنایی از نظام فکری و اعتقادی و نهادهای سیاسی و اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی بر آورده‌اند که کاملا از آن خودشان است و معماران آن خودشان بوده‌اند هرچند که برخی مصالح آن را از قطعات لفظی و یا مفهومی پراکنده و غیر مضبوط برجا مانده از منابع نقلی اسلام و میراث بیست و سالهٴ عصر بعثت بر گرفته‌اند. در کارگاه تاریخ قابل نشان دادن است که گرچه غالب قطعات و آجرهای بنا از خود معماران است اما مفهوم سازیها و ترکیبهای برگرفته و یا ملهم از پاره‌ای واژه‌های قرآنی و روایی صادق نیز به طور کامل با تلاشهای فکری و رفتارها و سنتهای عملی مسلمانان از فرقه‌های مختلف و نحله‌های متنوع و پیچیده اسلامی و زیسته در قلمرو پهناور تمدن و فرهنگ اسلامی انجام شده است. حال که از تمثیل «بنا» و «معماری» استفاده می‌شد، می‌توان به مثل گفت بنای اسلام تاریخی مانند مساجد اسلامی است که یکسره محصول فکر و سلیقه و فرهنگ و آداب مسلمانان است؛ محصولی که در عین حال از بناها و معابد پیشین در نواحی مختلف الهام گرفته و با آنها در آمیخته است و به همین دلیل مساجد در عین یکسانی در سیمای کلی با معماریهای تمدنهای مختلف و متنوع دارای ویژگیهای محلی نیز هست. مانند مساجد ایران. در این مساجد از آیات قرآن به عنوان الهام دینی و با شکلی از هنر بهره گرفته شده اما تمام بنا و معماری برساختهٴ فکر و فرهنگ مسلمانان است. گرچه دقیقا روشن نیست مسجدالنبی زمان پیامبر و یا مسجدالحرام چگونه بوده و دارای چه نوع معماری بوده‌اند اما هرچه بوده برآمده از معماری و بناسازی عربان همان زمان مدینه و مکه بوده و بعدها همزمان با شکل گیری خلافت عربی-اسلامی تغییرات و تحولات بسیاری را تجربه کرده است.

در هرحال همین تنوعها در نهایت به ظهور و پیدایش انواع اسلام منتهی شده است. حتی در قرن نخست نیز اسلام مسلمانان زیسته در نواحی مختلف جهان اسلام (مانند مدینه و مصر و کوفه و فلسطین و ایران و...) متفاوت بوده است. در این مورد حتی می‌توان از نام اسلام و یا عنوان ترکیبی «دین اسلام» آغاز کرد و حداقل می‌توان پرسید که آیا واژهٴ «اسلام» دقیقا به چه معناست و آیا در قران و در زمان پیامبر اسلام به معنای دین و آئین معین بوده است؟ [8] و آیا محمد به واقع در مقام تأسیس دینی جدید با شریعتی کاملا متفاوت از ادیان پیشین (به ویژه دینهای سامی و ابراهیمی) بوده است؟ و آیا دعوت دینی محمد جهانی بوده و یا به مردمان مکه و مدینه و حجاز و حداکثر اعراب جزیره العرب محدود بوده است؟ گرچه اکنون حتی طرح این پرسشها نیز به کلی با اندیشه و باورهای کلامی و اعتقادی عموم مسلمانان متأخر متفاوت و حتی متعارض می‌نماید اما این گونه پرسشها جدی و قابل تأمل‌اند و هر نوع پاسخ به آنها به دین شناسی کاملا متفاوتی منتهی خواهد شد. به ویژه تدوین درست وعلمی تاریخ قرآن و به اصطلاح «باستان شناسی» این متن معتبر دینی می‌تواند به کلی باورهای سنتی مسلمانان را دچار دگردیسی و تحول عمیق کند.

به هرحال بدین ترتیب جای این پرسش هست که اسلام اصیل و اولیه کدام است؟ چگونه می‌توان بین آنچه که به واقع در آغاز بوده با آنچه که بعدها رخ داده به طور شفاف تمایز نهاد؟ اصولا می‌توان خطر کرد و پرسید که آیا از ان اسلام نخستین، جز برخی عناوین کلی در اصول و یا فروع، چه چیزی باقی مانده است؟

برای وضوح بیشتر و با تکیه بر داده‌های دو بخش پیشین می‌توان روند شکل گیری دین و تاریخیت آن را چنین طبق بندی کرد که:

الف- طبق دعوی بنیادین و اجماعی عموم مسلمانان منشاء پیدایش و مشروعیت پدیده‌ای به نام دین (=اسلام) خداوند (=الله) است که از طریق ارسال پیام در قالب وحی ملفوظ (=قرآن) حاصل شده و این مرحلهٴ نخستین تأسیس دین در عالم امر است.

ب- مرحلهٴ دوم همان کتاب است که در واقع بنیاد و نخستین متن مشروعیت بخش دین و دعوت ایمانی و سلوک دینی و اقتدار مذهبی است.

ج- مرحلهٴ سوم تفاسیر نبوی از کتاب و اصول دینی و نیز جعل برخی احکام فرعی شرعی در قلمرو اخلاقیات و یا شعائر و مناسک دینی است که در طول کتاب نظام اعتقادی و اوامر و نواهی اسلامی را پدید می‌آورد و شکل می‌دهد.

د- در مرحلهٴ چهارم تفاسیر مؤمنان است که در حاشیهٴ تفاسیر مراحل پیشین و در طول آنها قرار دارد و به شکلی تدوام بخش آنها در اندام تاریخ سیال است و این تفاسیر و در این مرحله است که ساختمان اسلام تاریخی متأخر را پی افکنده است و البته هنوز هم ادامه دارد.

نکته مهم این است که دین در مرحلهٴ نخست خود کاملا از دسترس آدمیان خارج است و هیچ کس (حتی نبی) نمی‌تواند ادعا کند که با آن یکی شده و به وحدت نظر و عمل رسیده است (عدم عصمت پیامبران گواه و سند روشن آن است). از این رو در مبحث «دین واقعا موجود» دین واقعی همان دین تاریخی است یعنی دینی که پس از نزول وحی و تکوین کتاب در عالم خلق جامهٴ عینیت و مادیت و تاریخیت پوشیده است. بنابراین به این اعتبار تمامیت دستگاه دینی تاریخی است و بالملازمه مشمول تمام قواعد تاریخیت (از جمله نقدپذیری) خواهد بود. گرچه، چنان که گفته شد، ما در این مبحث دین را همان دعوت دینی عصر رسالت تلقی می‌کنیم و تاریخ دین را همان سامانهٴ نظام دینی برآمده از دوران پس از مرگ نبی اسلام به دست مؤمنان و مسلمانان می‌شماریم.

در همین جا می‌توان به دعوی مشهور «اسلام به ذات خود ندارد عیبی/هر عیب که هست از مسلمانی ماست»، نیز اشاره کرد و تبینی از آن ارائه داد. این سخن نیاز به توضیح دارد و به طور مشخص باید دید که منظور از «ذات بی عیب اسلام» چیست. اگر مراد اسلام نفس الامری است و حقیقت مرادات کلان و آرمانی دین، قطعا بر اساس مبانی خلل ناپذیر موحدان و مؤمنان ادیان ابراهیمی نمی‌توان در آن عیب و نقص یافت، اما اگر مراد اسلام تاریخی (در هر دو مرحلهٴ آن) است که جملگی بر تفسیر در تفسیر متکی است، بی گمان نمی‌توان آن را تهی از عیب و اشکال دانست و به همین دلیل تمام این تفاسیر خطا پذیرند و لاجرم نقدپذیر. با توجه به این مبانی و پیش فرضهاست که نباید تمام انحرافات و اشکالات را در فکر و عمل بدخواهان و یا جاهلان صدر اسلام و پس از آن جستجو کرد. باید تحقیق کرد که فلان انحراف از کی و از کجا آغاز شده و چرا در جوامع مسلمانان ریشه دوانده و ماندگار شده است. آیا تمام رخدادهای ناگوار بعدی با صدر اسلام بی ارتباط بوده است؟ البته این سخن لزوما به معنای عیب بودن فلان نقطه آغازین (اندیشه و عقیده و یا عمل) نیست اما ممکن است به گونه‌ای بوده که فلان برداشت (ولو سوء برداشت) از آن حاصل شده است. این رخداد منحصر به تاریخ اسلام هم نیست. برخی صاحب نظران که تاریخ دین را عین دین می‌دانند می‌گویند اگر جز این باشد پس باید نتیجه گرفت که تاریخ اسلام محصول «سوء تفاهم» است (تعبیری که معمولا آقای دکتر نیکفر از آن استفاده می‌کنند)، اما باید گفت در تاریخ اسلام نیز، مانند دیگر تواریخ، قطعا بخش مهمی محصول سوء تفاهم (بد فهمی و یا نفهمی) است و می‌توان به طور مستند آن را نشان داد ولی تمام تاریخ البته چنین نیست. در مقام نظر قابل قبول است که برخی عیب‌ها از خود اسلام متعین در تاریخ در همان آغاز نیز نشئت گرفته باشد.[9]

ادامه دارد

بخش‌های پیشین:

مبانی نظری تمایز بین دین و تاریخ آن

پیامدهای ضروری تفکیک بین دین اسلام و تاریخ اسلام

پانویس‌ها

[1] . از آنجا که سنت گفتاری نبی، که فعلا حدیث و روایت گفته می شود، عمدتا متخذ از سیره نبوی است، با تسامح از آن چشم می پوشیم و به همان سنت بسنده می کنیم.

[2] . بگذریم که حتی خود احادیث نبوی و نقل و کتابت آن نیز در آن زمان به معضلی بزرگ تبدیل شده بود و حتی دستمایه ای شده بود برای سوء استفاده های قبیله ای و طبقاتی و کشمکشهای سیاسی و فرقه ای و به همین دلیل نیز از سوی خلیفه اول و دوم نقل حدیث با اعمال محدودیت مواجه شد و کتابت آن ممنوع گردید و این ممنوعیت درست تا پایان قرن اول ادامه یافت و به دست خلیفه محبوب و اصلاح طلب اموی عمربن عبدالعزیز رفع ممنوعیت شد.

[3] . از باب نمونه انتخاب جانشین سیاسی محمد با الهام از سنت دیرین و شناخته شده قریش در عصر جاهلیت (سنت انتخاب رئیس به وسیله شورای قبایلی قریش در «دارالندوه») انجام شد چرا که پیامبر برای خود جانشین و رئیس (که بعدها خلیفه و امیرالمؤمنین نامیده شد) حداقل به تصریح و بی مناقشه تعیین نکرده بود. در عین حال زمانی که بر سر قدرت بین مهاجران و انصار جدالی سخت در گرفت و نزدیک بود کار به جنگ داخلی و شمشیر بکشد ناگهان ابوبکر و به پیروی از او مهاجران ادعا کردند که پیامبر فرموده است «الائمه من قریش» و با تمسک به این سخن پیامبر جنگ قدرت را به سود خود پایان دادند و خلافت به دست قریش افتاد. گرچه در منابع روایی اهل سنت این روایت به صور مختلف (هفت روایت) منعکس است و حتی برای آن ادعای تواتر شده است اما به گمانم این سخن جعلی است چرا که از جهات مختلف حداقل به لحاظ مضمون و محتوا آشکارا با آموزه های استوار و مسلم اسلامی مضبوط در قرآن و سیره ناسازگار است. گرچه شیعیان نیز به شکلی دیگر آن را پذیرفته اند. در واقع اختلاف در این است که عده ای می گویند امامت و زمامداری در قبایل دیگر قریش (بنی تیم و بنی عدی و بنی امیه) است و عده ای دیگر (شیعیان) مدعی اند این حق اختصاص دارد به بنی هاشم که شاخه ای دیگر از قریش است. بعدها در قرن دوم بین بنی هاشم نیز اختلاف شد و شاخه ای دیگر یعنی فرزندان عباس مدعی حق اختصاصی خلافت شدند و شاخه بنی عباس را از بنی علی جدا کردند.

[4] . حداقل در زمان دو خلیفه نخست دهها مورد نقض آشکار آموزه های مقطوع و روشن قرآنی و نبوی قابل تشخیص و احصاست و می توان آنها را به صورت مستند بر شمرد. از اقدامات خلاف شرع در جریان جنگهای رده تا تصمیمات خشن و سختگیرانه عمر در برخی موارد و بیش از همه در مورد زنان و جایگاه و حقوق و نقش آنان.

[5] . به این این روایت توجه کنید: «بنی الاسلام علی خمس: علی الصلات، والزکات، والصوم، والحج، والولایه». این روایت که از امام ششم جعفر الصادق (البته از طرق مختلف و با افزایش و کاهشهایی) در منابع شیعی آمده در تداوم فهرست فروع دین و احکام شریعت یعنی نماز و روزه و حج و زکات قرار گرفته و حتی در برخی از این متنها تصریح شده که ولایت مهم تر از چهارتای دیگر است چرا که دیگر احکام از جهاتی متکی و فرع بر امر ولایت است.

صدوق، امالی، بیروت، اعلمی، ۱۴۰۰ قمری، چاپ پنجم، جلد ۱، ص ۲۶۸

مفید، امالی، قم، گنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ قمری، جلد ۱،

کافی، کلینی، تهران، اسلامیه، ۱۳۶۲، جلد ۲، ص ۱۹

با توجه به طرح مبحث «ولایت» و از جمله ولایت سیاسی در جدالهای کلامی فرق مختلف اسلامی در سده های سوم و چهارم و پس از آن، بسیار محتمل است که چنین روایتی از سوی برخی فرقه ها (از جمله یکی از فرق شیعی) جعل شده باشد. به ویژه جای این پرسش اساسی است که چرا در قرآن و سیره معتبر نبوی و نه حتی احتمالا در قرن اول و شاید هم دوم از موضوعی چون ولایت و آن هم در کنار احکام شرعی که از طریق وحی جعل شده اند، نشانی نیست؟ رنگ زمان کاملا از این طبقه بندی و مهم شمردن امر ولایت آشکار است.

[6] . این تقسیم بندی به دست شریعتی انجام شده اما کسانی چون مطهری آن را پذیرفته و امروز در جریان نواندیشی دینی در ایران کم و بیش مقبول افتاده است. قابل ذکر است که ایدئولوژی در آثار شریعتی گاه به معنای کل مکتب (منظومه دستگاه معرفتی و عملی دین) به کار رفته و گاه به معنای بخشی از این دستگاه یعنی همان نظام ارزشهای برآمده از جهان بینی. در این طبقه بندی ایدئولوژی به معنای اخیر است.

[7] . بنگرید به مجموعه آثار شماره ۱۶ درس اول و دوم اسلام شناسی.

[8] . در مورد معنای لغوی و اصطلاحی «اسلام» و وجه تسمیه آن آرا مختلف است. با توجه به این که ریشه لغوی این عنوان را از چه بدانیم، طبعا معنا متفاوت میشود. اما دو معنا بیشتر جلب نظر میکند و موجهتر مینماید. یکی این که اسلام از سِلم یا سَلم به معنای صلح و آشتی است و دیگر به معنای تسلیم در برابر خداوند و اطاعت محض از ذات باری. هر دو معنا با مضمون و محتوا و فلسفه دین اسلام سازگار است اما معنای دوم بیشتر رواج دارد و عموما اسلام را به همین معنا میدانند. هر چند برخی توهم کردهاند که اسلام در آغاز (حتی زمان پیامبر) نامی خاص نداشت و بعدها به این نام خوانده شده و شهرت یافته است اما جای تردید نیست که در خود قرآن دعوت و آئین محمد «دین اسلام» خوانده شده است (از جمله آیات ۱۹ و ۸۵ آل عمران و ۳ مائده). در عین حال باید افزود که در قرآن گاه اسلام به عنوان اسم عام برای دینهای ابراهیمی (توحیدی) به کار رفته (از جمله آیات ۲۰ آل عمران، ۱۲۲ بقره و ۱۲۵ نساء) و پیروان این ادیان «مسلمون» خوانده شده اند (از باب نمونه آیات ۸۴ آل عمران، عنکبوت، ۴۶ و ۱۳۶ بقره). می توان گفت همان گونه که در اندیشه اسلامی دو نوع نبوت داریم، نبوت عامه و نبوت خاصه، اسلام و مسلمانی نیز دو نوع و یا در دو سطح متداخل مطرح شده اند: اسلام و مسلمانی عام (مشترک با دیگر دینهای توحیدی و سامی) و اسلام مسلمانی خاص (عنوان اختصاصی دین محمد). اما واقعیت این است که از همان آغاز (حداقل در نیم قرن نخست) اسلام علم و نام خاص شد برای دین و شریعت محمد و دیگر این نام برای دینهای مشترک و هم پیوند تاریخی کاربرد ندارد و مورد استفاده نیست.

[9] . مراد این است که برخی زمینه ها در کتاب و سنت موجب شده که زاویه هایی به سوی انحراف باز شود و به تدریج به کجی های بزرگ نیز تبدیل گردد. مثلا قبول اصل برده داری (ولو به صورت گریز ناپذیر و مرحله ای) و به ویژه قبول نابرابری های حقوقی بین زنان و مردان (از جمله مسئله ارث و مخصوصا کنیزداری و تمایز بین کنیزان و زنان آزاد در برخی حقوق از جمله امر حجاب و یا قبول استثناهایی برای پیامبر در ارتباط با حقوق همسرانش) (ولو گریز ناپذیر و مرحله ای) بعدها در تاریخ اسلام و در جوامع اسلامی به سهم خود به ایجاد و یا تقویت نظام نابرابر و طبقاتی سهمگینی کمک کرده و به تداوم برداره داری یاری رسانده و به پرده نشینی و حاشیه نشینی زنان و ستم و تبعیض جنسیتی مدد رسانده است. انحراف و ستمی که هنوز هم ادامه دارد. قابل توجه این که این هر دو سیر بر خلاف دو اصل بنیادین و آرمانی و ایدئولوژیک دعوت نبوی یعنی «اصل برابری ذاتی آدمیان به اعتبار انسانیت» و نیز «اصل رهایی نوع آدمی از هر نوع اقتدار و سلطه ای» رخ داده است. به عبارت دیگر برخی زمینه های عملی، به هر دلیل، راه را برای تفاسیر نادرست و یا مغرضانه و طبقاتی برای مسلمانان و به ویژه صاحبان اقتدار (علما و امرا=فقیهان و فرمانروایان) باز کرد و دینی بر بنیاد اتوریته و اقتدار شکل گرفت و در نهایت به نقض غرض منتهی گردید.

قابل تأمل این که دو محقق زن معاصر، یکی مسلمان و دیگر مسیحی (فاطمه مرنیستی مراکشی در کتاب «زنان پرده نشین و مردان جوشن پوش، ترجمه فارسی، چاپ ایران، و کارن آرمسترانگ انگلیسی در کتاب «محمد پیامبری برای زمان ما»، ترجمه فارسی، چاپ آلمان) هر دو بر این نظرند که پیامبر اسلام از آغاز رهایی زنان را در پیش گرفت و به تدریج راه برابری حقوقی زنان و مردان را گشود اما از سال چهارم هجرت به بعد، به دلیل شرایط جنگی خطرناک، که موجودیت جامعه نوبنیاد اسلامی مدینه را در معرض نابودی قرار داده بود و لاجرم ضرورت تعیین اولویت ها و نیز فشارهای روز افزون برخی اصحاب (از جمله عمر)، که به شدت از اندیشه و سیاست محمد در مورد زنان ناراضی بودند، این راه متوقف شد که آنان از این توقف به عقب نشینی گریزناپذیر تعبیر می کنند.

نگرانی کانون وکلای آمریکا از وضعیت عبدالفتاح سلطانی

Maryam — Sun, 24 Mar 2013 16:05:02 +0000

کانون وکلای آمریکا در نامه‌ای به آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران از رفتار حکومت ایران با عبدالفتاح سلطانی، وکیل دادگستری زندانی ابراز نگرانی کرد.

به گزارش تارنمای جنبش راه سبز (جرس)، در این نامه که رونوشتی از آن به رئیس قوه قضاییه نیز ارسال شده، آمده است: "جرائمی که آقای سلطانی به آنها محکوم شده‌اند آزار ایشان برای انجام کارهائی است که بر طبق قوانین بین‌المللی مجاز هستند، بنابراین، کانون وکلای آمریکا، بر طبق قوانین بین‌المللی، محترماً دولت ایران را به آزاد نمودن آقای سلطانی از حبس دولت، صادر نمودن پروانه‌ جدید وکالت، و عدم دخالت بیشتر در کار ایشان به عنوان مدافع حقوق بشر، ترغیب می‌کند."

امضاکنندگان این نامه خواهان آن شده‌اند که دادگاه این وکیل مدافع حقوق بشر بر اساس شرایط محاکمات عادلانه و رعایت تشریفات قانونی بین‌المللی تجدید شود و او به صورت سریع به مشاور قانونی برگزیده خود دسترسی داشته باشد.

کانون وکلای آمریکا معتقد است متهم کردن عبدالفتاح سلطانی به این جرایم نشان‌گر "روند آزارو اذیت طرفداران و وکلای حقوق بشر توسط حکومت ایران و در تناقض با قوانین و اصول جهانی‌ حقوق بشر" است

عبدالفتاح سلطانی از ۱۹ شهریور ۱۳۹۰ در بازداشت است و به “تبلیغ علیه نظام، تشکیل کانون مدافعان حقوق بشر، اجتماع و تبانی علیه نظام” و “تحصیل مال حرام از طریق دریافت جایزه حقوق نورنبرگ" متهم شده است. شعبه ۲۸ دادگاه انقلاب به ریاست قاضی پیرعباسی او را به ۱۸ سال حبس، تبعید به برازجان و همچنین به ۲۰ سال محرومیت از حرفه وکالت محکوم کرد، این حکم در دادگاه تجدید نظر حکم حبس این وکیل مدافع حقوق بشر به ۱۳سال کاهش یافته است.

کانون وکلای آمریکا معتقد است متهم کردن عبدالفتاح سلطانی به این جرایم نشان‌گر "روند آزارو اذیت طرفداران و وکلای حقوق بشر توسط حکومت ایران و در تناقض با قوانین و اصول جهانی‌ حقوق بشر" است.

در بخش دیگری از این نامه آمده است: "اصول اساسی‌ سازمان ملل در مورد نقش وکلا تصریح می‌کند که وکلا حق دارند در مباحث حقوقی، قضائی و اشاعه و حمایت از حقوق بشر شرکت کنند و باید بدون ارعاب، کارشکنی، آزار و دخالت ناشایست، به آنها اجازه داده‌شود که به کارهای خود ادامه‌ دهند."

کانون وکلای آمریکا (ABA) یک سازمان غیردولتی مستقل و داوطلبانه، متشکل از نزدیک به چهارصد هزار وکیل و قاضی است.

رهبر ائتلاف ملی سوریه استعفا کرد

Maryam — Sun, 24 Mar 2013 13:34:59 +0000

احمد معاذ خطیب، رهبر ائتلاف ملی سوریه اعلام کرد که از رهبری این ائتلاف که بزرگترین ائتلاف مخالفان حکومت بشار اسد در سوریه است، استعفا کرده است.

پس از آنکه احمد معاذ خطیب، خبر کناره‌گیری‌اش را در صفحه فیس‌بوکش اعلام کرد، سخنگوی او به خبرگزاری رویترز گفت که این خبر را تایید می‌کند.

خطیب در صفحه فیس بوکش نوشته است: "کناره‌گیری‌ام را از ائتلاف ملی اعلام می کنم تا امکان آن را داشته باشم که با آزادی بیشتری فعالیت کنم. این کار با داشتن یک مقام رسمی امکان‌پذیر نیست."

او در این نوشته با انتقاد از مخالفان مسلح شدن نیروهای مخالف بشار اسد در سوریه، اضافه کرده است: "با مردم سوریه و خدا پیمان بسته بود هنگامی که کار به خط قرمز برسد استعفا دهد و اکنون به قولش وفا کرده است."

خطیب در صفحه فیس بوکش نوشته است: "کناره‌گیری‌ام را از ائتلاف ملی اعلام می کنم تا امکان آن را داشته باشم که با آزادی بیشتری فعالیت کنم. این کار با داشتن یک مقام رسمی امکان‌پذیر نیست"

هنوز دلیل مشخص استعفای معاذ خطیب مشخص نشده است.

به گزارش روزنامه القدس العربی، چاپ لندن، احمد معاذ خطیب، روز جمعه دوم فروردین ماه جاری (۲۲ مارس ۲۰۱۳) اعلام کرده بود: "مخالفان در صورتی که ببینند می توانند بدون استفاده از سلاح به راه حلی برای پایان دادن به بحران جاری در کشورشان برسند، حاضرند که سلاح های خود را زمین بگذارند."

ژنرال جیمز استاوریدیس، فرمانده نیروهای ناتو در اروپا روز سه‌شنبه ۲۹ اسفند ۱۳۹۱ (۱۹ مارچ ۲۰۱۳) گفته بود که نیروهای این پیمان دفاعی برای اجرای عملیات نظامی مطابق آن‌چه در لیبی رخ داد، آمادگی دارند.

جنگ در سوريه به‌طور عمده بين شورشيان مسلمان و سنی‌مذهب در مقابل طرفداران بشار اسد، رئيس‌جمهور سوريه است که از فرقه علوی است.

خشونت‌ها در سوريه از ماه مارس ۲۰۱۱ (اسفندماه ۱۳۸۹) آغاز شده و با وجود تلاش‌ها برای آتش‌بس بين نيروهای درگير٬ همچنان ادامه دارد.

پرویز مشرف پس از چهار سال به پاکستان بازگشت

Maryam — Sun, 24 Mar 2013 12:17:44 +0000

پرویز مشرف، رئیس‌جمهور پیشین پاکستان پس از گذشت چهار سال تبعید خودخواسته، با وجود تهدیدهای طالبان و خطر بازداشت در راه بازگشت به فرودگاه کراچی است.

به گزارش منابع خبری، پرویز مشرف، درحالی به پاکستان بازمی گردد که قصد دارد در انتخابات آینده این کشور حزب خود، مسلم لیگ شاخه قائد اعظم، را رهبری کند.

خبرگزاری آسوشیتدپرس نوشته است، پرواز مشرف از دوبی به مقصد فرودگاه کراچی است و قرار است در ساعات نخست بامداد روز یکشنبه وارد فرودگاه کراچی شود.

افزون بر این طالبان پاکستان به تازگی تهدید کرده است که در صورت بازگشت مشرف به پاکستان، او را با کمک تک تیر‌انداز‌های زبده و عملیات انتحاری خواهد کشت. مشرف پیش از پرواز به کراچی در فرودگاه دوبی گفته بود که نگران وضعیت خود نیست ولی نگران اوضاع کشور است.

بنا بود تظاهراتی بزرگ در استقبال از وی برگزار شود که به دلیل مخالفت مقام‌های پاکستانی این تظاهرات لغو شد.در همین حال، اعضای حزب مشرف و طرفدارانش در فرودگاه کراچی منتظر استقبال از وی در فرودگاه هستند.

طالبان پاکستان به تازگی تهدید کرده است که در صورت بازگشت مشرف به پاکستان، او را با کمک تک تیر‌انداز‌های زبده و عملیات انتحاری خواهد کشت

مشرف پس از کودتای نظامی سال ۱۹۹۹ قدرت را در پاکستان به دست گرفت و درسال ۲۰۰۸ هنگامی از این پست استعفا کرد که حزب‌اش حمایت رای‌دهندگان را ازدست داده بود و حکم جلب‌اش ازسوی دادگاه عالی پاکستان وی را آسیب پذیر کرده بود. او پیش از ورود به کشورش در دبی و لندن ساکن بود.

مشرف در مصاحبه‌های خبری اخیر خود اعلام کرده بود به هر ترتیب که شده در انتخابات آینده پاکستان شرکت می‌کند و از تهدید‌های طالبان برای جلوگیری از ورود به وطنش نمی‌هراسد.

از سوی دیگر او از سوی دستگاه قضایی پاکستان به مشارکت احتمالی در ارتباط با قتل بی‌نظیر بوتو، نخست وزیر اسبق پاکستان متهم شده است.

بی‌نظیر بوتو در ۲۷ دسامبر ۲۰۰۷ (ششم دی ۸۶) زمانی که قصد داشت در یک رقابت انتخاباتی در شهر راولپندی سخنرانی کند، در یک حمله انتحاری کشته شد. مشرف متهم است که برای تامین امنیت او تلاش کافی نکرده است.

دادگاه ضدتروریسم پاکستان، ۱۹ فوریه ۲۰۱۱ (۳۰ بهمن ۱۳۸۹) حکم بازداشت پرویز مشرف، رئیس‌جمهور پیشین این کشور را در رابطه با ترور بی‌نظیر بوتو، نخست‌وزیر پیشین پاکستان صادر کرد.

ژنرال مشرف که از آوریل ٢٠٠٩ در لندن به سر می‌برد، این اتهام‌ها را رد کرده است. وی در آن زمان گفته بود قصد دارد به کشورش بازگردد و در انتخابات سال ۲۰۱۳ شرکت کند. دادگستری پاکستان آزادی وی به‌قید وثیقه را تضمین کرده است.

۷۴ کشته و ۶۷۰ زخمی در تصادف‌های تعطيلات نوروزی ايران

Maryam — Sun, 24 Mar 2013 11:28:07 +0000

۷۴ نفر در چند روز نخست تعطيلات نوروزی ايران بر اثر تصادف کشته و ۶۷۰ نفر نيز زخمی شدند.

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی (ايرنا)، اسکندر مومنی، رئيس پليس راهنمايی و رانندگی نيروی انتظامی جمهوری اسلامی ايران گفت در تعطيلات نوروزی ۴۴۴ مورد واژگونی خودرر در جاده‌ای اين کشور رخ داده است.

ناصر رزاق‌منش، سخنگوی سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای ايران نيز روز سوم فروردين گفت: " آمار تصادفات جاده‌ای طی ۲۴ ساعت گذشته ۳۴۷ فقره جمع کل تصادفات است که ۱۹۸ فقره تصادف خسارتی، ۱۹ فقره تصادف فوتی با ۲۵ نفر متوفی، ۱۳۰ فقره تصادف جرحی و ۲۲۱ مجروح بوده است."

به گفته وی "بيشترين سهم کشته‌شدگان تصادفات در استان مازندران با پنج متوفی و دو مجروح بوده است."

رئيس پليس راهنمايی و رانندگی نيروی انتظامی: "در تعطيلات نوروزی ۴۴۴ مورد واژگونی خودرر در جاده‌ای اين کشور رخ داده است"

ايران از جمله کشورهای است که آمار مرگ ناشی از تصادف در آن بالاست. بر اساس آمار، سالانه نزديک به ۲۰ تا ۳۰ هزار نفر در جاده‌های ايران کشته می‌شوند.

به گفته سازمان پزشکی قانونی ايران، "تصادفات رانندگی در حال حاضر دومين علت مرگ و مير در اين کشور است و روزانه حدود ۶۶ نفر جان خود را در حوادث رانندگی از دست می‌دهند".

نخستين علت مرگ و مير در ايران بيمارهای قلبی و عروقی است. تصادف‌های جاده‌ای در جهان، ششمين عامل مرگ و مير محسوب می‌‌شود.

چند ماه پيش مصطفی پورمحمدی، رئيس سازمان بازرسی ايران گفت آمار سالانه کشته‌شدگان تصادفات جاده‌ای اين کشور مانند آمار کشته‌شدگان جنگ ايران و عراق است.

به گفته پورمحمدی "در جنگ به طور ميانگين هر سال ۳۰ هزار شهيد داشتيم، به عبارت ديگر آمار کشته‌های جاده‌ای ما الآن مانند کشته‌های جنگ است."

به گفته کارشناسان "تراکم بالای خودرو در جاده‌ها، کمبود ظرفيت بزرگراهی، وجود بيش از دو هزار نقطه حادثه‌خيز در جاده‌ها، کمبود خدمات ايمنی و امدادی و فرهنگ نادرست رانندگی" از مهم‌ترين عوامل تصادف جاده‌ای در ايران به شمار می‌آيد.