خانه | گوی‌سياست

پیامدهای تهدید به بستن تنگه هرمز برای ایران

دوشنبه, 1390-10-12 05:13
نسخه قابل چاپنسخه قابل چاپ
گفت‌وگو با دکتر سعید محمودی، متخصص حقوق بین‌الملل
سراج الدین میردامادی
روز سه‏شنبه هفتم دی‏ماه محمد رضا رحیمی، معاون اول رییس جمهوری ایران، اعلام کرد که در صورت تحریم خرید نفت ایران توسط کشورهای غربی، ایران جلوی عبور نفت سایر کشورها از تنگه‏ هرمز را خواهد گرفت.
 
در گفت‏وگویی با دکتر سعید محمودی، استاد حقوق بین‏الملل دانشگاه استکهلم، پیامدهای این تهدید را بررسی کرده ایم.
 
آقای دکتر محمودی، از نظر حقوق بین‏الملل، به‏ویژه حقوق دریاها، آیا ایران اجازه دارد که تنگه‏ هرمز را ببندد؟
 
 پاسخ سئوال شما خیلی روشن و کوتاه: نه؛ این‏ اجازه را ندارد! ولی صحبتی که معاون رییس جمهوری کرده و قبل از آن هم حداقل یک نفر دیگر، یعنی رییس کمیته‏ امنیت داخلی مجلس، چند روز پیش طرح کرده بود، به نظر من، دو جنبه دارد؛ یک جنبه آن، جنبه‏ سیاسی و نظامی مسئله است و جنبه‏ دیگر آن، جنبه‏ حقوقی است.
 
تا جایی که مربوط به امکانات نظامی می‏شود، طبعاً ایران مانند هر کشور دیگری، شاید این امکان را دارد که با سرمایه‏گذاری خیلی کم، عبور و مرور کشتی‏ها را در آن‏جا مختل  یا به کلی قطع کند. از نظر سیاسی هم می‏توان بحث کرد که آیا این کار صحیح است یا خیر و اظهارات معاون رییس جمهوری را هم باید از این دیدگاه دید.
 
ولی چیزی که مهم است و سئوال شما به آن مربوط می‏شود و به‏ خصوص برمی‏گردد به اظهارات رییس کمیته‏ امنیت داخلی مجلس، این است که ظاهراً ایران ضمن این‏که ادعا می کند از نظر نظامی این توانایی را دارد و از نظر سیاسی هم صلاح می‏داند که این کار را انجام بدهد، تلاش دارد که این مسئله را از نظر حقوقی هم توجیه کند. یعنی مسئله این است که ادعا می‏شود که ایران از نظر حقوق‏ بین‏الملل هم این امکان را دارد.
 
به‏ نظر من، این اظهارنظری است که بر اساس چند پیش‏فرض ناصحیح گفته شده است. موضوع به این ترتیب است که اولاً تنگه‏ هرمز که یک تنگه‏ بین‏المللی است، از نظر حقوق بین‏الملل، همه‏ کشتی‏های خارجی، حق عبور ترانزیت را دارند.
 
حتی اگر حق عبور ترانزیت را هم که ایران نپذیرفته، قبول نکنیم، آن‏چه که بدون تردید قابل قبول است، این است که همه‏ کشتی‏های خارجی حق "عبور بی‏ضرر" را دارند و از نظر حقوقی، البته بین این دو موضوع تفاوت وجود دارد.
تمام خطوط عبور و مرور تنگه‏ هرمز در نزدیک سواحل عمان و در بخش عمان قرار دارد و اگر ایران بخواهد به‏طور جدی عبورومرور کشتی ها را قطع کند، باید در دریای سرزمینی عمان عمل کند و طبعاً این ‏کار تجاوز به سرزمین یا منطقه‏ی سرزمینی عمان است
ولی تا جایی که مربوط به ادعای ایران برای بستن تنگه‏ هرمز می‏شود، اساس را بر همان ادعای ایران می‏گذاریم. یعنی این‏که تمام کشتی‏های خارجی حق عبور بی‏ضرر از این تنگه را دارند، ایران و همین‏طور عمان همن این مسئله را پذیرفته‏اند.
 
مسئله‏‏ی دیگری که پیش می‏آید، این است که این عبور بی‏ضرر در کجای این تنگه دارد صورت می‏گیرد. تا آن‏جایی که من اطلاع دارم -و این اطلاع بر اساس داده‏های سازمان بین‏المللی کشتی‏رانی در لندن است- مسیر عبور تمام کشتی‏های نفت‏کش، کشتی‏های جنگی و کشتی‏های‏ بزرگی که از تنگه‏ هرمز رد می‏شوند، در دریای سرزمینی یا در آب‏های داخلی عمان است. یعنی هیچ ربطی به دریای سرزمینی یا آب‏های داخلی ایران ندارد.
 
بنابراین این کشتی‏ها، علی‏الاصول در فضایی نیستند که ایران در آن‏جا حاکمیتی داشته باشد یا بتواند عملی انجام بدهد. اگر ایران بخواهد کشتی‏ای را در آن منطقه، یعنی در حال عبور از تنگه‏ی هرمز، در داخل دریای سرزمینی عمان یا در آب‏های داخلی عمان غرق کند، دو مسئله پیش می‏آید؛ یکی این‏که ایران تجاوز کرده به حاکمیت عمان که مسئله‏ مهم است. دوم این‏که ایران به کشتی های خارجی‏ای که متعلق به یک دولت خارجی است و تحت حاکمیت دولت خارجی است، حمله کرده است.
تنگه‏ هرمز که یک تنگه‏ بین‏المللی است، از نظر حقوق بین‏الملل، همه‏ کشتی‏های خارجی، حق عبور ترانزیت را دارند
حتی اگر حمله‏ نظامی هم نباشد و عملیات خراب‏کاری باشد، به‏هرحال مسئله این است که  ایران در داخل حوزه‏ای که حاکمیت کشور دیگری است یا بر روی کشتی‏ای که تحت حاکمیت کشور دیگری است، عمل کرده و در هر دو صورت، کاری است خلاف حقوق بین‏الملل و تبعات آن طبعاً خیلی سنگین است.
 
کافی است فقط به یاد بیاورم که در سال ۱۹۸۰، وقتی صدام حسین به کویت حمله کرد، کویت خودش در مقابل عراق کاری نمی‏توانست بکند، ولی از نظر حقوق‏ بین‏الملل حق دفاع مشروع مشترک (دسته‏جمعی) داشت. یعنی بلافاصله امریکا و انگلیس و همه‏ کشورهای دیگری که دوستان کویت بودند، به کمک این کشور رفتند و بر اساس اصل دفاع مشروع دسته‏جمعی، بدون این‏که مشکلی از نظر حقوقی داشته باشند، عراق را وادار کردند از آن‏جا خارج شود.
بنابراین تبعات این کار بیشتر از تبعات سیاسی ساده‏ای است که اظهار می‏شود. مسئله فقط بستن آن تنگه به صورت موقت نیست، بلکه می‏تواند عواقب دیگری داشته باشد.
 
آقای دکتر محمودی، اگر ایران تنگه‏ هرمز را ببندد و بر اساس توضیحاتی که دادید، مرتکب یک تخلف بشود، مرجع رسیدگی کننده به این تخلف چیست؟
 
سئوال جالبی است؛ اولاً این‏که اگر ایران بخواهد عملیات نظامی انجام بدهد، یعنی مثلاً با موشک و یا وسایل دیگری، به طور علنی، یک کشتی به‌فرض ایتالیایی، اندونزیایی یا نفت‏‏کش متعلق به کشور دیگری را که در حال عبور است، از بین ببرد، این عمل قابل انکار نیست و احتمالاً ایران هم نمی‏خواهد آن را انکار کند. برای این‏که الان هم علناً دارد می‏گوید که این کار را می‏توانیم و می‏خواهیم انجام بدهیم.
 
اگر ایران انکار نکند، لزومی به رفتن به یک مرجع بین‏المللی نیست، این به‏‏طور آشکار خلاف حقوق بین‏الملل است. اما سئوال شما مرا به یاد موضوع دیگری می‏اندازد که باز خیلی مرتبط است و آن این است که تفسیر کاملاً ناصحیحی از داخل ایران راجع به این مسئله و امکان حقوقی ایران شنیده‏ام.
این‏که ایران بگوید که چون ما نمی‏توانیم نفت صادر کنیم، پس هیچ‏کس نباید نفت صادر کند و عبور کشتی‏های دیگر برای ما ضرر دارد، در چهارچوب کنوانسیون حقوق دریاها قرار نمی‏گیرد و اگر ایران علناً کشتی‏ای را در آن‏جا غرق کند و مانعی ایجاد کند، بدون تردید یک نقض حقوق بین‏الملل است
آن تفسیر این است که چون دنیای غرب اجاز‏ه‏ فروش نفت ایران را نخواهد داد و نفت ایران را تحریم خواهد کرد، بنابراین عبور نفت‏کش‏های دیگر از تنگه‏ هرمز را می‏شود با عنوان "عبور با ضرر" تفسیر کرد، نه بی‏ضرر. یعنی عبوری است که برای ایران ضرر دارد. چون از نظر اقتصادی به ضرر این کشور است.
 
اشکال این تفسیر این است که کسانی که این تفسیر را می‏کنند، لااقل به کنوانسیون حقوق دریاها هیچ توجهی نکرده‏اند. برای این‏که در آن‏جا تعریف خیلی مشخصی شده که چه عبوری، "عبور بی‏ضرر" یا "عبور با ضرر" حساب می‏شود و در بین آن لیست که لیست نهایی است و چیزی هم نمی‏شود به آن اضافه کرد، مسئله‏ عواقب اقتصادی عبور اصلاً ذکر نشده است.
 
بنابراین این‏که ایران بگوید که چون ما نمی‏توانیم نفت صادر کنیم، پس هیچ‏کس نباید نفت صادر کند و عبور کشتی‏های دیگر از آن‏جا برای ما ضرر دارد، در چهارچوب کنوانسیون حقوق دریاها قرار نمی‏گیرد و بنابراین، به نظر من، اگر ایران علناً کشتی‏ای را در آن‏جا غرق کند و مانعی ایجاد کند، بدون تردید و بدون این‏که لزومی داشته باشد که حتی مرجعی، شورای امنیت یا دادگاهی این مسئله را تعیین کند که این درست یا غلط است، به‏طور آشکار، یک نقض حقوق بین‏الملل است. درست مانند حمله‏ عراق به کویت که نیازی به این‏که کسی اظهارنظری بکند نداشت و از دیدگاه همه‏ کشورهای دنیا، نقض آشکار حقوق بین‏الملل بود.
 
آیا بر سایر تنگه‏های بین‏المللی هم چنین قوانینی حاکم است؟ آیا چنین موارد مشابهی داشته‏ایم که تنگه‏هایی به این شکل بسته بشود یا بحران‏هایی بر سرش ایجاد شود؟
 
تنگه‏ها علی‏الاصول مسئله‏ خیلی مهم و پیچیده‏ای هستند. به‏خاطر این‏که بستگی دارد به عرض‏شان و به خطوط دریایی مناسب. برای این‏که از این سوی تنگه‏ هرمز تا عمان (از طرف ایران تا عمان) نزدیک به ۲۴ مایل دریایی است و طبق حقوق بین‏الملل نصف این تنگه، یعنی ۱۲ مایل آن متعلق به ا یران و ۱۲ مایل دیگر متعلق به عمان است.
 
ولی مسئله‏ مهم این است که این خطوط دریایی در کدام قسمت قرار گرفته‏اند و این بستگی به عمق دریا دارد که مناسب عبور چه نوع کشتی‏هایی هستند یا نیستند.
بنابراین تنگه‏ هرمز با تنگه‏های دیگر قابل مقایسه نیست. مثلاً تنگه‏‏ جبل‏الطارق فقط هفت مایل دریایی عرض دارد و تمام تنگه، هم در قسمت اسپانیا و هم در قسمت مراکش، خطوط عبور و مررو دریایی است.
 

در مورد تنگه‏ هرمز، همان‏طور که گفتم، باید به‏طور اخص راجع به آن صحبت کرد و چون تمام خطوط عبور و مرور در نزدیک سواحل عمان و در بخش عمان قرار دارد، به همین دلیل هر نوع عمل‏کرد از طرف ایران، اگر بخواهد به‏طور جدی عبور و مرور را قطع کند، باید در دریای سرزمینی عمان عمل کند و طبعاً این ‏کار تجاوز به سرزمین یا منطقه‏ی سرزمینی عمان است که نقض حقوق بین‏الملل محسوب می‏شود. 

Share this
Share/Save/Bookmark

جناب اقای میردامادی چرا سؤال نفرمودید که آیا تحریم های امریکا و اروپائیان متحد او قانونی و یا غیر قانونی است؟ چرا از این حقوق دان نپرسیدید که در کدام یک از مواد قانون بین المللی اجازه باج گیری و تهدید و ترو و خرابکاری داده شده است که اربابان اجازه هرکار غیر انسانی را طبق ان ماده و تبصره به خود میدهند؟کدام کار دولت نژادپرست و آدمکش صهیونیستی **** با قوانین بین المللی مطابقت دارد؟پروازهای جاسوسی هواپیماهای بدون سرنشن آمریکا، حتی بر فراز کشور روسیه و چین و غیره هم حتما قانونی است و برای ردیابی پایگاههای اتمی ایران است؟ هموطن گرامی اقای میردامادی و جناب آقای محمودی راه قانونی کردن بستن تنگه هرمز، ایجاد جنگی علیه کشور عمان و درگیری نظامی با عمان ،به هر بهانه ای است و اخوندها هم روش انرا از خود امریکا و غرب آموخته اند.مگر صدام به دستور امریکا به ایران حمله نکرد؟ایا قوانین بین المللی شما در ان زمان در حال گذراندن ماه عسل خود بود؟**** نه قانون می فهمید و نه مدافع قانون هستید و این مصاحبه ها را هم ***کمپین دیگری برای دفاع از استعمارگران ایجاد نموده و حمله نظامی به ایران را مشروعیت بخشید.لذا تعجب نخواهم کرد که اگر ج.ا.ا. باز هم *****را حلق آویز کند. متأسفانه این اقدام ج.ا.ا دامن نیروهای دمکرات را هم میگیرد و در نتیجه این نادانی ها کشور رو به تضعیف و بحران و آشوب رفته و نظام با رفتار غیر اصولی و غیر دمکراتیک اش موجب افتادن کشور به دست بیگانگان میشود.پاینده ایران

این استدلال درست نیست که 12 مایل ایران 12 مایل عمان. حریم دریایی از نقطه انتهایی سرزمینی آغاز میشه و جزایر سه گانه بعلاوه جزیره لارک نقاط شروع محاسبه مرزی برای ایران هستن نه سواحل خلیج فارس. اگر یک مطالعه در ویکیپدیا هم داشته باشید به این واضحات میرسید و از مطلع حقوق بین الملل همچین اظهاراتی بسی تعجب آور هست! همین الان هم تمام کشتی ها برای تردد باید به ایران گزارش ارسال کنند در غیر این صورت کشتی متخاصم محسوب میشند.

با درود

جای پرداختن به یک پرسش مهم در متن فوق خالی است: اگر ایران یکی از کشتی های خود را در این منطقه غرق کند چطور؟ بدیهی است که ایران به کشتی های دیگر حمله نمی کند. اما بدیهی است که ایران کافی است یک نفت کش قدیمی و بزرگ خود را در این منطقه به طور عمدی و با هدف اختلال در عبور و مرور قطع کند و این کار را نیز تکرار کند. در این صورت چطور؟

هر کشوری حق دارد با دیگران مراوده داشته باشد یا نداشته باشد. نفت از هر که خواست بخرد یا نخرد. ایران نمی تواند اروپا به زور وادار به خریدن نفت کند اما بستن یک ابراه بین المللی به بهانه اینکه اروپا از ایران نفت نمیخرد فقط از ذهن عقب مانده اقایان بر می اید. در ضمن حقوق بین الملل در مورد ابراهی که مرز دو کشور است خط میانی را به عنوان مرز میگیرد.
اقای مهدی اگر این استدلال شما درست باشد عمان هم میتواند دقیقا همین ادعا را مطرح کند.

وقتی که خود امریکا به کشور های دیگر اعلام میکند که ممنوعیت فرود هواپیمای ایران و تحریم هواپیمایی ایران از نظر سوخت و غیره پس ایران هم میگوید تحریم ورود کشتی ها از منطقه ی من به همین راحتی حقوق بین الملل وقتی که رژیم غاصب صهیونیستی میکشد به راحتی و شهرک سازی میکند خیلی پیش ها مرده هست و فاتحه گرفته شد اگر رژیم صهیونیستی کاری بکند خلاف حقوق بین الملل نیست که تحریم میکند شهر غزه را بدون غذا و دارو و میکشد انها را ولی فقط ورود کشتی انها هم از منطقه خود ایران مخالف حقوق هست خیلی مسخره هست تازه مرز دریایی تنگه هرمز برای ایران و عمان یکسان نیست چون جزایری که وجود دارند از پایان این جزایر این مرز حساب خواهد شد

رادران گرامی مگر شما حقوق این آقایان کارشناس را می دهید که انتظار دفاع از حق و ملیت
‫دارید؟
‫عزیزان گرامی ، زیاد فشار نیاورید و انتظار بیدار شدن وجدان و حس حق طلبی و وطن پرستی
‫در بسیاری از کارشناسان و دافعین حقوق بشر و مجریان برنامه های رادیوئي و تلویزیونی فارسی
‫زبان را ننمائید در نتیجه آمار بیکاران زیاد خواهد شد .
‫بابا ظاهرأ همه دو زاری ها کج است . هدف نابودی ایران و جمهوری اسلامی ایران است ، عزیزان
‫ترکیه آدم میکشد اوباما به طرف دیگر نگاه میکند خودشون به نام دفاع از حقوق بشر فجیع ترین
‫جنایات تاریخ را مرتکب شده اند و اسرائيل تمامی توافق نامه های سازمانهای بین المللی را زیر
‫پا میگذارد و آمریکا از او دفاع میکند و غیره.
‫اینجا بحث از حقوق بشر و حقوق بین المللی و دموکراسی نظام و حکومت نیست جنگ بر سر قدرت
‫است و درب این بقالی های احداث شده برای منافع و گذشتن امر معاش این هم زبانان را نبندید .
‫بابا جون همه یک یکسان نیستند ، چه انتظاری دارید که این بنده های خدا برونند کشاورزی و یا
‫کار ساختمانی و غیره بکنند برای یک لقمه حلال ؟
‫بعدش خاوری ۳ میلیارد مثل آب خوردن بدوزد؟
‫لطفأ انتقاد بکنید ولیکن نان کسی را تخته نکنید.

ارسال کردن دیدگاه جدید

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.

نظر شما پس از تایید دبیر وب‌سایت منتشر می‌شود.

لطفا به زبان فارسی کامنت بگذارید.
برای نوشتن به زبان فارسی می توانید از ادیتور زمانه استفاده کنید.

کامنتهایی که حاوی اتهام، توهین و یا حمله شخصی باشد هرز محسوب می شود و
منتشر نخواهد شد.

 

لینک به ادیتور زمانه:         

برای عبور از سد فیلترینگ

پرونده ۱۳۹۱ / چشم‌انداز ۱۳۹۲

مشخصات تازه دریافت برنامه های رادیو زمانه  از ماهواره:

ماهواره  :Eutelsat

هفت درجه شرقی

پولاریزاسیون افقی 

سیمبول ریت ۲۲

فرکانس ۱۰۷۲۱مگاهرتز

همیاران ما