خانه | فرهنگ،‌ هنر و ادبيات | پرده نقره‌ای

از تاریکی رحم تا مرگ قهرمان تنها

شنبه, 1390-11-01 08:11
نسخه قابل چاپنسخه قابل چاپ
سینمای جهان در صد فریم: جویندگان ساخته جان فورد
محمد عبدی

محمد عبدی- پنجمین فیلم از این مجموعه را به ستایششده‌ترین فیلم جان فورد اختصاص داده‌ام: "جویندگان"، وسترنی که چکیده جهان این فیلمساز کهنه‌کار هالیوودی است.

 

جویندگان (Searchers) چه داستانی دارد؟

 

کارگردان: جان فورد- فیلمنامه: فرانک نیوجنت- بازیگران: جان وین، جفری هانتر، ورا مایلز، وارد باند، ناتالی وود- محصول ۱۹۵۶، آمریکا- ۱۱۹ دقیقه.

 

در سال ۱۸۶۸، ایتن ادواردز پس از چند سال به خانه برادرش آرون که با همسرش مارتا و فرزندانشان زندگی می‌کند، بازمی‌گردد. به‌زودی سرخپوست‌ها به خانه آن‌ها حمله می‌کنند و پس از کشتن افراد خانواده، دختر کوچک آن‌ها، دبی، را با خود می‌برند. ایتن جست‌و‌جویی طولانی‌ را برای انتقام‌گیری و یافتن دبی آغاز می‌کند....

 

جان فورد کیست؟

 

متولد ۱۸۹۴ در آمریکا، متوفی ۱۹۷۳. از والدینی مهاجر (از ایرلند) با ۱۱ فرزند. پیوستن به برادری که به عنوان بازیگر جایی برای خود باز کرده. آغاز کار با کارگردانی فیلم‌های صامت عمدتاً وسترن. ساخت ۶۲ فیلم صامت کوتاه و بلند در بین سال‌های ۱۹۱۷ تا ۱۹۲۸ که تنها شماری از آن‌ها باقی مانده. ادامه فیلمسازی تا دهه‌ها بعد با ساخت فیلم‌های عمدتاً وسترن.

 

 نام من جان فورد است. من وسترن می‌سازم.

«نام من جان فورد است. من وسترن می‌سازم.» یکی از استادان هالیوود. تأثیرگذاری بر بسیاری از فیلمسازان شناخته‌شده تاریخ سینما از آکیرا کوروساوا تا مارتین اسکورسیزی.

 

جویندگان را چطور می‌توان تحلیل کرد؟

 

ستایش‌شده‌ترین فیلم جان فورد، چکیده جهانی است که این فیلمساز بی‌ادعا در وسترن‌های خود بنا می‌کند. رد قهرمان فورد (با بازی جان وین) را می‌توان از دلیجان (۱۹۳۹) تا جویندگان (۱۹۵۶) تعقیب کرد؛ قهرمانی که اینجا در عین سبعیت، رفته‌رفته به یک خود‌شناسی می‌رسد و در انتها «تغییر» می‌کند.
«تغییر» واژه‌ای کلیدی در درک جهان فیلم است: قهرمان فورد- که بر خلاف گفته برخی شخصیت کاملی نیست و برعکس پر از ضعف‌های انسانی است- نیاز به تغییر در نوع نگاه و جهان‌بینی خود دارد؛ تغییری که در لحظه آخر در او دیده می‌شود و در صحنه‌ای که به نظر می‌رسد او قصد دارد دبی را به جرم پنج سال زندگی با سرخپوست‌ها (و به قول خودش بودن جزوی از آن‌ها) بکشد، در آغوش می‌کشد و از او می‌خواهد که با هم به خانه برگردند.
 

در واقع فورد در عین روایت جنگ‌هایی که «تگزاس- سرخپوست‌ها» نامیده می‌شود (در قرن نوزدهم)، از جامعه‌ای حرف می‌زند که نیاز به «تغییر» دارد. فیلم در عین حال که علیه سرخپوست‌ها به نظر می‌رسد، در صحنه‌هایی توازن را برقرار می‌کند (نگاه کنید به صحنه‌ای که دختر سرخپوستی که به عنوان همسر مارتی به او داده شده، توسط سربازان کشته شده و مارتی دلیلی برای آن نمی‌تواند بیابد؛ یا جایی که رئیس کومانچی‌ها دلیل اعمال خود را قتل دو پسرش توسط یک سفیدپوست می‌خواند.)  

 

از این رو فیلم درباره خود‌شناسی است. ایتن (جان وین) شخصیت بسیار مغروری دارد که راه را بر هر نوع تفکر مخالف خود می‌بنند. او به کاپیتان/کشیش می‌گوید که از او اطاعت خواهد کرد، «اما اگر فقط یک بار اشتباه کند»، دیگر از او پیروی نمی‌کند. خیلی زود هم راه خود را از گروه او جدا می‌کند. چنین شخصیتی غیر قابل تغییر به نظر می‌رسد، اما در پایان ایتن هم به یک خود‌شناسی درباره خود و جامعه‌اش رسیده و پذیرای دبی می‌شود.
 

همین خود‌شناسی را در شخصیت مارتی هم می‌بینیم. مارتی نوجوانی است که در کنار ایتن (پدر واقعی یا پدر معنوی) به تکامل شخصیت می‌رسد و در انتها می‌تواند به خاطر عشقش بجنگد و معنا و ارزش با هم بودن را درک کند.
 

از سویی فورد از جامعه‌ای حرف می‌زند که نیاز به خود‌شناسی و تغییر دارد؛ جامعه‌ای که درگیر ‌نژادپرستی و رفتار ناهنجار با زنان است و به زودی تغییر خواهد کرد (بیراه نیست که فیلم‌های بعدی فورد در طرفداری از سرخپوست‌ها ساخته شده‌اند.)
 

جویندگان،ستایش‌شده‌ترین فیلم جان فورد

 

از سویی فیلم در لایه‌های زیرین درباره مذهب حرف می‌زند (در کنار هم قرار دادن باورهای سرخپوست‌ها و مسیحیان) و در عین حال به زبان طنز، همه چیز را به سخره می‌گیرد. (نگاه کنید به شخصیت «موس» که عملکرد دلقک‌های شکسپیر را در فیلم به عهده دارد.)
 

جویندگان در واقع فیلمی است متکی به ژانر که تمام قواعد سینمای وسترن را در پیش می‌گیرد و به سنت ژانر وفادار می‌ماند. در نتیجه تمام اغراق‌های معمول ژانر - از بازی‌های اغراق‌آمیز تا موسیقی ممتد و بی‌پایان- را می‌توان در فیلم دید که در وهله اول ممکن است کهنه هم به نظر برسند. در واقع درک فیلم بدون در نظر گرفتن قواعد و منطق ژانر (مثلاً اینکه در یک فیلم وسترن زمانی که در کافه کسی به دیگری مشت می‌زند، بی‌دلیل همه با هم دعوا می‌کنند و نباید به دنبال دلیل آن بود، چرا که منطقی است که جهان فیلم و جهان ژانر بنا می‌کند)، مشکل به نظر می‌رسد، اما فورد از جایی راهش را از وسترن‌های معمول جدا می‌کند که قادر است با میزانسن‌های خارق‌العاده، جهان شخصیت و تنهایی‌اش را با طبیعت بیکرانی که عاشق‌اش بود («مانیومنت ولی»، مامن قهرمان‌های او) قسمت کند.
 

دوربین فورد با میزانسن‌های غالباً ایستا، نظاره‌گر شخصیت‌هایی است که تثبیت شده‌اند اما سرشار از ضعف به نظر می‌رسند. نماهای بسیار باز، از شخصیت‌هایی حکایت دارند که در قیاس با طبیعت هیچ به نظر می‌رسند. از سویی استفاده از عمق میدان، عملاً به عنوان یکی از شگردهای فیلم در قصه‌گویی به تماشاگر به کار می‌رود و ارتباط شخصیت‌ها با طبیعت خشن اطرافشان را گوشزد می‌کند.

 

اما تفاوت فیلم با غالب فیلم‌های ژانر در نوع روایتش است. فیلم به جهانی مینیمال نزدیک است که در آن گذشته و آینده شخصیت‌ها به طرز غریبی در ابهام قرار دارد. ما چیزی درباره گذشته ایتن نمی‌دانیم و تنها برخی جزئیات بر ما روشن می‌کنند که رابطه عاشقانه ناگفته یا به ثمر رسیده‌ای بین او و زن برادرش وجود داشته است. فیلم از این نقطه فرا‌تر نمی‌رود و درباره چون و چرای آن توضیح نمی‌دهد؛ همین‌طور درباره والدین مارتی نیازی به توضیح بیشتر نمی‌بیند و همه چیز را در قبال رابطه خونی ایتن و مارتی در ابهام قرار می‌دهد.
 

در واقع شخصیت‌های فورد در زمان حال زندگی می‌کنند و هر صحنه تنها مختصر اطلاعاتی به ما می‌دهد که داستان را دنبال کنیم. فیلم به طور شگرفی به جای گسترش در طول (دنبال کردن قصه فیلم) گسترش عرضی دارد و به مفهومی ضد قصه است (تمام داستان ساده فیلم را می‌توان درچند خط خلاصه کرد.)
 

در صحنه اول دوربین در تاریکی (درون یک رحم)، پشت دری بسته قرار گرفته است. در باز می‌شود (تولد) در حالی که دو طرف کادر در تاریکی قرار دارد. مارتا و ایتن هر دو وارد کار می‌شوند؛ دو شخصیتی که درام عشق پنهان و ناگفته آن‌ها قصه را پیش می‌برد. در نمای پایانی دوربین دقیقاً همین وضعیت را دارد. همه وارد خانه می‌شوند (مفهوم خانواده و ثبات آن) اما ایتن بیرون در می‌ماند و به سوی ناکجاآبادی که از آن آمده بازمی‌گردد و در (به‌طور اغراق‌آمیزی) بر روی او بسته می‌شود. او با جهان تنهایی‌اش باز تنها می‌ماند. قهرمان فورد تنها در طول یک آمدن و رفتن (به دنیا آمدن و مردن) روایت می‌شود. ایتن از نقطه‌ای نامعلوم می‌آید (تولد) و به نقطه‌ای نامعلوم بازمی‌گردد (مرگ.) آمدن و رفتن او در پی هدفی است که پس از انجام آن دیگر دلیلی برای ماندن نمی‌بیند.
 

در همین زمینه:
::سینمای جهان در صد فریم از محمد عبدی در رادیو زمانه::

 

ویدئو: صحنه پایانی جویندگان، ساخته جان فورد: بیان مفهوم مرگ قهرمان در تنهایی

Share this
Share/Save/Bookmark

ارسال کردن دیدگاه جدید

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.

نظر شما پس از تایید دبیر وب‌سایت منتشر می‌شود.

لطفا به زبان فارسی کامنت بگذارید.
برای نوشتن به زبان فارسی می توانید از ادیتور زمانه استفاده کنید.

کامنتهایی که حاوی اتهام، توهین و یا حمله شخصی باشد هرز محسوب می شود و
منتشر نخواهد شد.

 

لینک به ادیتور زمانه:         

برای عبور از سد فیلترینگ

پرونده ۱۳۹۱ / چشم‌انداز ۱۳۹۲

مشخصات تازه دریافت برنامه های رادیو زمانه  از ماهواره:

ماهواره  :Eutelsat

هفت درجه شرقی

پولاریزاسیون افقی 

سیمبول ریت ۲۲

فرکانس ۱۰۷۲۱مگاهرتز

همیاران ما