خانه | دانش و فن‌آوری

آرکئوپتریکس، هنوز یک پرنده است

شنبه, 1390-08-07 19:03
نسخه قابل چاپنسخه قابل چاپ
الیور چان (Oliver Chan)
برگردان: 
احسان سنایی
الیور چان - پژوهشگران استرالیایی مدعی‌اند که این موجود باستانی بیشتر شبیه به یک پرنده نخستین است تا دایناسور دوپایی که پژوهشگران چینی، در اوایل سال میلادی جاری آن را به‌عنوان خانواده اصلی آرکئوپتریکس معرفی کرده بودند.
 
پژوهشی که در ژوئیه سال جاری توسط دانشمندان "مؤسسه دیرین‌شناسی مهره‌داران و انسان‌شناسی باستانی"، آکادمی ملی علوم بیجینگ منتشر شده بود، آرکئوپتریکس را از جایگاه نخست در تاریخ پرنده‌سانان خلع کرده و آن را به خانواده بزرگی موسوم "داینونیچوساریا"ها (Deinonychosauria) نسبت داد.(رجوع کنید به گزارش آرکئوپتریکس دیگر یک پرنده نیست) اما هم‌اکنون به لطف بررسی‌های کالبدشناختی فوق‌العاده پیچیده‌تر پژوهشگران دانشگاه‌های آدلاید و نیوساوث‌ولز، فرضیه دانشمندان چینی به چالش کشیده شد. این بررسی، همین هفته در نشریه علمی Biology Letters انتشار داده شد.
 
"مقاله آن دانشمندان چینی، مقاله خوبی بود و مطمئناً هیچ ادعای ناموجهی را مطرح نکرده بود. اما آن‌ها فوق‌العاده در این‌باره احتیاط کرده بودند تا بگویند این نتایج البته فرضیه است و نه یک حکم قطعی و با این حساب، نیازمند پژوهش‌های تکمیلی‌ست." این را مایک لی (Mike Lee)، از نویسندگان مقاله اخیر و پژوهشگر ارشد دیرین‌شناسی موزه استرالیای جنوبی می‌گوید.
 
نخستین نمونه فسیلی کامل از آرکئوپتریکس، در سال 1861 میلادی در آلمان پیدا شد. این موجود حدود 150 میلیون سال پیش می‌زیسته و ویژگی‌های مشترک یک پرنده و دایناسور را هم داشته است که می‌توان به‌عنوان نمونه به دندان‌های تیز، بال‌های سه‌انگشتی مجهز به پنجه، یک دم دراز استخوانی، بال‌های پَرپوش بزرگ و مهم‌تر از همه قابلیت پرواز اشاره کرد. لی می‌گوید: "شکی نیست که آرکئوپتریکس، مهم‌ترین فسیل تاریخ و مظهر فرگشت حیات است. از این‌رو کسب یک توافق عام و موجه در رابطه با جایگاه زیستی این موجود در خانواده خزندگان باستانی زمین، از اهمیت زیادی برخوردار است. جالب اینجاست که کشف هرچه بیشتر پیوندهای گمشده مابین تیره پرندگان و دایناسورها، کارمان را همیشه سخت‌تر از گذشته می‌کند."
 
دیرینه‌شناسان چینی، پیشتر موفق به کشف فسیل موجود ناشناخته‌ای با نشانه‌های یک دایناسور پرنده‌‌سان شده بودند. این موجود که به "ژیائوتینگیا ژنگی" معروف شد، جایگاه آرکئوپتریکس را به‌عنوان قدیمی‌ترین و نخستین پرنده تاریخ، در خطر انداخت و با کشف شواهد فسیلی بیشتر، در نهایت این جایگاه را از آن خود کرد. به‌گفته "ژینگ ژو" (Xing Xu)، سرپرست نویسندگان مقاله‌ای که ماه ژوئیه منتشر شده بود، پژوهشگران چینی مدعی شده بودند که "آرکئوپتریکس یک پرنده نیست، اما از اجداد ولوسیراپتورهاست".
 
ارتباطات نژادی مابین گونه‌ها و تیره‌های جانوری، غالباً در تعیین ریشه‌های باستانی‌شان نقش حائز اهمیتی دارد. هر موجود زنده‌ای خصایص خودش را دارد که به "صفات ممیزه" مشهورند و صرفاً اطلاع از حضور، یا عدم حضور هرکدام از این صفات در بدن یک موجود زنده، برای تعیین نوع جهش‌های فرگشتی‌اش کافی است. اگر فرگشت، تنها یک‌بار اثر خودش را باقی بگذارد، این صفات همگن و برگشت‌ناپذیرند، اما اگر علت بروز یک صفت ویژه فقط ریشه فرگشتی داشته باشد و ارتباطی به نیاکان موجود پیدا نکند (که در این‌صورت آن را "همسانی" می‌نامند)، نتایج تحقیقات‌مان ممکن است اصلاً شواهد صحیحی از نوع ارتباط اجدادی یک موجود ارائه ندهد.
 
پژوهشگران استرالیایی اما با توسل به یک روش آماری بر پایه بیشترین احتمالات ممکن، متوجه شدند اکثریت بخش‌های درخت فرگشتی دایناسورها، شبیه به همان چیزی است که با کاربست مدل‌های ساده‌تر هم حاصل می‌شود و در واقع همین شباهت بود که آکئوپتریکس را نجات داد و آن را به تیره پرندگان بازگرداند. لی می‌گوید: "ایجاد این درخت فرگشتی بر پایه داده‌های مختصرتر، در نهایت آسان‌تر و سریع‌تر خواهد بود و درک نتایج آن هم بهتر است، حال‌آنکه روش‌های متکی به احتمال، بر پایه مدل‌های کند و پیچیده ریاضی است، اما با این وجود، این مدل دوم مشخص می‌کند که برخی صفات زیستی، نسبت به سایر صفات جانور آهسته‌تر دچار تغییر می‌شوند و در تلاش برای ترسیم درخت فرگشتی نیز همین تغییرات را به‌عنوان شاخص اصلی مد نظر قرار می‌دهد."
 
روش‌ صرفه‌جویانه تحلیل داده‌ها، معمول‌ترین راهکار تحلیل داده‌های ریخت‌شناسی به‌شمار می‌رود و همگی تغییرات پدیده آمده در شاخ و برگ‌های درخت فرگشتی را هم به‌طور متساوی مورد بررسی قرار می‌دهد، اما با این‌همه ریسک ارائه نتایج اشتباه را هم به‌ویژه در خصوص شاخه‌های ژنتیکی طولانی افزایش می‌دهد.
 
از طرفی، روش‌های آماری‌ای که در پژوهش اخیر به کار رفته‌اند، اهمیت خاصی به سرعت پیشروی فرآیندهای فرگشتی هم می‌دهد. هرچند این روش‌های تحلیلی را غالباً در رشته زیست‌شناسی مولکولی به کار می‌بندند، اما کاربست‌شان در رشته‌هایی همچون دیرین‌شناسی و ریخت‌شناسی هم می‌تواند در ترسیم تصویر دقیقی از درخت فرگشتی دایناسورها نقش ایفا کند. لی می‌گوید: "هم‌اکنون تیره پرندگان و دایناسورها، توسط مجموعه‌ای از فرم‌های جانوری که به‌ندرت اختلاف مشخصی را در آن‌ها می‌توان دید، به هم پیوند می‌خورند. این مسئله باعث می‌شود که قرار دادن فسیلی نظیر آرکئوپتریکس در نقطه‌ای مشخص و واضح از این درحت فرگشتی، فوق‌العاده دشوار باشد."
 
ارتباطات نژادی مابین گونه‌ها و تیره‌های جانوری، غالباً در تعیین ریشه‌های باستانی‌شان نقش حائز اهمیتی دارد. هر موجود زنده‌ای خصایص خودش را دارد که به "صفات ممیزه" مشهورند و صرفاً اطلاع از حضور، یا عدم حضور هرکدام از این صفات در بدن یک موجود زنده، برای تعیین نوع جهش‌های فرگشتی‌اش کافی است. اگر فرگشت، تنها یک‌بار اثر خودش را باقی بگذارد، این صفات همگن و برگشت‌ناپذیرند، اما اگر علت بروز یک صفت ویژه فقط ریشه فرگشتی داشته باشد و ارتباطی به نیاکان موجود پیدا نکند (که در این‌صورت آن را "همسانی" می‌نامند)، نتایج تحقیقات‌مان ممکن است اصلاً شواهد صحیحی از نوع ارتباط اجدادی یک موجود ارائه ندهد.
 
توماس ریچ (Thomas Rich)، کتابدار ارشد و دیرین‌شناس موزه ویکتوریا می‌گوید: "هرچند که این چالش‌های مربوط به پرنده بودن یا نبودن آرکئوپتریکس تمامی نخواهد داشت، اما ما بایستی از روش‌های آماری متفاوتی برای حل مسئله‌ای واحد استفاده کنیم و داده‌های آماری بیشتری را هم از نمونه‌های زنده و شواهد فسیلی موجود، به‌منظور ارتقای سطح درک‌مان از جایگاه فرگشتی این پرنده به کار ببندیم."
 
منبع: Cosmos Online
 
 در همین زمینه:
 
تصاویر:
۱ - نقاشی از تصویر احتمالی آرکئوپتریکس
۲ - فسیل نمونه آرکئوپتریکس پیدا شده در آلمان / منبع: Michael Lee
Share this
Share/Save/Bookmark

ارسال کردن دیدگاه جدید

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.

نظر شما پس از تایید دبیر وب‌سایت منتشر می‌شود.

لطفا به زبان فارسی کامنت بگذارید.
برای نوشتن به زبان فارسی می توانید از ادیتور زمانه استفاده کنید.

کامنتهایی که حاوی اتهام، توهین و یا حمله شخصی باشد هرز محسوب می شود و
منتشر نخواهد شد.

 

لینک به ادیتور زمانه:         

برای عبور از سد فیلترینگ

پرونده ۱۳۹۱ / چشم‌انداز ۱۳۹۲

مشخصات تازه دریافت برنامه های رادیو زمانه  از ماهواره:

ماهواره  :Eutelsat

هفت درجه شرقی

پولاریزاسیون افقی 

سیمبول ریت ۲۲

فرکانس ۱۰۷۲۱مگاهرتز

همیاران ما