خانه | گوی‌سياست

آیا چین در آستانه انقلاب است؟

سه شنبه, 1391-12-22 13:16
نسخه قابل چاپنسخه قابل چاپ
مارک سیمونس
برگردان: 
اکبر فلاح‌زاده

مارک سیمونس- رئیس دفترسیاسی حزب کمونیست چین در ته صندوقخانه خود به کتابی از قرن نوزدهم برخورده که با دقتی عجیب وضع امروز کشور چین را تشریح می‌‌کند و خبر از  فرا رسیدن یک انقلاب می‌دهد. این کتاب اثر الکسی دو توکویل، جامعه‌شناس قرن نوزدهم فرانسه است.

 

نام کتاب مورد نظر  L'Ancien Régime et la Révolution یا "رژیم کهن و انقلاب" است. کتابی که الکسی دو توکویل (Alexis de Tocquevilles) جامعه‌شناس فرانسوی آن را نوشته و در سال ١٨٥٦ منتشر شده است.

 

لی کچیانگ( Li Keqiang)  دومین فرد حزب کمونیست چین و  نخست وزیر آینده کشور و همینطور وانگ چیشان(Wang Qishan)  عضو بلند پایه دفترسیاسی و مسئول مبارزه با فساد، بارها خواندن این کتاب را به همگان توصیه کرده‌اند. خواندن این کتاب از جمله در دیدار با مشاوران دولت سفارش شده که مشغول بررسی راه‌های جلوگیری از افول حزب و دولت هستند.

 

این‌ها دلایلی هستند که کتاب یاد شده را  نزد مقامات و روشنفکران چینی اینقدر محبوب کرده‌اند. در غرب، "رژیم کهن و انقلاب" زیر سایه اثر دیگر توکویل یعنی "دمکراسی درآمریکا" قرار گرفته است.

 

حال در این زمینه  دو پرسش مطرح است : امروز کمونیست‌های چینی با تحلیل توکویل از فرانسه قبل از انقلاب ١٧٨٩ هم‌ذات پنداری می‌کنند. این چه معنی می‌دهد؟  پرسش دوم این است که چرا این موضوع  را علنی و  برملا می‌سازند.

 

یک جامعه  به کلی متشتت

 

 طرفه آن که این کتاب، فرانسه قبل از انقلاب ١٧٨٩ را مانند آن تصویری توصیف نمی‌کند که نظریه پردازان غربی تا همین چندی پیش از دولت‌های سوسیالیست واقعا موجود ارائه  می‌دادند؛ یعنی سیستمی که به علت  اصلاح ناپذیر بودن و کله شقی‌اش نابود می‌شود.

 

توکویل اصلا جامعه فرانسه تحت حاکمیت استبدادی قبل از انقلاب را دارای پویایی روز افزون، شفافیت و در مسیر مدرنیته می‌داند. اما نکته اینجا بود که سیاست تمرکزگرایی و عقلایی و صرفه‌جویانه کردن اقتصاد دولت استبدادی، نهادهای کهن و اشکال همکاری را چنان بی‌محتوا کرد که در جامعه  فقط کاست‌های متخالف باقی ماندند. 

 

جامعه‌ای چنین متشتت -  که توکویل آن را "فردیت اشتراکی" نامیده - چیز مشترکی جز اشتیاق به آن ندارد که به هر قیمتی ثروتمند شود.

 

حکومت استبدادی قبل از انقلاب فرانسه نیز از  ترس متحد شدن مردم، از این انشقاق اجتماعی هیچ بدش نمی‌آمد و به آن دامن هم می‌زد تا هرگونه شور و هیجان و حس مشترک اجتماعی و هم‌چنین ضرورت هرگونه تفاهم را از جامعه بگیرد.

 

این هم وصف حال چین امروز است که حرص و ولع مردم برای ثروتمند شدن از طرف سیستم نه تنها مشروع  شناخته می شود، بلکه آن را به عنوان بدیل هر گونه جاه‌طلبی سیاسی، تبدیل به تکلیف هم می‌کنند. در این میان هر کس دنبال این است که گلیم خود  را از آب بیرون بکشد و برای بالا کشیدن خود از سر و  کول دیگران بالا برود.

در قرون گذشته اشراف زادگان و  مردمی  که بعدها به  شهروند تبدیل شدند، در وظایف و امور مشترک اجتماعی با هم همکاری می‌‌کردند اما کم کم دولت اجرای این امور را به عهده گرفت.

 

هر چه به عهده گرفتن اجرای این وظایف توسط قدرت مرکزی بیشتر شد، کوس رسوایی تبعیض و نابرابری هم گوشخراش‌تر شد. از جمله این نابرابری‌ها معافیت اشرا‌ف زادگان از پرداخت مالیاتی بود که مدام افزایش می‌یافت.

 

از آنجا که در چنین جامعه‌ای هیچ چیز ثبات و دوام  ندارد، همه مردم ملتهب و برانگیخته‌اند: بعضی از ترس سقوط، برخی هم از غصه این که از قافله پیشرفت عقب بمانند.

 

پرهیز از سرنوشت اتحاد شوروی 

 

این هم وصف حال چین امروز است که حرص و ولع مردم برای ثروتمند شدن از طرف سیستم  نه تنها مشروع شناخته می‌شود، بلکه آن را به عنوان بدیل هر گونه جاه‌طلبی سیاسی، تبدیل به تکلیف هم می‌کنند. در این میان هر کس دنبال این است که گلیم خود  را از آب بیرون بکشد و برای بالا کشیدن خود از سر و  کول دیگران بالا برود. به ویژه کشاورزان و طبقه متوسط شهری دیگر منافع مشترک ندارند.

 

هر گونه امکان کار مشترک از بین می‌رود و به این ترتیب حزب نقش قدرت مرکزی در سیستم توکویل را به عهده  می‌گیرد. از طرف دیگر این حزب همانند اشرافیت فاقد ارزش اجتماعی در فرانسه است که در زمینه اقتصاد نیز در بلبشوی تبعیض و نابرابری، امتیاز بذل و بخشش می‌کند.

 

از سال ۱۹۸۹ نظر رژیم این بوده که ثبات سیستم می‌تواند از راه افزایش مداوم تولید ناخالص ملی، عقلایی کردن پیشرونده  اقتصاد و سیستماتیک کردن سلطه  حکومت محقق شود . یعنی از راه اصلاحاتی که توان حل مشکلات را داشته و در امور مشخص انعطاف نشان دهد و هم‌زمان سبب تحکیم و صلابت سلطه تک حزبی در کل شود، به نحوی که جمهوری خلق چین هرگز به سرنوشت اتحاد شوروی دچار نیاید. از قضا "لیبرال‌ها" در داخل حزب همیشه استدلال کرده‌اند که اصلاحات به جا و به موقع جلوی  وقوع انقلاب را می‌گیرد.

 

چرا در فرانسه کار به انقلاب کشید؟

 

علاقه به توکویل دلالت دارد بر این که از نظر کارکرد، این مدل چینی عمرش به سر آمده است. توکویل می‌نویسد که در نیمه قرن هجدهم از اشتیاق به آزادی در ملت  فرانسه خبری نبود.  "این ملت بیشتر اصلاحات می‌خواست تا قانون". شهروندان این جامعه هم چیزی بیش از این نمی خواسته‌اند که "نوکران برابر حقوق اربابان دنیا باشند."

 

به نظر توکویل، دلیل این که چند ده سال بعد از این ارزیابی از جامعه  فرانسه، یک باره در مقابل چشمان حیرت‌زده همگان کار به انقلاب سال ١٧٨٩کشید، فرسودگی نهادهای خودگردان میانجی بین دولت مرکزی و فرد بود. هم‌چنین به این دلیل که سیاست نوگرایی در سال‌های قبل از انقلاب همیشه با اصلاحات اجتماعی بیشتر همراه بود، به طوری که توقعات و انتظارات را در مردم افزایش داد.

 

مردمی که مدت‌های مدید از امور اجتماعی برکنار مانده بودند، بی‌خیال و کر تلقی می‌شدند. از این رو هنگامی که بحث‌هایی در مورد سرنوشت مردم شروع شد، در حضور خودشان جوری از آنها حرف می‌زدند،

انگار که حضور ندارند و نمی‌شنوند.

 

رسانه های دولتی و مشاوران دولت پشت سر هم از نشانه‌های تشدید بحران خبرمی‌دهند: یک درصد خانواده‌ها صاحب  ۴ / ۴۱ درصد دارایی‌های خصوصی هستند. ۹۱ درصد مردم معتقدند که ثروتمندان از رابطه با حزب بهره‌مند می‌شوند. به گفته یکی از مشاوران دولت، بسیاری از مقامات حزبی خود را ناامن احساس می‌کنند و به همین دلیل زن و  دارایی‌هایشان رابه خارج منتقل می‌کنند. از این گذشته به نحو فزاینده‌ای به بودا اعتقاد پیدا می‌کنند.

به این ترتیب چیزهایی به گوش ملت خورد که در بستری از رشد نامعقول نابرابری‌ها سبب سوء تفاهم شد. یعنی باعث شد خلاء ناشی از استبداد، پیش زمینه ایجاد آن مدل اجتماعی دیده شود که  روشنفکران متمرکز بر انتزاعات و سیستم‌ها ارائه کرده بودند.

 

انتقال دارایی ها به خارج

 

توصیه خواندن توکویل در پکن حالا به طرز قابل توجهی هم‌زمان شده با تغییر در تاکتیک سخنوری حزبی در پی تغییر رهبری در ماه نوامبر .در حالی که تا قبل از این تغییر هر گونه قیاس با دیکتاتورهای سرنگون شده در بهار عربی به شدت تکذیب می‌شد، شی جین پینگ ،رهبر جدید بارها اعلام کرده که "اگر مسئله فساد حل نشود، این به معنی پایان حزب و آخر خط دولت خواهد بود."

 

رسانه های دولتی و مشاوران دولت پشت سر هم از نشانه‌های تشدید بحران خبرمی‌دهند: یک درصد خانواده‌ها صاحب  ۴ / ۴۱  درصد دارایی‌های خصوصی هستند. ۹۱ درصد مردم بنا به بررسی روزنامه حزبی "رنمین ریباو" معتقدند که ثروتمندان از رابطه با حزب بهره‌مند می‌شوند. به گفته یکی از مشاوران دولت به نام " یو کپینگ" بسیاری از مقامات حزبی خود را ناامن احساس می‌کنند و به همین دلیل زن و  دارایی‌هایشان رابه خارج منتقل می‌کنند. از این گذشته به نحو فزاینده‌ای به بودا اعتقاد پیدا می‌کنند.

 

در یک سال گذشته دولت چین برای امنیت داخلی بیشتر خرج کرده تا برای امنیت خارجی. اما عواقب این که چینی ها با خواندن توکویل چشم و گوش‌شان به بحران خودشان  باز شده، برای حزب چه خواهد بود؟ در حال حاضر نشانه‌ای از این که حال  جامعه مدنی بیشتر حمایت شود، به چشم نمی‌خورد .البته از سیاست اصلاحی نیز نکاسته‌اند تا به سرکوب مطلق روی آورند.

 

عجالتا و ظاهرا، دفترسیاسی جدید حزب می‌خواهد از روحیه تکنوکراتیک دفتر سابق فاصله بگیرد. البته  منظور شان لیبرالیزه کردن به معنی غربی نیست، بیشتر دنبال کسب مجدد وجهه اخلافی  حزب‌اند که مخدوش شده است.

 

نظرات عجیب رهبر جدید

 

چکیده مواضع "شی جین پینگ" رهبر جدید حزب به این قرار است: از نظرات سختگیرانه‌ای مانند جدل علیه "نیهیلیسم تاریخی" اتحاد شوروی گرفته تا اقدامات سمبلیکی چون سخنرانی آتشین‌ علیه بی‌محتوایی گفته‌ها و شیوه زندگی مقامات و اعلان جنگ به فساد درون حزبی. او در این زمینه حتی از اصطلاح "منافع پنهان" استفاده کرد که توسط  تبعیدیان به کار می رود، تا بگوید دژ این منافع  را باید ویران ساخت.

 

او حتی زیر این توافق ضمنی می‌زند که نام حزب تنها یک نماد خشک و خالی است. یک بار به مناسبتی گفت: "رویای چینی یک آرمان است. ولی به عنوان کمونیست ما طبیعتا باید آرمان والاتری داشته باشیم و آن آرمان کمونیسم است".

 

اما او هیچ اشاره‌ای به این نمی‌کند که این همه مواضع و خواسته‌ها در کدام نقطه بهم می‌رسند و یک کاسه می‌شوند. چگونه حزبی که سلطه واقعی آن با منافع اقتصادی گردانندگانش پیوند دارد، می‌تواند با همت و توان خودش، خود را از  منجلاب بیرون بکشد؟

 

در هنگامی که رسانه‌های دولتی مدام از موارد مکشوفه رشوه‌خواری خبر می‌دهند، دهان روزنامه‌ها و روشنفکرانی بسته می‌شود که دم را غنیمت می‌شمارند تا مردم را به احترام به حق آزادی بیان و عقیده مندرج در قانون اساسی متوجه سازند.

 

آخرین نکته عجیب کتاب توکویل این نقطه نظر بود که انقلاب فرانسه در دومین مرحله خود،  دوباره همان نهادهای رژیم ساقط شده را زنده کرده است. همان نهادهایی که با آنها می‌شد "مردم را از هم جدا و مطیع و حرف‌شنو " کرد. با این حال در مورد توکویل اصلا نمی‌شد تشخیص داد که آیا او با اوضاع نابسامان دولت قبل از انقلاب سر و کار داشت یا با اوضاع انقلاب.

 

منبع: FAZ

Share this
Share/Save/Bookmark

به نظر مقاله خیلی‌ جالبی‌ باید باشه، ولی‌ متأسفانه ترجمهٔ گنگ اون رو کم اثر کرده

عالی بود . واقعن استفاده کردم. خواهشا از اینجور مطالب عمیق بیشتر بذارین.

خیلی مقاله با محتوا و سنگینیه. دست مترجمش درد نکنه

ما خیلی ممنون شمامیشیم اگه خود این کتاب توکویل رو هم با نثر فصیح خودتون ترجمه بفرمایید . به نظر من شباهتهایی بین وضع ایران و چین هست. یه چیزهایی مانند انقلاب بعضی وقتا ناگهانی روی میده.

" این هم وصف حال چین امروز است که حرص و ولع مردم برای ثروتمند شدن از طرف سیستم نه تنها مشروع شناخته می‌شود، بلکه آن را به عنوان بدیل هر گونه جاه‌طلبی سیاسی، تبدیل به تکلیف هم می‌کنند. در این میان هر کس دنبال این است که گلیم خود را از آب بیرون بکشد و برای بالا کشیدن خود از سر و کول دیگران بالا برود. به ویژه کشاورزان و طبقه متوسط شهری دیگر منافع مشترک ندارند. "
++++++
درست همین وصف حال امروز ایران ماست . مردم برای پولدار شدن همدیگرو قربانی می کنن.

کشور چین فرانسه نیست . این بسیار ساده انگارانه است که بخواهیم با ارائه شواهدی کلی به نتایج دلخواه خود برسیم.
مردم چین بسیار از اوضاع فعلی اقتصادی کشورشان در قیاس با سی سال یا پنجاه سال یا هفتاد سال قبل خودشان راضی هستند .

مقاله خیلی محکم و قوی و مستدلی هستش. این آلمانیها خیلی باهوشن. همه اوضاع کشورهای دنیارو زیر نظر دارن. خواهش می کنم اگه براتون مقدوره بیشتر از این مطالب چاپ کنید. تشکر ;

ارسال کردن دیدگاه جدید

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.

نظر شما پس از تایید دبیر وب‌سایت منتشر می‌شود.

لطفا به زبان فارسی کامنت بگذارید.
برای نوشتن به زبان فارسی می توانید از ادیتور زمانه استفاده کنید.

کامنتهایی که حاوی اتهام، توهین و یا حمله شخصی باشد هرز محسوب می شود و
منتشر نخواهد شد.

 

لینک به ادیتور زمانه:         

برای عبور از سد فیلترینگ

پرونده ۱۳۹۱ / چشم‌انداز ۱۳۹۲

مشخصات تازه دریافت برنامه های رادیو زمانه  از ماهواره:

ماهواره  :Eutelsat

هفت درجه شرقی

پولاریزاسیون افقی 

سیمبول ریت ۲۲

فرکانس ۱۰۷۲۱مگاهرتز

همیاران ما