خانه | گوی‌سياست

تحریم فروش نفت به اروپا ، تهدید یا واقعیت ؟

دوشنبه, 1391-02-04 10:12
نسخه قابل چاپنسخه قابل چاپ
گفت‌وگو با دکتر شاهین فاطمی استاد دانشگاه در رشته اقتصاد
سراج الدین میردامادی

 سراج الدین میردامادی- در پی تهدیدهای اتحادیه اروپا در خصوص تحریم خرید نفت از ایران، جمهوری اسلامی هم متقابلاً تهدید کرده است که به تعدادی از کشورهای اروپایی نفت صادر نمی‌کند.

 
از آقای دکتر شاهین فاطمی استاد اقتصاد در پاریس پرسیدم ؛ تهدید متقابل ایران به‌ویژه صحبت‌های وزیر نفت را در خصوص عدم فروش نفت به برخی کشورهای اروپایی چگونه ارزیابی می‌کنید، با توجه به این که قبلاً تحریم خرید نفت از ایران توسط اتحادیه اروپا تصویب شده بود و از ماه ژوئن به اجرا گذاشته خواهد شد و بخشی از آنها از قبل این تحریم را شروع کرده‌اند؟
 
 
به نظر من بیشتر این مطالب برای مصرف داخلی‌ست. یعنی ما هم عمل مقابله‌به‌مثل کردیم. در حالی که ما می‌دانیم اکثر این کشورها از هم اکنون شروع کرده‌اند و قبل از این که تاریخ اول ژوئن برسد مقدار خریدشان را کم کرده‌اند.
 
بنابراین این مسئله زیاد اهمیت ندارد. چون مسلماً جمهوری اسلامی علاقه دارد نفت‌اش را بفروشد و اگر می‌دانست که این‌ها می‌خرند، ادامه می‌داد.
 
ولی مسئله‌ اساسی جای دیگر است. مسئله‌ اساسی این است که امروز در دنیا نفت کم نیست، کمبود وجود ندارد.
 
اگر مثلاً تمام این ممالکی که نفت تولید می‌کنند به ظرفیت‌شان رسیده بودند، آن موقع این حرف می‌توانست کمی معنی داشته باشد. ولی الان بفرض هم کشوری باشد که محتاج نفت از ایران باشد و این‌ها نفروشند، خب از جای دیگری می‌خرند.
 
بنابراین من فکر می‌کنم این بیشتر مطلبی‌ست برای تبلیغات داخلی و برای اینکه به آنهایی که زیاد به این امور آشنا نیستند بگویند که ما هم عمل متقابل‌به‌مثل کردیم. ولی در واقعیت این به‌هیچ‌وجه مثمر ثمر نخواهد بود برای جمهوری اسلامی.
 
آقای دکتر فاطمی کمبود نفت در پی تحریم جمهوری اسلامی را بازار خرید به‌ویژه اروپا از کجا تأمین می‌کند، به طور مشخص چه کشورهایی می‌توانند تولید خودشان را افزایش دهند تا این کسری را برای اروپایی‌ها جبران کنند؟
 
دو سه منبع برای این کار وجود دارد. مهم‌تر از همه عربستان سعودی است که این‌ها می‌توانند در صورت لزوم یک میلیون و نیم تا سه میلیون بشکه در روز تولید خودشان را افزایش دهند، بدون هیچ زحمتی. جای دوم لیبی‌ست که با وجود این که تولیدش زیاد نیست، ولی بعد از این جریان‌هایی که آنجا اتفاق افتاد، دوباره به بازار می‌آید. بعد هم عراق است.
 
عراق کشوری‌ست که روز به روز تولیدش بیشتر می‌شود و سعی می‌کند در آینده‌ای نه چندان نزدیک، احتمالاً از عربستان سعودی هم جلو بیفتد. چون منابع بسیار سرشاری دارد و الان هم سیاست نفتی خوبی اتخاذ کرده.
 
دکتر فاطمی: در صورت تحریم نفت ایران، کشورهایی که نیاز به نفت دارند می‌توانند نفتشان را از عربستان سعودی، لیبی و عراق تامین کنند. این سه منبع بهترین جایگزین‌ها هستند و احتمالا هم این کا را خواهند کرد.
 
بنابراین این سه منبع به صورت کلی بهترین جایگزین می‌توانند باشند برای نفت ایران و احتمالاً این کار را هم خواهند کرد. مخصوصاً عربستان سعودی که به علت اختلافات سیاسی که الان تشدید شده، مشتاقانه این کار را انجام خواهد داد.
 
بنابراین گمان می‌کنم جمهوری اسلامی بازهم بتواند آن قدری که می‌خواهد، نفت بفروشد. ولی ناچارند همان‌طوری که تا الان چنین کرده‌اند، تخفیف قابل ملاحظه‌ای دهند.
 
در برخی جاها من دیده‌ام که حتی تخفیف ۱۰ تا ۱۵ درصد می‌دهند. نفت هم وضعی دارد که شما اگر بتوانید با تخفیف بخرید، خریدار می‌شوید و از این گذشته وقتی که این‌ها از روی کشتی‌هایی باشد که قطعاً روی دریا هستند. حتی بعضی از همین کشورهایی هم که ظاهراً نمی‌خواهند از ایران نفت بخرند، می‌توانند آن را دست دوم بخرند.
 
بنابراین به نظر من خیلی مشکل به نظر می‌رسد که کسی بتواند از صادرات نفت ایران واقعاً پیشگیری کند، مگر این که یک‌نوع محاسبه‌ نظامی باشد که نگذارند کشتی‌ها عبور کنند که آن‌ هم به صورت اعلام جنگ خواهد بود و کار ساده‌ای نیست.
 
بنابراین می‌شود این را احتمال داد که مقدار صادرات نفت ایران کم خواهد شد، بر مشکلات‌شان افزوده خواهد شد، ولی هرگز قطع نخواهد شد.
 
آقای دکتر فاطمی به تخفیف‌ها و تغییر قیمت‌ها اشاره کردید. در این فرایند تحریم و جایگزینی نفت ایران از سوی عربستان سعودی به عراق و لیبی، آیا ممکن است کشورهایی که این کسری را می‌خواهند جبران کنند با قیمت بیشتری بفروشند؟ آیا در فرایند این تحریم اروپایی‌ها متضرر خواهند شد و آیا توانایی تحمل این ضرر را دارند یا نه؟
 
ببینید، قیمت نفت در دنیا معین و تعیین شده است. یعنی بیش از آن قیمت کسی نمی‌تواند بفروشد، ولی امکان این که ارزان‌تر از آن قیمت بفروشند وجود دارد. قراردادهای نفتی هم همیشه دست‌کم سه‌ماه قبل بسته می‌شود. یعنی بهای نفتی که شما امروز می‌بینید، این کنتراتی‌ست که در سه ماه دیگر تحویل داده می‌شود.
 
اما این که آیا کشورهای غربی بتوانند دوام بیاورند در این مورد، مسلماً می‌توانند. برای این که فراموش نکنید هم اروپا و هم آمریکا مقدار بسیار زیادی نفت در انبارهای -به قول خودشان- استراتژیک‌شان دارند  که از سالهای ۷۰ این درس را یاد گرفتند. 
 
بعد از آن جنگ اعراب و اسرائیل که کشورهای عربی نفت صادر نکردند، این‌ها متوجه شدند که همیشه می‌توانند در معرض چنین خطری باشند.
 
بنابراین تمام معادن متروکه‌ فلزات مثل نقره و مس و چیزهایی که در آمریکا استفاده نمی‌شد، تأمین کردند و به صورت انبارهای زیرزمینی مقدار بسیار زیادی، صدها میلیارد بشکه نفت در انبارهای استراتژیک‌شان دارند.
 
وقتی نفت ایران با تخفیف ۱۰ تا ۱۵درصد، روی دریا فروخته می‌شود، این تخفیف آن‌قدر ترغیب‌کننده است که حتا کشورهایی که نمی‌خواهند از ایران نفت بخرند، آن را دست دوم می‌خرند.
 
ولی برای این که از آن استفاده کنند، باید یک جریانات و مقرراتی را مراعات کنند و پارلمان‌شان باید اجازه دهد. ولی عملاً تا به‌حال یکی دو بار وقتی قیمت نفت خیلی بالا رفته این کار را انجام داده‌اند و در صورتی که بازهم ضرورتش پیدا شود، این‌ها می‌توانند از انبارهای استراتژیک در اروپا و آمریکا استفاده کنند.
 
آقای دکتر فاطمی خود شما هم به نفت دست دوم اشاره کردید و جمهوری اسلامی هم نشان داده است که تجربه‌ دور زدن تحریم‌ها را در طول این سال‌ها به دست آورده است. آیا ممکن است که در صورت تشدید تحریم‌های خرید نفت در ایران، ایران به برخی کشورها نفت بفروشد و آنها به صورت دست دوم نفت را به اروپایی‌ها و به جهان صادر کنند؟
 
بله، لازم هم نیست به کشورهای دیگر بفروشد. یعنی همین کشتی‌هایی که روی دریا هستند، روی نفت معامله می‌شود و روی نفت هم ننوشته که این‌ها از چه کشوری می‌آید.
 
کشتی‌هایی که ممکن است حتی مال ایران باشند و همان‌طور که می‌دانید الان ۱۵ کشتی ایرانی پرچم بولیوی دارند. بنابراین مسلماً این‌ها می‌توانند تحریم‌ها را دور بزنند. ولی همان‌طور که گفتم با تحمل درصدی از آنچه می‌توانستند در شرایط عادی بفروشند.
Share this
Share/Save/Bookmark

با احترام به اقای دکتر فاطمی.
طبق امار سازمان انرژی جهانی ذخیره قابل برداشت عربستان سعودی 225 ملیارد بشکه است و ایران هم در مرحله دوم 152 ملیارد بشکه نفت قابل استحصال دارد و ضعیت عراق و ونزوئلا نیز در درجات بعدی است با این احتساب چگونه صد ها ملیارد بشکه ذخیره استراتژی نفت در غرب وجود دارد .
با محاسبه ای دیگر ذخائر استراتژی کشورهای غربی معادل 60 تا 90 روز است و سقف تولید اوپک تا اخرین نشست 27 ملیون بشکه در روز بود که هم اکنون 30 ملیون است بنابرین در خوشبینانه ترین محاسبات ذخیره استراتژی نفت 180 و حد اکثر 270 ملیون بشکه بر اورد میشود چگونه اقای دکتر ملیون را به ملیارد رسانیده اند.(کشورهای جنوب مطلقا ذخیره استراتژی ندارند چنانکه چین جدیدا دپوی یک ملیون بشکه ای ایجاد کرده است که حتی برای ان نفت هم نخریده است ).
معاملات نفت به سه شکل انجام میگیرد اول قرارداهای طویل المدت که پالایشگاه برای تصفیه ان مهندسی میشود ودو طرف التزام برعایت ان دارند. این قرادادها دوساله تا 5ساله هستند ونفت با برنامه بارگیری و حمل میشود قیمتها قیمت روز است با کسر2 تا 5 در صد تخفیف و پرداخت از زمان بارگیری 30 تا 90 روزه است.
فروش نفت بر اساس قرار داد سرمایه گزاری از طرف خریدار مثل انچه در سعودی انجام میشود که فروش بعهده شرکتهای سرمایه گزار است و حاصل پس از وصول وجه نفت و کسر حق عاملیت و سود به شرکت صاحب نفت تحویل میشود.
سوم فروش بصورت اسپات وتک محموله ایست که با قیمت روز و تخفیف بخریدار تحویل میگردد و پرداخت هم بسته به اعتبار خریدار نقد تا 30 روزه است.
بعد از باب شدن قراردادهای بیع متقابل نوع دیگری از فروش هم باب شده است که ایران و جدیدا عراق بدان عمل میکنند که فروش قسمتی متعلق به شرکت سرمایه گزار و قسمت دیگر مربوط به کشور صاحب نفت است.
نفت کالائی استراتژِیک است وقیمت انرا علاوه بر خریدار و فروشنده عامل سوم که ترس است تعیین میکند یعنی اگر حادثه ای در یک چاه نفتی مثل اتش سوزی اتفاق بیفتد واگر چاه مشتعل نزدیک حوزه بزرگی باشد قیمت نفت را جهش میدهد.
اعلام جنگ و یا پیش بینی ان میتواند قیمتها را بالا بپراند و حفظ صلح وارامش انرا متعادل میکند.
قبلا بهای نفت را هفت خواهران (شرکتهای بزرگ نفتی) تعیین میکردند و پایه بر اساس دو مبدا خلیج فارس و خلیج مکزیک بود وحالا بر مبنای بازاهای فروش مثل برنت لندن و یا شیرین تگزاس و همچنین خاور دور و بازار هنگ کنگ و یا سنگاپور و شمال اروپا تعیین میشود ودر کنار ان قیمتهای اینده بازار بورس است که بیشتر کاغذیست ولی تعیین کننده میباشد زیرا روشهای دیگر فروش دو جانبه است ولی در بورس تحت ضوابتی همه میتوانند خریدار یا فروشنده باشند ودستکاری در قیمت هم بسیار مشکل است.
تا سال 2007 که ایران از طرف امریکا تهدید به جنگ میشد پاسخگوئی های احمدی نژاد که غرب را بچالش میکشید یکی از عوامل بالا رفتن قیمت نفت بود و هم غرب و هم جمهوری اسلامی بدان واقف بودند.
در یکسال اخیر هم تهدیهای جنگی اسرائیل به ایران و اعلام بسته شدن تنگه هرمز عامل مهم افزایش قیمت نفت است وچون افزایش بهای نفت سبب بالا رفتن قیمت کالاهای اساسی شده است پیش بینی میشود که در صورت توافق ایران و غرب قیمت نفت پائین بیاید ولی حوالی 100 دلار ثابت باشد.
تحریم نفتی ایران راهکار غلطی بوده است که سبب بالا رفتن قیمت این ترس سنج بین المللی شده است و حال انکه در هر شرائطی ایران میتواند نفتش را بفروش برساند ولی تحریم مبادلات پولی جمهوری اسلامی را بچالش کشیده است که حاضر به توافق برای برون رفت از مخمصه کردیده است.
قیمت 100 دلار برای هر بشکه نفت سیاست نهفته دیگری را در بردارد وان استخراج نفت از عمق های پائین زیر دریا است که هم تکنولوژِ ی تازه میخواهد و هم قیمت تمام شده هر بشکه نفت را بالا میبرد . نمونه این سرمایه گزاری عملیات شرکت بی پی در خلیج مکزیک بود که ناکام بود و زیانی 30 ملیارد دلاری برای این شرکت در بر داشت ولی مجددا امریکا دو حوزه جدید در این خلیج را که در عمق 2500 متری و تونل 2500 متر دیگر تا نفت را بدنبال دارد بمناقصه گذاشته ودر همین حال در الاسکا هم سه حوزه جدید را مشغول مذاکره است.
در حوزه ابهای ساحلی برزیل نیز در عمق 10 هزار متری ذخیره بسیار بزرگ نفتی مورد مطالعه و مذاکره است که به دهسال زمان نیاز دارد .
عربستان سعودی هم اکنون تولید روزانه ای بالغ بر 10150 بشکه نفت در روز دارد و افزایش 500 هزار بشکه دیگر نیاز به دوسال زمان اضافی خواهد داشت تا لوله کشی ها انجام شود وبه دریای سرخ و یا خلیج فارس برسد.
عراق سه مسیر صادراتی دارد که اول طول ساحلی 10 کیلو متری در خلیج فارس و دوم از طریق ترکیه که به جیهان میرسد و سوم از مسیر عربستان است که بدریای سرخ تحویل میگردد فبلا مسیری هم از طریق سوریه داشت که از زمان صدام بدلیل اختلاف دو حزب بعث حاکم سوریه و وعراق تعطیل شد واز سرنوشت لوله ها و کار امدی انها اطلاعی در دست نیست. در هر صورت عراق هم اکنون در اوج تولید است و افزایش ان مستلزم بنادر بار گیریست ولی در حوزه های مشترک میتواند از طریق ایران نفتش را صادر کند مشروط برانکه شرکتهای عامل زیر فشار امریکا قرار نگیرند.
ایران میتواند نفتش را بفروشد ولی دریافت بهای ان با مشکل مواجه خواهد شد . حدود یک ملیون بشکه نفت براحتی صادر میشود وجون غرب علاوه بر نفت صادرات کالا را هم بایران ممنوع کرده است خرید از چین وهند مشکلی ایجاد نخواهد کرد ولی همچنان از دریافت تکنولوژِ ی محروم خواهد ماند که در شرائط استثنائی گذار اقتصادی ایران بسیار گران خواهد بود. ناگفته نماند که هزینه نگهداری جاههای فعال در صورتی که بهره برداری نشوند بسیار گران است.

با پوزش از یک اشتباه در کامنت بالا باید متذکر شود که تولید نفت عربستان سعودی هم اکنون روزانه 10 ملیون 150 هزار بشکه است که نسبت به سال پیش 650000 بشکه در روز اضافه شده است

ارسال کردن دیدگاه جدید

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.

نظر شما پس از تایید دبیر وب‌سایت منتشر می‌شود.

لطفا به زبان فارسی کامنت بگذارید.
برای نوشتن به زبان فارسی می توانید از ادیتور زمانه استفاده کنید.

کامنتهایی که حاوی اتهام، توهین و یا حمله شخصی باشد هرز محسوب می شود و
منتشر نخواهد شد.

 

لینک به ادیتور زمانه:         

برای عبور از سد فیلترینگ

پرونده ۱۳۹۱ / چشم‌انداز ۱۳۹۲

مشخصات تازه دریافت برنامه های رادیو زمانه  از ماهواره:

ماهواره  :Eutelsat

هفت درجه شرقی

پولاریزاسیون افقی 

سیمبول ریت ۲۲

فرکانس ۱۰۷۲۱مگاهرتز

همیاران ما