خانه | گوی‌سياست

پ.ک.ک و خیزش مردم سوریه

جمعه, 1390-11-14 02:30
نسخه قابل چاپنسخه قابل چاپ
ابراهیم کمالی
با وجود گذشت ده ماه از آغاز اعتراض‌های سوریه، هنوز بسیاری از کردهای این کشور با تردید به این خیزش می­نگرند و از پیوستن به آن اکراه دارند.
 
برای این مسئله می­توان دلایلی چند اقامه کرد، از جمله خاطرات تلخ شورش ناکام‌شان درسال ۲۰۰۴ و مشارکت عرب‌های همسایه در سرکوب آن‌ها، استقرار شورای ملی سوریه در استانبول و خودداری‌شان از شناسایی حقوق کردها. هم‌چنین برخی اظهار نظرهای رهبران اخوان‌المسلمین سوریه مبنی بر استقبال از دخالت نظامی ترکیه باعث خشم بسیاری از کردها شده است.
 
برای بسیاری از کردهای سوریه، ترکیه در حکم اهریمنی است که با دستیابی کردها به حقوق‌شان در هر جای جهان سر ستیز دارد.
 
به یک معنا آنها مدت‌هاست به اعتراض‌های اخیر پیوسته­اند، البته با نمادها و شعارهای خاص خودشان. متقابلاً بهره‌گیری از شعارها و نمادهای متفاوت به بی‌اعتمادی و نگرانی ائتلاف اصلی مخالفان در استانبول دامن می­زند. افزون بر دلایل پیش­گفته، نفوذ سنتی پ.ک.ک در میان کردهای سوریه نیز به شدت بر این بی تفاوتی دامن می‌زند.
 
پ.ک.ک و دولت‌های منطقه
 
پ.ک.ک برخلاف احزاب قدیمی‌تر کرد دایره­ کنش سیاسی خود را به سطح فروملی و در نهایت ملی محدود نکرده است، بلکه علاقه­ خاصی به ایفای نقش در عرصه­ها­ی وسیع‌تر و منطقه­ای دارد.
 
سازماندهی هواداران این حزب در بخش­های مختلف کردستان و اروپا و نیز برپایی احزاب و سازمان‌های گوناگون در کشورهای مختلف گویای همین علاقه­ ویژه­ است. چنین شکلی از کنش‌گری سیاسی و دشواری­های آن  بارها پ.ک.ک را در مقاطع مختلف ناگزیر به مماشات با دولت­هایی کرده است که داعیه­دار مبارزه­ با آنهاست، با این حال  بر قدرت و توانایی آن افزوده است.
یکی از تاریک‌ترین سویه­های خیزش اخیر مردم سوریه آن است که به محملی برای تسویه­ حساب­ها و رقابت­های منطقه­ای تبدیل شده است
چندماه پیش مراد کارایلان در جریان مصاحبه­ای با روزنامه­ی کردی "روداو" به صراحت اعلام کرد: "درست است که پ.ک.ک یک دولت به شمار نمی­رود، اما بدون تردید بسان یک دولت قدرتمند است."یکی از تاریک‌ترین سویه­های خیزش اخیر مردم سوریه آن است که به محملی برای تسویه­ حساب­ها و رقابت­های منطقه­ای تبدیل شده است.
 
ایران، ترکیه، عربستان، قطر و دیگران صرف نظر از خواست مردم سوریه به منظور تحمیل دستور کار خود و رقم زدن آینده­ این کشور وارد مناقشه­ بزرگی­ شده‌اند. به قسمی که حل و فصل این بحران تنها با توافق منطقه­ای یا به‌هم خوردن موازنه­ قدرت در منطقه امکان‌پذیر است.
 
از سوی دیگر هراس از نقش آینده­ ترکیه و میل به ایفای نقش در آینده­­ سوریه، پ.ک.ک را نیز در مقیاسی کوچک‌تر وارد این مناقشات کرده است. گرچه از چشم رهبران پ.ک.ک، این حزب خود را عاملی بیرونی از جنس ایران و ترکیه نمی­پندارد، بلکه برعکس برای خودشان "سوژ­ه درون‌ماندگاری" را قائل است که از کردستان برآمده و در درون آن سرگرم کنشگری است.
 
کردهای سوریه  
 
پیوند میان پ.ک.ک و کردهای سوریه به دهه­ 80 بازمی­گردد. یعنی زمانی­که پ.ک.ک در "بقاع" و مناطق تحت نفوذ سوریه به‌سر می­برد.
 
از آن هنگام به بعد کردهای سوریه به شکل گسترده­ای وارد صفوف پ.ک.ک شدند و به مرور بخش مهمی از کادرها و فرماندهان آن را تامین کردند، این روند ابتدا با رضایت و حتی هماهنگی رژیم حافظ اسد آغاز شد، گرچه از سال ۱۹۹۹ رابطه‌ دولت سوریه و پ. ک. ک به تیرگی گرایید، اما پیوند میان پ. ک. ک و کردهای سوریه ادامه یافت.
 
در آن هنگام سوریه تحت فشار ترکیه و اسرائیل به رابطه‌ استراتژیک خود با پ. ک. ک خاتمه داد. چندسال بعد پ. ک. ک به بازاندیشی تمهیدات و تدابیر خود در کردستان سوریه پرداخت و به ترویج ایده-ای پرداخت که بر اساس آن حزب اتحادیه دمکراتیک (پ. ی. د) در سال ۲۰۰۴ بنیان نهاده شد؛ حزبی که معادل حزب حیات آزاد کردستان (پژاک) در ایران است.
 
با این تفاوت که در داخل پ.ک.ک واجد جایگاه و منزلت بیشتری است، چرا که طی سال­های اخیر همواره هدایت و رهبری شاخه­ نظامی پ.ک.ک در اختیار کردهای سوریه بوده است.
 
تا قبل از آن کردهای ایرانی، سوری و عراقی تنها از کمیته­هایی فرعی در داخل پ.ک.ک برخوردار بودند. بنابر برآورد روزنامه­ لوموند اکنون پ.ی.د به قدرتمندترین حزب در کردستان سوریه تبدیل شده است.
 
تاکنون پنج هزار نفر از کردهای سوریه در کسوت گریلاهای پ.ک.ک جان خود را از دست داده­اند و شمار فعلی کردهای سوریه در میان چریک­های پ.ک.ک بیش از دوهزارنفر تخمین زده می­شود؛ امری که هم حاکی از نفوذ پ.ک.ک در میان کردهای سوریه است و هم بر میزان این نفوذ دامن می­زند.
 
برای مثال چندماه قبل رستم جودی یکی از رهبران سوری‌الاصل پ.ک.ک در جریان یک حمله­ هوایی ارتش ترکیه در کوه­های قندیل کشته شد، پ.ک.ک با برگزاری یک مراسم خاکسپاری وسیع، این ضربه را به فرصتی برای انجام مانور قدرت در کردستان سوریه تبدیل کرد. 
 
حزب اتحاد دمکراتیک، پ.ی.د همسو با حزب صلح و دمکراسی در ترکیه خودگردانی دمکراتیک را راهکار شایسته­ای برای حل مسئله کرد اعلام کرده و به­طور یک‌جانبه در حال ایجاد نهادهای خودگردان در مناطق کردنشین است
 
 تا چندماه قبل اعضای حزب اتحاد دمکراتیک (پ.ی.د) به شدت سرکوب و اغلب با حبس­های طولانی مدت روبه‌رو می­شدند. تنها اندکی پیش از آغاز اعتراض‌ها صدها تن از زندانیان وابسته به پ.ی.د در اعتراض به شرایط زندان دست به اعتصاب غذایی طولانی مدت زدند، اما اکنون فشارها بر این حزب به شدت کاهش یافته است.
 
دولت سوریه شکاف عمیق و خونین میان پ.ک.ک و دولت ترکیه را به خوبی مدیریت کرده است. در ماه­های اخیر پ.ی.د در کردستان سوریه انتخاباتی برای تعیین اعضای "مجلس خلق کردستان" برگزار کرد که به  گفته­ رهبران این حزب 450 هزار نفر از کردهای سوریه در آن شرکت کردند
 
. روند رای­گیری بدون هرگونه­ ممانعتی از جانب نیروهای امنیتی سوریه انجام گرفت. پ.ی.د همسو با حزب صلح و دمکراسی در ترکیه خودگردانی دمکراتیک را راهکار شایسته­ای برای حل مسئله کرد اعلام کرده و به­طور یک‌جانبه در حال ایجاد نهادهای خودگردان در مناطق کردنشین است.
 
حدود و صغور خودگردانی دمکراتیک بسیار مبهم است و میان یک نظام هماهنگ میان اجتماعات خودجوش و یک خودگردانی سیاسی تمام عیار در نوسان است. به نظر می­رسد تقریرکنندگان این الگو به عمد محدوده­های آن را مبهم گذاشته­اند تا در آینده بسته به میزان قدرت بر ابعاد آن بیافزایند.
 
کنگره­ ملی کردها و شورای ملی سوریه
 
از سوی دیگر کردستان سوریه از برخی وجوه با کردستان ترکیه پیوستگی­هایی نیز دارد و بر همین اساس گاهی در میان کردها "بن‌ خه‌ت" خوانده می­شود، یعنی کردهایی که پس از جنگ جهانی اول در آن‌سوی خط مرزی قرار گرفتند، در حالی­که اقوام و زمین­های‌شان در آن سوی دیگر مرز باقی ماندند.
 
با وجود گذشت قریب 90 سال هنوز پیوندها میان مردمان دو سوی مرز پایدار و پابرجا مانده است. چنین پیوستگی­ای باعث شده است تا کردهای سوریه همواره تحت تاثیر روندها و رخدادهای سیاسیِ کردستان ترکیه باشند.
 
برای مثال کردهای سوریه، از الفبای لاتین برای کردی نوشتاری استفاده می­کنند، در حالی که در سوریه برخلاف ترکیه خط و الفبای عربی رواج دارد نه همتای لاتین آن.
 
پ.ی.د از سوی اعضای شورای ملی سوریه همچون بخشی از پ.ک.ک تلقی و اغلب به مماشات با حکومت و حتی فراتر از آن به ترور، ارعاب مردم و ممانعت از تظاهرات اعتراضی علیه حکومت اسد  متهم می­شود
 
پ.ی.د از سوی اعضای شورای ملی سوریه همچون بخشی از پ.ک.ک تلقی و اغلب به مماشات با حکومت متهم می­شود. حتی فراتر از آن پ.ی.د  به ترور، ارعاب مردم و ممانعت از تظاهرات اعتراضی علیه حکومت اسد  متهم می­شود.
 
اتهامی که اعضای این حزب آن را برآمده از دستگاه تبلیغاتی دولت ترکیه و جماعت فتح‌‌الله گولن می­دانند و برای رد آن به تظاهرات روزانه­ هواداران خود در شهرهای کردنشین سوریه اشاره می­کنند.
 
در جریان این تظاهرات­ها اغلب تصاویری از عبدالله اوجالان، پرچم کردستان و گه‌گاه پرچم­های دوره­ استقلال سوریه حمل می­شود. البته این تظاهرات­ها تنها نمود شرکت کردها در اعتراض‌های اخیر نیست و کنگره­ ملی کردها در سوریه- متشکل از 10 حزب کرد-  نیز دست­اندرکار راه­پیمایی­هایی جداگانه­ است.
 
در بیشتر موارد در هر شهر کردنشین دو راهپیمایی جداگانه انجام می­شود. این کنگره بیشتر تحت تاثیر روندهای سیاسی کردستان عراق و دو حزب عمده­ آن است.
 
از این رو نباید از نفوذ حزب دمکرات کردستان و اتحادیه­ میهنی کردستان در میان کردهای سوریه غفلت کرد، گرچه این دو حزب به میزان زیادی از روند تحولات عقب مانده­اند. چند روز پیش نمایندگان "مجلس خلق کردستان" و "کنگره ملی کردها" بر سر یک اتحاد عمل و پایان بخشیدن به تفرق فعلی به توافق رسیدند.
 البته اجرای چنین توافقاتی در عمل با دشواری­های زیادی مواجه خواهد بود. در حالی که زمزمه­هایی مبنی بر پیوستن کنگره­ ملی کردها به شورای ملی سوریه به گوش می­رسد، پ.ک.ک و پ.ی.د می‌کوشند تا با جلب اعتماد این کنگره از اتحاد آن با شورای ملی ممانعت کنند.
 
برای پ.ک.ک و پ.ی.د هر آنچه نشانی از استانبول و ترکیه داشته باشد هشداردهنده و انزجارآور است.
 
طی هفته­های اخیر و پس از مرگ ده­ها غیر نظامی کرد در جریان حمله­ جنگنده­های ترکیه، با ابتکار پ.ی.د یکی از جمعه‌ها در کردستان سوریه "اردوغانکم یقتلنا" (اردوغان شما قاتل ماست) نامگذاری شد.
 
این عنوان بیشتر در حکم پیامی بود برای شورای ملی سوریه و اخوان‌المسلمین و به خوبی نشانگر حجم اختلاف میان مخالفان است.اردوغانی که برای بسیاری از اعراب سنی در حکم منجی و حتی امیرالمومنین است از نگاه بسیاری از کردها اهریمنی بیش نیست.
 
مداخله نظامی ترکیه
 
بسیاری براین باورند که پ.ک.ک طی سی سال گذشته کردستان سوریه را به پشت جبهه­ جنگ خود با ترکیه تبدیل کرده و درصد قابل توجهی از نیروی رزمی خود را از میان کردهای سوریه تامین کرده و اکنون نیز با مدیریت اعتراضات این منطقه از طریق حزب اتحاد دمکراتیک (پ.ی.د) به گونه­ای دیگر در حال تسویه­ حساب با آنکارا است. هواداران پ.ک.ک اما این روایت را ساخته و پرداخته­ رسانه­های ترک و اخوان‌المسلمین سوریه می­دانند.
 
در حالی که زمزمه­هایی مبنی بر پیوستن کنگره­ ملی کردها به شورای ملی سوریه به گوش می­رسد، پ.ک.ک و پ.ی.د می‌کوشند تا با جلب اعتماد این کنگره از اتحاد آن با شورای ملی ممانعت کنند
 
 آنها مداخله­ پ.ک.ک در کردستان سوریه را انکار می­کنند و در عوض بر هم­کنشی و سرنوشت مشترک کردها در فراسوی مرزهای موجود تاکید می­کنند.
 
صالح مسلم مشهور به ابوولات رهبر پ.ی.د در جریان مصاحبه­های گوناگون هرگونه وابستگی به پ.ک.ک را رد می­کند، اما در مقابل به وفاداری خود و حزبش به اندیشه­های عبدالله اوجالان تاکید می­کند.
 
ابوولات اساساً پ.ی.د را بی‌نیاز از پ.ک.ک می­خواند. این ادعایی است که شاید تنها مصرف رسانه­ای داشته باشد. چرا که وجود پیوندهای سازمانی و فکری میان پ.ک.ک و پ.ی.د انکارناپذیر است.
 
همین چندماه پیش بود که با اوج‌گیری اعتراض‌ها سوریه تلویزیون ماهواره­ای Ronahi TV به عنوان نخستین تلویزیون ماهواره­ای کردهای سوریه از سوی پ.ی.د و احتمالا با حمایت پ.ک.ک آغاز به کار کرد. هراز چندگاهی نیز مرادکارایلان- یکی از رهبران پ.ک.ک- با ارسال پیام­هایی برای کردهای سوریه علاقه شدید پ.ک.ک به روند تحولات در سوریه را آشکار می­سازد.
 
یکی از امتیازات پ.ی.د در مقایسه با سایر احزاب کرد امکان بهره­گیری از توان نظامی پ.ک.ک در منازعات احتمالی آینده است.
 
در ماه­های اخیر گزارش‌هایی مبنی بر انتقال هزار نفر از چریک­های پ.ک.ک به کردستان سوریه منتشر شد.
 
هرچند در آن هنگام مخالفان پ.ک.ک و پ.ی.د این نقل و انتقالات نظامی را در راستای همکاری با رژیم اسد و سرکوب مردم ارزیابی می­کردند، اما به نظر می‌رسد در صورت صحت چنین اخباری هدف اصلی پ.ک.ک و پ.ی.د آمادگی برای مداخله­ نظامی ترکیه در مناطق کردنشین و فراتر از آن کنترل این مناطق در صورت درگرفتن جنگ داخلی تمام عیار یا سقوط رژیم اسد باشد. شاید آغاز روند نهادسازی و تشکیل "مجلس خلق کردستان" نیز در همین راستا باشد.
 
جایگاه پ.ک.ک در کردستان سوریه
 
برای سال­های متمادی ناظران ترک تصور می­کردند پ.ک.ک به گروگانی در دست فرماندهان سوری‌الاصلی همچون فهمان حسین- معروف به دکتر باهوز اردال- و نورالدین صوفی تبدیل شده است.
 
در ماه­های اخیر گزارش‌هایی مبنی بر انتقال هزار نفر از چریک­های پ.ک.ک به کردستان سوریه منتشر شد. ظاهرا هدف اصلی این‌کار، آمادگی برای مداخله­ نظامی ترکیه در مناطق کردنشین و کنترل این مناطق در صورت درگرفتن جنگ داخلی یا سقوط رژیم اسد باشد
 
 اینها کسانی هستند که از دیدگاه این ناظران با هرگونه راه­حل مسالمت‌آمیز جهت حل مسئله­ کرد در ترکیه مخالفند و بر ادامه­ جنگ تاکید می­کنند.
 
در سال­های اخیر تقریباً تمام حملات عمده­ پ.ک.ک به مواضع ارتش ترکیه از سوی کارشناسان میت و حتی روزنامه­نگاران ترک به باهوز اردال نسبت داده شده است.
 
از نگاه کارشناسان ترک هرگونه سازش یا توافق حداقلی در کردستان ترکیه برای این رزمجویان آرمانگرا در حکم سراب و پایانی دردناک است. در خلال تلاش­های چند سال گذشته برای حل و فصل مسالمت‌آمیز مسئله کردها در کردستان ترکیه، همواره واکنش و سرنوشت این فرماندهان محل پرسش بوده است.
 
اکنون در کردستان سوریه نیز افق­ها به روشنی گراییده و طبیعی است که این فرماندهان در اندیشه زادگاه خود نیز باشند و در این زمینه بدون تردید از همراهی کارایلان و دیگران رهبران پ.ک.ک برخوردارند.
 
در چنین وضعیتی استراتژی پ.ک.ک در کردستان سوریه بر دو محور عمده تمرکز کرده است: به حداقل رساندن نقش ترکیه در سوریه­ پس از بشار اسد و به حداکثر رساندن نقش و جایگاه خود و پ.ی.د در آینده­ کردستان سوریه.
 
 بر این اساس پ.ک.ک و پ.ی.د تنها به حضور و نقش‌آفرینی در سطح کردستان سوریه اکتفا نکرده‌اند و می­کوشند تا به یکی از بازیگران اصلی آینده­ سوریه تبدیل شوند.
 
از این رو پ.ی.د از ارتباط با جریان‌ها و سازمان­های عرب نیز غافل نمانده است. این حزب اکنون به انجمن هماهنگی ملی- تشکل اصلی مخالفان در داخل و رقیب اصلی شورای ملی سوریه- پیوسته و ابوولات رهبر پ.ی.د در کسوت نائب رئیس به یکی از پرکارترین سیاستمداران سوری تبدیل شده است.
 
اعضای این جبهه عمدتا سکولار و چپ‌گرا هستند و فصل مشترک آنها رد هرگونه مداخله­ خارجی همچون راه­حلی برای بحران جاری است.
 
استراتژی پ.ک.ک در کردستان سوریه بر دو محور عمده تمرکز کرده است: به حداقل رساندن نقش ترکیه در سوریه­ پس از بشار اسد و به حداکثر رساندن نقش و جایگاه خود و پ.ی.د در آینده­ کردستان سوریه
 
گرچه انجمن هماهنگی ملی با انتشار منشوری "حقوق مشروع کردها" را در نظام آتی مورد شناسایی قرار داده است، اما به ظن قوی مخالفت‌شان با مداخله­ خارجی برآمده از اصرار آنها بر "عروبیت" است.
 
از همین‌رو است که "هیثم مناع" در طعنه­ای آشکار خطاب به رهبران اخوان‌المسلمین و هواداران مداخله ترکیه می­گوید: "در حالی که هنوز بندر اسکندرون تحت اشغال ترکیه است شما می­خواهید ادلب را هم پیشکش شان کنید.با این حساب معلوم نیست این همکاری و ائتلاف تا چه زمان تداوم خواهد یافت."
 
پ.ی.د و پ.ک.ک به‌خوبی به این امر واقفند که سازماندهی و تشکیلات به مثابه­ برگ برنده­ آنها در فردای پیروزی انقلاب­ نقش تعیین‌کننده­ای ایفا می­کند. این نکته­ای است که به راحتی می­توان از تجربه­ انقلاب در سایر کشورها آموخت.
 
فی‌المثل جماعت اخوان‌المسلمین مصر علی‌رغم پیوستن دیرهنگام به انقلاب مصر، توانست به مدد تشکیلات و سازماندهی خود پیروزی بزرگی را رقم بزند. البته مشخص نیست که در صورت تکرار وضعیتی مشابه در کردستان سوریه و عروج پ.ی.د در فردای پیروزی، واکنش ترکیه و شورای ملی سوریه در آن هنگام چه خواهد بود.
به احتمال زیاد این مسئله متاثر از تداوم یا حل و فصل بحران در کردستان ترکیه خواهد بود.  بنابراین در بدبینانه­ترین حالت مردم کردستان سوریه حتی در فردای پیروزی خیزش مردم سوریه هم‌چنان تابعی از تحولات و روندهای سیاسی کردستان ترکیه باقی خواهند ماند.
 
در همین زمینه:

مرحله‌ای تازه از انقلاب سوریه 

Share this
Share/Save/Bookmark

ارسال کردن دیدگاه جدید

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.

نظر شما پس از تایید دبیر وب‌سایت منتشر می‌شود.

لطفا به زبان فارسی کامنت بگذارید.
برای نوشتن به زبان فارسی می توانید از ادیتور زمانه استفاده کنید.

کامنتهایی که حاوی اتهام، توهین و یا حمله شخصی باشد هرز محسوب می شود و
منتشر نخواهد شد.

 

لینک به ادیتور زمانه:         

برای عبور از سد فیلترینگ

پرونده ۱۳۹۱ / چشم‌انداز ۱۳۹۲

مشخصات تازه دریافت برنامه های رادیو زمانه  از ماهواره:

ماهواره  :Eutelsat

هفت درجه شرقی

پولاریزاسیون افقی 

سیمبول ریت ۲۲

فرکانس ۱۰۷۲۱مگاهرتز

همیاران ما