خانه | فرهنگ،‌ هنر و ادبيات | خاک

شیللر: «به راه خود بروید، شادمانه، همچون یک قهرمان»

سه شنبه, 1391-10-26 02:22
نسخه قابل چاپنسخه قابل چاپ
برنامه رادیویی «مجله ادبی زمانه» ویژه سرود شادی در دویست و سی‌امین سالگرد نمایش «سارقان» از فریدیش شیللر
حسین نوش‌آذر

حسین نوش‌آذر-  آیا در ادبیات داستانی و در شعر می‌توانیم از «شادی» سخن بگوییم؟ یا این‌که مهم‌ترین وظیفه ادبیات اصیل و ماندگار این است که از نقصان‌ها، از ناتوانی و درماندگی انسان و از تباه شدن آرزوها و آرمان‌های او سخن بگوید؟

 

آیا نویسندگان و شاعران هم حق دارند شاد باشند؟ یا اینکه آن‌ها از چنان شاخک‌های عاطفی حساسی برخوردارند که نمی‌توانند نسبت به فلاکت و رنج و درماندگی انسان بی‌تفاوت بمانند و لاجرم همواره غمگین‌اند؟ اگر چنین نیست، «شادی» چگونه در ادبیات خلاق می‌تواند زبان و بیان ادبی بیابد؟

 

«سرود شادی» از اشعار فریدریش شیللر، شاعر سرشناس آلمانی در دوران کلاسیک از هر نظر ستایشگر شادی‌ست.

 

«سرود شادی» از مشهور‌ترین سروده‌های فردریش شیللر است. او این شعر را در اوج جوانی در تابستان ۱۷۸۵ سروده و بتهوون هم بعد‌ها تقطیعش کرده و بر اساس آن سمفونی نهم‌اش را ساخته است.

 

فریدریش شیللر در سال ۱۷۵۹ متولد شد و در سال ۱۸۰۵ هم درگذشت.

 
●شیللر «سرود شادی» از مشهورترین اشعارش را در اوج جوانی در تابستان ۱۷۸۵ سروده است.

 

●«سرود شادی» بیانگر این معناست که نباید هرگز امید به صلح و دوستی و پیوند انسان‌ها با یکدیگر را از دست داد.

 

●روایت رادیویی «سرود شادی» در مجله ادبی زمانه را می‌توانید از طریق فایل صوتی زیر بشنوید:

 این شعر به اعتبار سمفونی نهم بتهوون و به‌خاطر پیام امیدبخش و شادی‌بخشش در اروپا بسیار خواهان دارد. 

 

شیللر در «سرود شادی» یک جامعه ایده‌آل یا به اصطلاح کمال مطلوب را وصف می‌کند که در آن انسان‌ها به واسطه شادی و دوستی واقعی - و نه از روی منفعت‌طلبی و نیرنگ - با هم در یک پیوند برادرانه قرار دارند. این شعر بیانگر این معناست که نباید هرگز امید به صلح و دوستی و پیوند انسان‌ها را از دست داد. شیللر امیدوار است که روزی انسان‌ها به‌راستی شادی‌هاشان را با هم تقسیم کنند و اعتقاد دارد که اگر چنین بشود، آنگاه می‌توان به خداوند هم نزدیک شد. یعنی در واقع شیللر از مفهوم شادی به معنای آزادی دست پیدا می‌کند.

 

می‌نویسد:

 

آه یاران، نه این نواهای محزون
خوش‌تر نوایی سر دهیم
نوایی شادی‌بخش
شادی!
شادی!
شادی، این اخگرِ الاهی
دختری از اِلیسیوم
سرمست پای می‌نهیم به بارگاه آسمانی‌ات
و به سِحرِ تو
هر آنچه که به رسم روزگار از هم گسیخته
یگانه می‌شود
و آنجا که تو بال‌های لطیف‌ات را بگسترانی
انسان‌ها با هم برادر می‌شوند

 

در نظر شیللر «دوستی» چنان اهمیت دارد که اگر انسان بتواند با دوستِ کسی دوستی کند، مثل این است که بخت‌یار بوده و لاجرم «شاد» هم خواهد بود. با این تفاصیل می‌توان گفت «شادی» و «دوستی» و «آزادی» در نظر شیللر با هم در پیوندی تنگاتنگ قرار دارند.

 

ویدئو: سمفونی نهم بتهوون بر اساس «سرود شادی» از شیللر

 

 

می‌نویسد:

 

او که بخت‌ یارش بوده
و دوستِ دوستی بوده
او که به  زنی زیبارو دست یافته
هلهله‌کشان به ما بپیوندد

 

باید دانست که دوران کلاسیک که در آلمان با سفر گوته به ایتالیا در سال ۱۷۸۶ آغاز شد و با درگذشت شیللر در سال ۱۸۰۵ به پایان رسید، واکنشی بود به عصر روشنگری و خردگرایی محض در آن دوره. شیللر و گوته بر آن بودند که از زیبایی و نیکی و از انسانیت ستایش کنند. از این دوران به عنوان دوره «تهاجم و طوفان» هم یاد کرده‌اند.

 

در دوران «تهاجم و طوفان» از نظر سیاسی و اجتماعی، شاعران و روشنفکران و اندیشمندان آلمان خواهان همه‌ آنچه بودند که امروز ما در ایران با آن درگیر هستیم. آن‌ها خواستار پایان گرفتن حکم‌فرمایی اقتدارگرایان در ایالات آلمان و دربار شاهزادگان بودند، اعتقاد داشتند که زندگی طبقه‌ متوسط یک زندگی کسالت‌بار است و همچنین تصور رایج این گروه اجتماعی از «اخلاق» و «عرف» را نمی‌پذیرفتند و نیز سنت‌های ادبی مسلط در جامعه را به چالش کشیده بودند. «سرود شادی» در این عصر طلایی و در جوانی و شوریدگی یکی از بااستعداد‌ترین شاعران جهان پدید آمده است.

 

فریدریش شیللر در سال ۱۷۵۹ متولد شد و در سال ۱۸۰۵ هم درگذشت. او با نمایش «سارقان» ( Die Raeuber) به شهرت رسید. این نمایش در ۱۳ ژانویه ۱۷۸۲ در چنین روزی در تآتر ملی و درباری مانهایم به نمایش درآمد. استقبال از این نمایش تا آن حد بود که از قبل ۱۲۰۰ صندلی این تماشاخانه مجلل به فروش رفته بود.

 

شیللر در آن زمان به عنوان پزشک در ارتش خدمت می‌کرد. او بدون اجازه مافوقش و بدون برگ مرخصی از پادگان فرار کرد که در این نمایش شرکت کند. او که در آن زمان فقط ۲۳ سال داشت، یک‌شبه به شهرت بی‌سابقه‌ای دست یافت.

 

نمایش «سارقان» اثر شیللر
● نمایش «سارقان» اثر فریدریش شیللر در ۱۳ ژانویه ۱۷۸۲ در تآتر ملی و درباری مانهایم به نمایش درآمد. 

 

● در این نمایش دو برادر به نام‌های فرانتس و کارل که عضو گروه سارقان تبهکار هستند، بر ضد حکمفرمایی بی‌چون و چرای پدرانشان شورش می‌کنند.

 

● شیللر در بیست‌و‌سه‌سالگی با نمایش «سارقان» که از یک درونمایه شورشی برخوردار است، به شهرت رسید.

 

●شیللر «سروده شادی» را در همان ایام و در همان حال و هوای شورشی سروده است.

روایت می‌کنند که مردم از دیدن این نمایش چنان به شوق آمده بودند که تماشاخانه به دیوانه‌خانه شباهت پیدا کرده بود. موضوع نمایش هم در این اقبال بی‌سابقه بی‌تأثیر نبود: دو برادر به نام‌های فرانتس و کارل که عضو گروه سارقان تبهکار هستند، بر ضد حکفرمایی بی‌چون و چرای پدرانشان شورش می‌کنند. پس طبعاً این نمایش در آن زمان مورد اقبال جوانان واقع شده بود. از نظر این رویکرد شورشی و همچنین به لحاظ تأکید شیللر در جوانی بر شادی و اصالت دوستی، دوران امیدبخش «تهاجم و طوفان» به خیزش اجتماعی، سیاسی و فرهنگی نسل بیت در سال‌های دهه  ۱۹۶۰ شباهت دارد. هم در دوران «تهاجم و طوفان» و هم در دوران نسل بیت نویسندگان و شاعران خواهان آرمان‌شهری بودند که بر مبنای دوستی و عشق و شادی شکل گرفته باشد.

 

باید گفت اصولاً هرگاه ادبیات خلاق به واقعیت‌ها و به زندگی روزانه انسان‌ها نزدیک شده از شادی فاصله گرفته است و هرگاه که با تکیه بر فلسفه، کمال مطلوب و یک جامعه آرمانی را در نظر داشته، پیامش هم برای بشریت امیدبخش‌ بوده است.

 

شیللر سال‌ها بعد در ۲۱ اکتبر ۱۸۰۰، یعنی پنج سال پیش از آنکه از دنیا برود در نامه‌ای به دوستش، کریستیان گوتفرید کولنر نوشت: «علاقه‌ات به "سرود شادی" احتمالاً به دورانی معطوف است که در آن این شعر پدید آمده. اما این تنها ارزشی‌ست که این شعر دارد و آن هم فقط در نظر ما و نه برای جهانیان یک ارزش به‌شمار می‌آید.» (منبع)

 

شیللر در سطری از «سرود شادی» می‌نویسد: برادران! به راه خود بروید، شادمانه، همچون یک قهرمان.

 

تصویر نخست: یکی از اجراهای «سارقان» اثر شیللر در آلمان

 

 

در همین زمینه:

پرونده «حق شادی» در گروه جامعه زمانه، زیر نظر سپیده شایان و با مشارکت و همکاری اسماعیل جلیلوند (در گفت‌وگو با ناصر مهاجر، حسن مکارمی، حسن یوسفی اشکوری، مژگان کاهن و بهروز شیدا)، آیدا قجر(در گفت‌وگو با شاهرخ مشکین‌قلم، شهلا شفیق و سعید پیوندی)، بهنام دارایی‌زاده (در گفت‌وگو با جلال ایجادی و مانا نیستانی)، نعیمه دوستدار (در گفت‌وگو با احمد علوی)، حسین نوش‌آذر (مقاله شیللر: «به راه خود بروید، شادمانه، همچون یک قهرمان)، سارا روشن (در گفت‌و گو با محمدرضا نیکفر) و اکبر فلاحیان (ده پرسش اساسی در مورد حقوق بشر) تهیه شده است.

 

گفت و گوهای حق شادی را می توانید از طریق لینک های زیر بخوانید:

ده پرسش اساسی در مورد حقوق بشر

حقوق بشر و افق دید ما- در گفت‌وگو با محمدرضا نیکفر، نویسنده و پژوهشگر- بخش نخست

حق شادی- در گفت‌وگوبا محمدرضا نیکفر، بخش دوم و پایانی

اندوهباری نظام آموزشی در ایران – گفت‌وگو با سعید پیوندی، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه

شیللر: «به راه خود بروید، شادمانه، همچون یک قهرمان»

مرگ‌پرستی حکومت ایران – گفت‌وگو با شهلا شفیق، جامعه‌شناس، پژوهشگر و فعال حقوق زنان

پیوند شادی با محیط زیست سالم – گفت‌وگو با جلال ایجادی، استاد دانشگاه وکارشناس

محیط زیست

شادی در سکوت ممکن نیست- گفت‌وگو با بهروز شیدا، منتقد، نویسنده و پژوهشگر ادبی

حق شادی و زخم‌های تاریخی - در گفت‌وگو با ناصر مهاجر، پژوهشگر تاریخ ایران

سکس، شادی و حقوق بشر- گفت‌وگو با مژگان کاهن، روان‌شناس

حق شادی، حق انتقاد - در گفت‌وگو با مانا نیستانی، کاریکاتوریست ساکن فرانسه

جامعه ایران و زخم‌های روحی - در گفت‌وگو با حسن مکارمی، روانشناس، پژوهشگر و فعال اجتماعی

افسردگی، تورم و بحران اقتصادی - گفت‌وگو با احمد علوی، اقتصاد‌دان و پژوهشگر علوم اجتماعی

رقص، شادی و اعتراض- گفت‌وگو با شاهرخ مشکین‌قلم، رقصنده باله

حق شادی، دین و دینداری- گفت‌وگو با حسن یوسفی اشکوری، پژوهشگر امور دینی و فعال ملی مذهبی

Share this
Share/Save/Bookmark

ارسال کردن دیدگاه جدید

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.

نظر شما پس از تایید دبیر وب‌سایت منتشر می‌شود.

لطفا به زبان فارسی کامنت بگذارید.
برای نوشتن به زبان فارسی می توانید از ادیتور زمانه استفاده کنید.

کامنتهایی که حاوی اتهام، توهین و یا حمله شخصی باشد هرز محسوب می شود و
منتشر نخواهد شد.

 

لینک به ادیتور زمانه:         

برای عبور از سد فیلترینگ

پرونده ۱۳۹۱ / چشم‌انداز ۱۳۹۲

مشخصات تازه دریافت برنامه های رادیو زمانه  از ماهواره:

ماهواره  :Eutelsat

هفت درجه شرقی

پولاریزاسیون افقی 

سیمبول ریت ۲۲

فرکانس ۱۰۷۲۱مگاهرتز