خانه | فرهنگ, هنر و ادبيات

تاجیکستان بیست ساله، موسیقی صد ساله

یکشنبه, 1390-02-18 15:25
نسخه قابل چاپنسخه قابل چاپ
بیست‌سالگی استقلال تاجیکستان و صدسالگی فضل‌الدین شهاب‌اف
شهزاده سمرقندی

شهزاده سمرقندی - در این برنامه‏ی «همسایگان» مروری داریم به تجلیل بیست سالگی استقلال تاجیکستان و همین‏طور صد سالگی فضل‏الدین شهاب‏اف، موسیقی‏شناس تاجیک. ۲۰ سال پیش، روز نهم ماه می، تاجیکستان از زنجیر محکم اتحادیه‏ی برادران خود جدا شد. این جدایی در شرایطی روی داد که کشور در نااستواری تمام به‏سر می‏برد و از لحاظ اقتصادی، دست و دامن خالی داشت. در دورانی که گروه‏بندی‏های داخلی و تحریکات خارجی، جامعه‏ را به چندین گروه تقسیم کرده بود که تأثیر منفی آن را هنوز هم در جامعه‏ی تاجکیستان می‏توان مشاهده کرد. برای مثال، می‏توان به ترک کشور از سوی متخصصان و افراد حرفه‏ای اشاره کرد که بسیاری از آنان بعد از پایان جنگ داخلی و به‏ثبات رسیدن تاجیکستان نیز هنوز به وطن خود برنگشته‏اند. حال ۲۰ سال بعد از آن، تاجیکستان پس از این همه تجربه‏ای که پشت سر گذاشت، باید به دنیا نشان بدهد که بزرگ‏تر و باتجربه‏تر شده است و حالا زمان تقدیر از هنر و فرهنگ تاجیک است. با همین تفکر، جشن بیست سالگی استقلال تاجیکستان، یک‏بار دیگر با جشنواره‏ی «شش مقام»، اما این‏بار گسترده‏تر، برگزار خواهد شد.

با گذشت ۲۰ سال، شاید نسل جوان امروز نداند که "شش مقام" چیست. واقعاً «شش مقام» چیست؟

«شش مقام» در اصل ۱۲ مقام بود و از قدیمی‏ترین موسیقی‏هایی است که به عنوان موسیقی درباری، در دربارهای شاهان قدیمی‏تر از سامانی و ساسانی اجرا می‏شده است و آن‏طور که متخصصین این موسیقی می‏گویند، این موسیقی، به مرور زمان، مقام‏های خود را از دست داده و تنها شش مقام از آن باقی مانده که آن هم داستان خود را دارد. اکنون دیگر استادانی که صدایی آن‏چنان قدرت‏مند داشته باشند که بتوانند ۱۲ مقام را اجرا کنند، باقی نمانده‏اند. از جمله استادانی که امروز «شش مقام» می‏خوانند، می‏توان از شیرعلی جورایف، جوره‏بیک مرادف، برنا اسحاق‏وا، مناجات یولچیووا و بسیاری دیگر را نام برد که هنوز در آسیای میانه این سبک موسیقی را اجرا می‏کنند و آن را زنده نگه می‏دارند.یونسکو در سال ۲۰۰۰، شش مقام را در لیست قدیمی‏ترین سبک‏های موسیقی و هم‏چنین سرمایه‏های غیرمادی به‏ ثبت رساند. محققان موسیقی آسیای میانه می‏گویند که وطن «شش مقام» بخارا است که از مقام‏های بزرگ، راست، نوا، دوگاه، سه‏گاه و عراق تشکیل شده‏ است و بنیان‏گذار آن تاجیک‏ها هستند. ساز آن تنبور و سرامدانش باباجمال، بابا غیاث، داملا حلیم، لیلی باباخان، حاجی عبدالعزیز و صادق خان حافظ هستند که تحت تأثیر نظم فارس و تاجیک، تنها شش مقام از ۱۲ مقام را دوباره زنده کردند. در نتیجه‏ی تلاش‏های آن‏هاست که امروز استاد جوره‏بیک مرادف «مناجات» را همچنان در سبک «شش مقام» می‏خواند.
مناجات یولچیووا، از خوانندگان «شش مقام» خوان فرقانه‏ای است که «عشاق سمرقند» را در این سبک می‏خواند و می‏تواند صدایش را به اوج شش مقام برساند. او این‌کار را بدون تلاش زیادی انجام می‏دهد.
جشنواره‏ی شش مقام، امسال مهمانان زیادی از کشورهای همسایه‏ای چون ایران، افغانستان، چین و ارمنستان خواهد داشت که این نوع موسیقی در این کشورها نیز با شیوه‏های دیگری اجرا می‏شود و استادان ماهر خود را دارد. محققان خارجی، از جمله از کشورهای ازبکستان، امریکا، آلمان و هلند نیز در این جشنواره شرکت خواهند داشت.

اما باید تأکید کرد که همزمان با تجلیل بیست سالگی استقلال تاجیکستان، صد سالگی فضل‏الدین شهاب‏اُف، هنرمند تاجیک نیز جشن گرفته می‏شود و به این مناسبت، فراغت عزیزی، پژوهشگر تاجیک، با پشتیبانی دولت تاجیکستان، تحقیق طولانی‌مدت خود راجع به این هنرمند را در سه جلد به چاپ رسانده است.

فضل‏الدین شهاب‏اُف از استادان پرکار موسیقی سبک «شش مقام» است که هزاران شاگرد تربیت کرده است.

همان‏طور که سامانه‏ی «خاور» می‏نویسد، در سال ۱۹۴۹، با ابتکار قهرمانان ملت تاجیک، استاد صدرالدین عینی و علامه باباجان غفوراُف، گروه شش‏ مقام خوانان تشکیل شد و آهنگ‏ها و سرودهای شش مقام را سه تن از دانندگان و خوانندگان تاجیک، باباقل فیض‏الله‏‏اُف، شاه‏نظر صاحب‏اُف و فضل‏الدین شهاب‏اُف در پنج جلد انشا کرده و به این شاه‏اثر، عمری دوباره بخشیدند. گروه شش مقام که بنیان‏گذار آن فضل‏الدین شهاب‏اف است، قسمت‏های سازی و آوازی شش مقام را در رادیوی تاجیکستان ضبط کردند و در سال‏های ۱۹۷۹ و ۸۳، در سمپوزیوم‏های گوناگون بین‏المللی شرکت کرده و مقام اول را به‏دست آوردند.

در همین زمینه:

::سایت رسمی شش‌مقام::

Share this
Share/Save/Bookmark

متشکر از توضیحات خوبتان. جای این توضیحات در مراسم دیشب خالی بود. من در مراسم افتتاحیه این جشنواره که شب گذشته در دوشنبه آغاز شد شرکت داشتم و اگر خواستید می توانم فیلمها و عکس هایی هم از اجرای شش مقام گرفتم در اختیارتان بگذارم.
نغز مانید،
خشایار

ارسال کردن دیدگاه جدید

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.

نظر شما پس از تایید دبیر وب‌سایت منتشر می‌شود.

لطفا به زبان فارسی کامنت بگذارید.
برای نوشتن به زبان فارسی می توانید از ادیتور زمانه استفاده کنید.

کامنتهایی که حاوی اتهام، توهین و یا حمله شخصی باشد هرز محسوب می شود و
منتشر نخواهد شد.

 

لینک به ادیتور زمانه:         

برای عبور از سد فیلترینگ

پرونده ۱۳۹۱ / چشم‌انداز ۱۳۹۲

مشخصات تازه دریافت برنامه های رادیو زمانه  از ماهواره:

ماهواره  :Eutelsat

هفت درجه شرقی

پولاریزاسیون افقی 

سیمبول ریت ۲۲

فرکانس ۱۰۷۲۱مگاهرتز

همیاران ما